BAHTİYAR VAHABZADE’NİN “ÜREKDEDİR SÖZÜN KÖKÜ” ADLI ŞİİR KİTABININ DEĞERLER EĞİTİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ

Yıl 2025, Sayı: 124, 97 - 126, 19.12.2025

Ayşe Aksoy

Öz

Bu araştırmanın amacı, lise düzeyindeki öğrencilere değerler eğitimini Türkçenin farklı lehçelerinden örneklerle zenginleştirerek aktarılabilirliğini ve etkisini incelemektir. Değerler eğitimi, öğrencilerin bilişsel, duyusal ve toplumsal yönlerini geliştiren temel bir alan olarak önem taşımaktadır. Araştırmada doküman analizi yöntemi kullanılmış; inceleme materyali olarak Azerbaycan edebiyatının önemli temsilcilerinden Bahtiyar Vahabzade’nin Ürekdedir Sözün Kökü adlı şiir kitabı seçilmiştir. Kitaptaki 57 şiir, Millî Eğitim Bakanlığı’nın kök değerleri (Maltepe, 2022) ve Özgür’ün (2019) değer sınıflandırması ışığında analiz edilmiştir. Şiirlerdeki değer temaları başlıklar altında incelenmiş; öğrenciler ve okuyucular tarafından anlamının bilinmeyebileceği ya da yalancı eş değerliğe sahip olabileceği tarafımızca düşünülen sözcüklerin Türkiye Türkçesindeki karşılıkları dipnotlarda belirtilmiştir. Analiz sonucunda, eser çoğunlukla MEB tarafından belirtilen kök değerlerle örtüşmekte; sevgi, vatanseverlik, adalet, sorumluluk, çalışkanlık, özgürlük ve dürüstlük gibi temalar ön plana çıkmaktadır. Sonuç olarak hem bu eserin hem de Türkçenin farklı lehçelerinde yazılmış benzeri eserlerin, öğrencilerin değer farkındalığını artırmada, dil çeşitliliğine yönelik duyarlılık geliştirmede ve kültürel birikimlerini güçlendirmede önemli katkılar sağlayacağı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Bahtiyar Vahabzade , Türk Dili ve Lehçeleri , Değerler Eğitimi , Türk Dili ve Edebiyatı Öğretimi , Şiir

AN EXAMİNATİON OF BAHTİYAR VAHABZADE’S POETRY COLLECTİON “ÜREKDEDİR SÖZÜN KÖKÜ” İN THE CONTEXT OF VALUES EDUCATİON

Öz

The aim of this study is to examine the transferability and impact of values education for high school students, by enriching with examples from different dialects of Turkish. Values education is important as a fundamental field that develops students’ cognitive, affective, and social dimensions. The study employed a document analysis method. As the material for examination, the poetry book Ürekdedir Sözün Kökü by Bahtiyar Vahabzade, an important representative of Azerbaijani literature, was selected. The 57 poems in the book were analyzed in light of the Ministry of National Education’s core values (Maltepe, 2022) and Özgür’s (2019) value classification. Value themes in the poems were examined under headings; words that might be unknown to students and readers or could have false equivalents in Turkish were noted with their corresponding Turkish meanings in footnotes. The analysis revealed that the work largely overlaps with the core values identified by the MEB; themes such as love, patriotism, justice, responsibility, diligence, freedom, and honesty stand out among all. In conclusion, it can be stated that this work, as well as similar works written in various dialects of Turkish, can make significant contributions to increasing students’ value awareness, developing sensitivity to linguistic diversity, and strengthening their cultural accumulation.

Anahtar Kelimeler

Bahtiyar Vahabzade , Turkish Language and Dialects , Values Education , Poem , Turkish Language and Literature Teaching

