POSTCOLONIAL DISCOURSE IN KAZAKH PROSE: BASED ON TOLEN ABDIKULY’S NOVELLA THE FIRES OF HELL FLICKER

Yıl 2025, Sayı: 124, 21 - 48, 19.12.2025

Zhanar Abdigapbarova , Balzhan Suguraliyeva Zhibek Nurzhigit

Öz

Since the 1960s, Kazakh literature has undergone profound changes shaped by ideological constraints and shifting cultural values. At the same time, world literature saw the rise of postcolonial writing as newly independent nations in Asia, Africa, and Australia articulated the legacy of colonialism. By the late 1960s, Kazakh prose revived after decades of repression, with writers using allegory and symbolism to address historical trauma.

Tolen Abdikuly's novella The Fires of Hell Flicker (Tozaq ottari jimindaydi), though set in Brazil, reflects the broader fate of colonized peoples. This article analyzes the work through postcolonial concepts such as cultural difference, silence, alienation, and the White Saviour Complex.

The study argues that through the tragedy of an Indigenous Brazilian tribe, Abdikuly allegorically comments on the Kazakh nation's colonial experience under Soviet rule. Themes of language loss, spiritual crisis, and identity erosion reveal a veiled critique of domination in a context where direct political dissent was impossible. Thus, the novella contributes significantly to postcolonial discourse in Kazakh prose, showing how literature preserved cultural memory and voiced suppressed histories.

Anahtar Kelimeler

Postcolonialism , colonialism , Kazakh prose , National consciousness , Independence

KAZAK NESRİNDE POSTKOLONYAL SÖYLEM: TÖLEN ABDIKULY’NIN “CEHENNEM ATEŞLERİ PARILDIYOR” ADLI UZUN HİKÂYESİ TEMELİNDE

Öz

1960’lı yıllardan itibaren Kazak Edebiyatı, ideolojik biçimlenmenin karmaşık ve çok katmanlı sürecinden geçmiştir. Bu süreç, değerler sisteminde önemli dönüşümlere yol açmış, aynı zamanda yazarların farklı estetik arayışlara yönelmesine zemin hazırlamıştır. Bu dönemde dünya edebiyatında postkolonyal edebiyatın temelleri atıldı. Çünkü sömürge durumundaki birçok ülke ve ulusun bağımsızlık kazanmasıyla birlikte postkolonyal edebiyatın temelleri atılmış, yeni bir edebî paradigma ortaya çıkmıştır. Bu bağlamda Hindistan, Afrika ve Avustralya edebiyatlarında öne çıkan Raja Rao, Chinua Achebe, R. K. Narayan, Derek Walcott ve Patrick White gibi yazarlar postkolonyal bakış açısının öncü temsilcileri arasında anılmaktadır.
Kazak nesri de 1960’lı yılların sonlarına doğru yeni bir canlanma dönemine girmiştir. Stalin dönemi totaliter baskılarının ardından uzun süren suskunluktan çıkan genç kuşak yazarlar edebiyata özgün bir dinamizm kazandırmış, yeni estetik ufuklar arayışına yönelmiştir.
Bu makalede Tölen Abdikuly’nin Cehennem Ateşleri Parıldıyor adlı uzun hikâyesi postkolonyal bir perspektiften ele alınmaktadır. Çalışmanın amacı, eserdeki yazara özgü düşünce dünyası aracılığıyla sömürgeci tahakkümün tarihsel, kültürel ve ruhsal sonuçlarını ortaya koymaktır. Çözümleme sürecinde postkolonyal teorinin temel kavramları — kültürel farklılık, suskunluk, yabancılaşma ve “Beyaz Kurtarıcı Kompleksi” (White Saviour Complex) — sistematik biçimde uygulanmış ve karşılaştırmalı değerlendirmelerle desteklenmiştir.
Araştırma sonuçları, eserde tasvir edilen Kızılderililerin kaderi üzerinden postkolonyal trajedinin yalnızca yerel bir olgu değil, aynı zamanda evrensel bir manevi krizin yansıması olduğunu göstermektedir. Sovyet döneminin tarihsel hakikati doğrudan dile getirmeye izin vermeyen katı ideolojik çerçevesinde Tölen Abdikuly, söz konusu uzun hikâyesi aracılığıyla dilinden ve kimliğinden kopma tehlikesiyle karşı karşıya kalan Kazak ulusunun trajedisini örtük biçimde ifade etmeye yönelmiştir. Dolayısıyla bu eserin postkolonyal söylem bağlamında tartışılması, yalnızca edebî değil, aynı zamanda kültürel ve tarihsel açıdan da büyük önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Postkolonyal , sömürgecilik , Kazak nesri , ulusal bilinç , özgürlük.

