Күйші Максуд Ферядидің Насихат тақырыбында жазылған өлеңдеріндегі құндылықтар тәрбиесі
Öz
Күйші Максуд Ферядиді Түркияның күйшілік дәстүрі аясында шеберлікпен жазылған көптеген өлеңдері; күйлері мен шығармаларын орындау/айту қабілеті; өлеңді суырып салып шығара білуі; осы өлеңдерді сазбен орындай алуы және күйшілік дәстүріне жаңа орындау түрлерін қоса алуы сияқты ерекшеліктерін ескере отырып бағалағанда, оның қазіргі күйшілерге қарағанда өнімді әрі танымал күйші екендігін айтуға болады.
Карс қаласында дүниеге келген және осы қаланың күйшілер ортасының ерекшеліктерін бойына сіңірген М.Ферядидің өзі топтастырған шығармалары мен көптеген өлеңдері бар, бірақ оның ең маңызды ерекшелігі – күйшілік дәстүрді кофеханалар мен той сияқты дәстүрлі орындарда жаңа мақаммен жүзеге асырғандығы. Жастайынан тыңдармандарына жету үшін көптеген кассеталар мен CD дискілер жаздырған М.Феряди, кейіннен радио-теледидар бағдарламаларында өнер көрсеткен және содан кейін әлеуметтік медиа платформалары арқылы бұл өнерін жалғастырған. Осы ерекшеліктерінің арқасында бүгінде Түркиядағы ең танымал күйшілердің бірі болған М.Феряди, Түркиядан басқа әлемнің көптеген елдерінде күйшілік бағдарламалар жасаған және осылайша түрік күйшілік дәстүрін әлемнің әртүрлі елдеріне таныстыруға мүмкіндік алған.
Бұл зерттеуде Түркиядағы күйшілік дәстүріндегі «жанды адам қазынасының» бірі болған Максуд Ферядидің 226 өлеңіндегі құндылықтар тәрбиесі жайлы сөз болады. Бұл өлеңдерде айтылған құндылықтар мазмұндық талдау әдісі бойынша жіктелген: ол «діни-мистикалық насихаттар», «жалпы әдептілік туралы насихаттар», «жеке және қоғамдық өмір туралы насихаттар» және «табиғат пен табиғи өмір туралы насихаттар». Зерттеу нәтижесінде, М.Ферядидің өлеңдерінде бұл құндылықтардың сәтті қолданылып, кейде діни ережелерді, кейде жеке және әлеуметтік құқықтарды, ал кейде маңызды деп санайтын адамдарды олардың көзқарастары мен мінез-құлқының үлгісі ретінде көрсеткендігі анықталған.
Anahtar Kelimeler
The Values Education in the Advice-themed Poems of Ashik Maksut Feryadi
Öz
Ashik Maksut Feryadi, within the Turkish ashik tradition, is considered a more productive and popular ashik compared to others today due to his ability to perform/narrate many master poems, airs, and stories, his skill in creating poetry extemporaneously, performing these poems with his saz, and his talent in creating new performance venues for the ashik tradition. Born in Kars and reflecting the characteristics of this city's ashik environment, M. Feryadi has his own classified story and many created poems. However, his most notable feature is that he has added new performance environments alongside the traditional venues of the ashik tradition such as coffeehouses and toy gatherings. From a young age, M. Feryadi made numerous cassette-CD recordings to reach his audience, continued his performances through radio-TV programs in the following years, and has recently sustained this through social media platforms. Thanks to these characteristics, M. Feryadi is one of the most well-known ashiks in Turkey today, and he has conducted ashik programs in many countries outside Turkey, thereby promoting the Turkish ashik tradition in different parts of the world.
This study examines values education in the 226 poems of Maksut Feryadi, one of the "Living Human Treasures" of the ashik tradition in Turkey today. The values in these poems, classified using content analysis method, are examined under four headings: “religious and mystical advice”, “advice on general morality”, “advice on individual and social life”, and “advice on nature and natural life”. The study found that M. Feryadi successfully integrated these values into his poems by sometimes referring to religious rules, sometimes highlighting individual and social rights, and sometimes using allusions to important figures to present their attitudes and behaviors as examples.
Anahtar Kelimeler
Воспитание Ценностей В Стихах Ашика Максута Фериади На Тему Советов
Öz
На сегодняшний день Максут Фериади может считаться одним из наиболее продуктивных и популярных представителей ашиков в рамках турецкой традиции. Его выдающиеся способности охватывают исполнение и повествование множества мастерских стихотворений, мелодий и историй. Фериади также демонстрирует искусство спонтанного создания стихов, исполняет их на сазе (традиционном турецком струнном инструменте) и активно развивает новые платформы для поддержания и популяризации ашикской традиции.