АНАЛИЗ ПОЭТИЧЕСКОГО СБОРНИКА БАХТИЯРА ВАХАБЗАДЕ «ÜREKDEDİR SÖZÜN KÖKÜ» С ТОЧКИ ЗРЕНИЯ ЦЕННОСТНОГО ОБРАЗОВАНИЯ

Öz

Цель данного исследования — изучить переносимость и влияние обучения ценностям среди старшеклассников, обогащённого примерами из различных диалектов турецкого языка. Обучение ценностям важно как фундаментальная область, развивающая когнитивные, эмоциональные и социальные аспекты учеников. В исследовании использовался метод анализа документов; в качестве исследовательского материала была выбрана книга стихов Бахтияра Вахабзаде Юрекдедир Сёзюн Кёкю, выдающегося представителя азербайджанской литературы. 57 стихотворений из книги были проанализированы в свете основных ценностей Министерства национального образования (Малтепе, 2022) и классификации ценностей Ëзгюр (2019). Темы ценностей в стихах рассматривались по заголовкам; слова, которые могли быть неизвестны студентам и читателям или иметь ложные эквиваленты в турецком языке, были указаны с соответствующими турецкими значениями в сносках. Анализ показал, что произведение в значительной степени совпадает с основными ценностями, обозначенными Министерством национального образования; выделяются такие темы, как любовь, патриотизм, справедливость, ответственность, трудолюбие, свобода и честность. В заключение можно сказать, что это произведение, а также подобные работы, написанные на различных диалектах турецкого языка, могут в значительной мере способствовать повышению осведомлённости студентов о ценностях, развитию чувствительности к языковому разнообразию и укреплению их культурного багажа.

Anahtar Kelimeler

Бахтияр Вахабзаде , Турецкий язык и диалекты , Образование в области ценностей , Поэзия , Преподавание турецкого языка и литературы

БАХТИЯР ВАХАБЗАДЕНІҢ «ҮРЕКТЕДИР СӨЗҮН КӨКІ» АТТЫ ПОЭЗИЯЛЫҚ ЖИНАҒЫН ҚҰНДЫЛЫҚТАР ТӘРБИЕСІ БАҒЫТЫМЕН ЗЕРТТЕУ

Öz

Бұл зерттеудің мақсаты – жоғары сынып оқушыларына құндылықтар білімін түрік тілінің әртүрлі диалектілерінен алынған мысалдармен байытып жеткізудің ықтималдылығы мен әсерін зерттеу. Құндылықтар білімі оқушылардың когнитивтік, эмоционалдық және әлеуметтік аспектілерін дамытатын негізгі сала ретінде маңызды. Зерттеуде құжаттық талдау әдісі қолданылған; зерттеу материалы ретінде әзербайжан әдебиетінің көрнекті өкілі Бахтияр Вахабзаденің «Үректедир сөзүн көкі» атты өлеңдер жинағы таңдалды. Кітаптағы 57 өлең Ұлттық Білім министрлігінің негізгі құндылықтары (Малтепе, 2022) мен Өзгүрдің (2019) құндылық классификациясы негізінде талданды. Өлеңдердегі құндылық тақырыптары топтастырылып зерттелді; оқушылар мен оқырмандарға белгісіз болуы мүмкін немесе баламасы жоқ сөздер түрік тіліндегі аудармалары ескеріле отырып ескертпе арқылы берілді. Талдау нәтижесінде шығарманың Ұлттық Білім министрлігі белгілеген негізгі құндылықтармен көбінесе сәйкес келетіні анықталды; махаббат, патриотизм, әділдік, жауапкершілік, еңбекқорлық, еркіндік және адалдық сияқты тақырыптар алдыңғы қатарда. Қорытындылай келе, бұл шығарма және түрік тілінің әртүрлі диалектілерінде жазылған ұқсас шығармалар оқушылардың құндылық туралы білімін арттыруға, тілдік әртүрлілікке, сезімталдықты дамытуға және мәдени танымдарын нығайтуға маңызды үлес қосатыны айтылады.

Anahtar Kelimeler

Бахтияр Вахабзаде , Түрік тілі мен диалектілері , Құндылықтар тәрбиесі , Өлең , Түрік тілі мен әдебиетін үйрету