ПОСТКОЛОНИАЛЬНЫЙ ДИСКУРС В КАЗАХСКОЙ ПРОЗЕ: НА ОСНОВЕ ПОВЕСТИ ТОЛЕНА АБДИКУЛЫ «МЕРЦАЮТ ОГНИ АДА»

Öz

Казахская литература, начиная с 60-х годов ХХ века, прошла сложный путь обретения формы. Этот процесс в литературе привел к смене ценностей и положил начало различным художественным поискам. В этот период в мировой литературе были заложены основы постколониальной литературы. Причиной тому послужило обретение независимости многими колонизированными народами и национальностями. В мировой литературе вышли в свет произведения, написанные с постколониальной точки зрения. В связи с этим необходимо отметить родоначальников такой литературы как уроженцев Африки, Австралии Раджу Рао, Чинуа Ачебе, Нарайана, Дерека Уолкотта.
К концу 60-х казахская литература начала активно развиваться. Пришедшие в литературу молодые писатели после долгого молчания из-за постколониального сталинского давления придали новый импульс в углубленных поисках в искусстве слова.
В статье анализируется повесть Т. Абдикулы «Мерцают огни ада» в контексте постколониального дискурса. Цель исследования - через авторскую идею раскрыть исторические, культурные и духовные последствия колониального господства. В ходе анализа произведения системно использованы такие основные понятия постколониальной теории как культурное различие, молчание, отчуждение, комплекс белого спасителя (White Saviour Complex). В результате исследования было изучено иносказательное изображение переживаний и последствий казахского народа посредством художественного слова в описании судьбы индейцев. Считаем, что анализ данной повести имеет важное значение в постколониальном дискурсе.

Anahtar Kelimeler

постколониальный , колониализм , казахская проза , национальное сознание , свобода.

ҚАЗАҚ ПРОЗАСЫНДАҒЫ ПОСТКОЛОНИАЛЫҚ ДИСКУРС: ТӨЛЕН ӘБДІКҰЛЫНЫҢ «ТОЗАҚ ОТТАРЫ ЖЫМЫҢДАЙДЫ» ПОВЕСІ НЕГІЗІНДЕ

Öz

1960 жылдардан бастап қазақ әдебиеті идеологиялық қалыпқа келудің күрделі жолынан өтті. Әдебиеттегі бұл үдеріс құндылықтардың өзгеруі мен қаламгерлердің әртүрлі көркемдік ізденістеріне бастау болды. Осы кезеңде әлем әдебиетінде постотарлық әдебиеттің негізі қаланды. Оған себеп әлемдегі көптеген отар болған елдер мен ұлттардың тәуелсіздік алуы еді. Әлем әдебиетінде постотарлық көзқараста жазылған шығармалар жарыққа шықты. Осы орайда постотарлық әдебиеттің көшін бастаған Үндістан, Африка, Австралия елдерінен шыққан Раджа Рао, Чинуа Ачебе, Нарайан, Дерек Уолкотт, Патрик Уайт секілді қаламгерлерді атап өту орынды.
Қазақ прозасы 1960 жылдардың соңына қарай қайта өрлей бастады. Сталиндік тоталитарлық қысымнан кейін бірнеше жылға созылған үнсіздіктен кейін әдебиетке келген жас қаламгерлер сөз өнеріне тың ізденіс, жаңа леп әкелді.
Мақалада Төлен Әбдікұлының «Тозақ оттары жымыңдайды» повесі постколониалық аспектіде талданады. Зерттеудің мақсаты – шығармадағы авторлық идея арқылы отарлық үстемдіктің тарихи, мәдени және рухани зардаптарын анықтау. Шығарманы талдау барысында постколониалық теорияның негізгі ұғымдары – мәдени айырма, үнсіздік, жатсыну, ақ құтқарушы комплексі (White Saviour Complex) сияқты – теориялар жүйелі қолданып, салыстырыла зерттелді.
Зерттеу нәтижесінде шығармада бейнеленген үндістердің тағдыры арқылы постколониалық трагедия жалпыадамзаттық рухани дағдарыстың көрінісі деген тұжырымға келдік. Тарихи шындықты ашып жазуға заман ерік бермеген кеңес кезеңінде тілінен, ділінен айрылудың алдында тұрған қазақ ұлтының басындағы қасіретті астарлы түрде жеткізуді мұрат тұтқан Төлен Әбдікұлының «Тозақ оттары жымыңдайды» повесін постотарлық дискурста талқылаудың маңызы зор деп білеміз.