Родившийся в Карсе и представляющий особенности городской общины ашиков, Максут Фериади создал множество стихотворений и историй, которые он самостоятельно классифицировал. Однако его наибольшим вкладом является расширение традиционных мест выступлений ашиков, включив в них новые площадки наряду с такими классическими, как кофейни и свадьбы. С юных лет Фериади завоевывал внимание аудитории благодаря многочисленным записям на кассетах и компакт-дисках, продолжив затем выступать на радио и телевидении, а в последнее время — на платформах социальных сетей. Благодаря этим достижениям, Максут Фериади сегодня является одним из самых известных ашиков в Турции, проводя программы посвященные ашикской традициии во многих странах мира и способствуя таким образом распространению турецкой ашикской традиции в различных регионах.
В данном исследовании анализируется воспитание ценностей в 226 стихотворениях Максута Фериади, одного из «живых человеческих сокровищ» современной турецкой ашикской традиции. Ценности, представленные в этих стихотворениях, классифицированы посредством контент-анализа и распределены по четырем категориям: «религиозные и мистические наставления», «общие моральные наставления», «наставления по индивидуальной и общественной жизни» и «наставления по природе и естественной жизни». Результаты исследования показали, что М. Фериади успешно интегрирует эти ценности в свои произведения, используя аллюзии для представления религиозных предписаний, индивидуальных и социальных прав, а также взглядов и поведения людей, которые он считает значимыми.
Anahtar Kelimeler
Âşık Maksut Feryadi’nin Nasihat Konulu Şiirlerinde Değerler Eğitimi
Öz
Âşık Maksut Feryadi, Türkiye sahası âşıklık geleneği içinde birçok usta malı şiir, hava ve hikâyeyi icra edebilme/anlatabilme becerisi; irticalen şiir yaratabilmesi; bu şiirleri sazıyla icra edebilmesi ve âşıklık geleneğine yeni icra mekânları yaratmadaki becerisi gibi özellikleri göz önüne alındığında onun günümüzdeki diğer âşıklara göre daha üretken ve popüler bir âşık olduğu kabul edilebilir.
Kars’ta dünyaya gelen ve bu şehrin âşık muhitinin özelliklerini taşıyan M. Feryadi’nin kendi tasnif ettiği bir hikâyesi ve yarattığı birçok şiiri vardır ancak onun en önemli özelliği, âşıklık geleneğinin kahvehaneler ve toylar gibi geleneksel mekânlarının yanına yeni icra ortamları eklemiş olmasıdır. Genç yaşlardan itibaren dinleyicilerine ulaşmak için birçok kaset-CD kaydı yapan M. Feryadi, sonraki süreçte radyo-TV programlarıyla icraya devam etmiş ve son olarak sosyal medya platformlarıyla bunu sürdürmüştür. Bu özellikleri sayesinde günümüzde Türkiye’de en çok bilinen âşıklardan olan M. Feryadi, Türkiye dışında dünyanın birçok ülkesinde de âşık programları yapmış ve bu sayede Türkiye sahası âşıklık geleneğini dünyanın farklı bölgelerinde tanıtma şansı yakalamıştır.
İncelemede günümüzde Türkiye’de âşıklık geleneğinin “Yaşayan İnsan Hazineleri”nden biri olan Maksut Feryadi’nin 226 şiirindeki değerler eğitimi ele alınmıştır. İçerik analizi yöntemiyle tasnif edilen bu şiirlerde geçen değerler; “dinî ve tasavvufî nasihatler”, “genel ahlak ile ilgili nasihatler”, “bireysel ve toplumsal hayat konulu nasihatler” ve “doğa ve doğal hayat ile ilgili nasihatler” adıyla dört başlık altında incelenmiştir. İnceleme neticesinde M. Feryadi’nin bazen dinî kaideleri, bazen bireysel ve toplumsal hakları, bazen de önemli gördüğü kişilere yaptığı telmihlerle onların tutum ve davranışlarını örneklem olarak sunarak bu değerleri şiirlerinde başarılı şekilde işlediği tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
"Somut Olmayan Kültürel Miras: Yaşayan İnsan Hazinesi Âşık Maksut Koca (Feryadi)'nın Hayatı, Sanatı, Eserleri ve Yaratıcılığı" adlı proje öncesinde Ege Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu tarafından Sayı : E-85553214-050.06.04-1210435 numarası ile alınmıştır.
"Somut Olmayan Kültürel Miras: Yaşayan İnsan Hazinesi Âşık Maksut Koca (Feryadi)'nın Hayatı, Sanatı, Eserleri ve Yaratıcılığı" adlı projeye verdiği destek için Ege Üniversitesi BAP Birimine teşekkürlerimi sunuyorum.