Anahtar Kelimeler

Постколониалық , отаршылдық , қазақ прозасы , ұлттық сана , азаттық

Kaynakça

• Alam, Md. (2014). Reading Chinua Achebe’s Things fall apart from the postcolonial perspective. Research on Humanities and Social Sciences, Vol.4, No.12, pp. 102-106.
• Асылбекұлы, С. (2007). Қазіргі қазақ повестеріндегі заман шындығы. Алматы.
• Achebe, Ch., (1996). Things fall apart. Oxford: Heinemann Educational Publishers.
• Әбдікұлы, Т. (2012). Парасат майданы. Таңдамалы. Алматы: Рарирет. - 616 б.
• Әбдік, Т. (2020). Ақиқаттан биік ақсақал жоқ. Егемен Қазақстан. Нұр-Сұлтан. 05 Маусым.
• Бахтин, М.М. (1986). Эстетика словесного творчества. Москва: Искусство.
• Bhabha, H. K. (1994). The Location of Culture. London: Routledge. 2nd Edition. pp. - 440. https://doi.org/10.4324/9780203820551
• Kenalemang, L. (2013). M.Things fall apart: an analysis of pre and post-colonial Igbo society, https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:648320/fulltext01.pdf (15.05.25 күні алынды) Cole, T. (2012). The white saviour industrial complex. The Atlantic. https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/03/the-white-savior-industrial-complex/254843/ (01.02.2025 күні алынды)
• Кеңшілікұлы, А. (2013). Жүрек сөзі. Эсселер, әдеби зерттеулер мен мөлтек сырлар. Астана: Фолиант.
• Майтанов, Б. (2000). Қазақ прозасындағы замандас бейнесі. Алматы: Ғылым.
• Мустояпова, А. (2022). Бұғаудық бұзған қазақ даласы. Алматы: AmalBooks.
• Pennycook, A. (1998). English and the discourses of colonialism, London and New York: Routledge Press. Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.
• Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? In C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the Interpretation of Culture. Basingstoke: Macmillan
• Fanon, F. (1952). Black skin, white masks. Paris: Editions du Seuil.
• Fanon, F. (2018). Alienation and freedom (J. Khalfa & R. J. C. Young, Eds.; S. Corcoran, Trans.). Bloomsbury Academic. References Abdik, T. (2020). Akikattan byik aksakal jok. (There is no elder higher than the truth). Egemen Qazaqstan. Retrieved from https://egemen.kz/article/238111-tolen-abdik-aqiqattan-biik-aqsaqal-dgoq (30.03.25).
• Abdikuly, T. (2012). Parasat maidany. Tandamaly. (The Front of Reason. Selected). Almaty: Raritet.
• Achebe, Ch. (1996). Veschi raspadayutsya. (Things are falling apart). Oxford: Heinemann Educational Publishers.
• Alam, M. (2014). Reading Chinua Achebe. Veschi raspadayutsya s postkolonialnoi tochki zreniya. (Things Fall Apart from a Postcolonial Perspective). Studies in humanities and social sciences, Vol. 4 (12). Pp. 102-106.
• Asylbekuly, S. (2007). Kazirgі Kazak povesterindegi zaman shyndygy. (The reality of the era in modern Kazakh short stories) Almaty.
• Bahtin, M. (1986). Estetika slovesnogo tvorchestva. (Aesthetics of verbal creativity). Moscow: Isskustvo.
• Bhabha, H. (1994). Mestopolojeniye kultury. (Location of the culture). London: Routledge. 2nd ed. pp. 440. Retrieved from https://doi.org/10.4324/9780203820551.
• Cole, T. (2012). Industrial complex “White Savior”. The Atlantic. 2012. Retrieved from https://www.theatlantic.com/international/archive/2012/03/the-white-savior-industrial-complex/254843/ (01.02.2025).
• Fanon, F. (1952). Chernaya kozha, belyie maski. (Black skin, white masks). Paris: Editions du Seuil.
• Fanon, F. (2018). Otchuzhdeniye i svoboda (edit. Halfa & Yang). (Alienation and Freedom). Bloomsbury Academic.
• Kenalemang, L. (2013). Vse razvalivayetsya: analiz do i postkolonialnogo obschestva. (Everything Falls Apart: An Analysis of Pre- and Postcolonial Society). Retrieved from https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:648320/FULLTEXT01.pdf (15.05.25).
• Kenshilikuly, A. (2013). Zhurek sozi. Esseler, adebi zertteuler men moltek syrlar. (The Word of the Heart. Essays, Literary Studies, and Little Mysteries). Astana: Foliant.
• Maitanov, B. (2000). Kazak prozasyndagy zamandas beinesi. (The image of a contemporary in Kazakh prose). Almaty: Gylym.
• Mustoyapova, A. (2022). Bugaudy buzgan Kazak dalasy. (The Kazakh steppe, free from bondage). AmalBooks.
• Pennycook, A. (1998). Angliiskii yazyk i raasujdeniya o kolonializme. (English language and arguments about colonialism). London and New York: Routledge Press.
• Said, E. (1978). Orientalism. New York: Pantheon Books.
• Spivak, G. (1988). Mojet li govorit' podchinennyi? (Can a subordinate speak?). Nelson & L. Grossberg (edit.), Marxism i interpriteciya kultury. (Marxism and culture of interpretation). Basingstoke: Macmillan.