Kaynakça

• Akpınar, Y. (1994). Azerî edebiyatı araştırmaları. İstanbul: Dergah Yayınları.
• Akpınar, Y. (2012). Vahapzade, Bahtiyar. TDV İslâm Ansiklopedisi.
• Alanka, D. (2024). Nitel bir araştırma yöntemi olarak içerik analizi: teorik bir çerçeve. Kronotrop İletişim Dergisi, (1), 62-82.
• Alizade, R. (2010). Bahtiyar Vahapzadenin “Gülüstan” manzum hikâyesinde milli bağımsızlık teması. Erdem, (57), 1-8.
• Ataseven, B. (2015). Nitel bilimsel araştırmalarda veri kalitesinin önemi. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 33(2), 543-564.
• Aydın, M. Z. ve Akyol Gürler, Ş. (2014). Değerler eğitimi ve uygulama örnekleri. Ankara: Pegem Akademi.
• Babashova, Z. (2014). Milli mücadele şairi Bahtiyar Vahapzâde. Journal of Turkish Studies, 9(Volume 9 Issue 12), 9-9. doi:10.7827/TurkishStudies.7711
• Berg, B. L. ve Lune, H. (2015). Sosyal bi̇li̇mlerde ni̇tel araştirma yöntemleri̇. (H. Aydın, Çev.). Konya: Eğitim Yayınevi.
• Çağbayır, Y. (2007). Ötüken Türkçe sözlük. Ötüken Türkçe Sözlük. İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Çağrıcı, M. ve Hökelekli, H. (2000). İrade. TDV İslâm Ansiklopedisi. 8 Ocak 2025 tarihinde https://islamansiklopedisi.org.tr/irade adresinden erişildi.
• Eyüboğlu, İ. Z. (2004). Türk dilinin etimoloji sözlüğü. İstanbul: Sosyal Yayınlar.
• Feyzioğlu, N. (2010). Bahti̇yar Vahapzade’ni̇n Şi̇i̇rleri̇nde İnsan. Journal of Turkish Research Institute, 12(30), 111-123.
• Gül Hira, Ö. (2014). Bahtiyar Vahabzade’nin sandıktan sesler i̇simli şiir kitabının, dil ve üslup bakımından i̇ncelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
• Gündoğdu, B. (Ed.). (2012). 1 beynəlxalq Bəxti̇yar Vahabzadə si̇mpozi̇umnun materi̇allar. Bakı Azərbaycan: Qafqaz Universiteti.
• Hepkul, A. (2002). Bir sosyal bilim araştırma yöntemi olarak içerik analizi. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 1-12.
• Kartallıoğlu, Y. (Ed.). (2020). Bahtiyar Vahabzade. Yunus Emre Enstitüsü Türk Dünyası Dergisi, 3, 6.
• Kiziroğlu, İ. (2023). Çevre eği̇ti̇mi̇ ve çevre bi̇li̇nci̇. Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Tabiat ve İnsan Dergisi, 2(193), 5-17.
• Koca, E. (2012). B. Vahabzade’nin eserlerini şekillendiren belli başlı temalar üzerine. B. Gündoğdu (Ed.), 1 beynəlxalq Bəxti̇yar Vahabzadə si̇mpozi̇umnun materi̇allar içinde (s. 56). Bakı Azərbaycan: Qafqaz Universiteti. Krippendorff, K. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology (2. bs.). Thousand Oaks, Calif: Sage.
• Maltepe, P. (Ed.). (2022). Öğretim programlarında yer alan kök değerler temali etki̇nli̇k ki̇tabı. MEB. https://ogmmateryal.eba.gov.tr/kitap/degerler-egitimi/index.html adresinden erişildi.
• Mayadağlı, H. Z. (1998). Bahtiyar Vahabzâde hayatı ve eserleri. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
• Muradov, N. (2011). Türk dünyasının millî-manevi değerleri ve Bahtiyar Vahabzade. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (31), 101-129.
• Musaoğlu, M. (2010). Bahti̇yar Vahabzâde şi̇i̇ri̇nde Türki̇ye. Gazi Türkiyat, 1(6), 101-116.
• Özbek, M. F. (2005). İnsan i̇li̇şki̇leri̇nde empati̇ni̇n yeri̇ ve önemi̇. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, 49(1).
• Özgür, F. (2019). Cengi̇z Dağcı’nın romanlarında değerler eği̇ti̇mi̇. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
• Sarkhanova, L. (2024). Çağdaş Azerbaycan şiiri’nde Türkiye. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
• Türk Dil Kurumu (Ed.). (2023). Güncel Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.
• Ülken, H. Z. (1969). Sosyoloji sözlüğü. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
• Vahabzade, B. (1993a). Ürekdedir sözün kökü. (H. A. Schmiede, Çev.). Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
• Veyis, F. (2018). Mi̇llî değerleri̇n aktarımında Türk di̇li̇ ve edebi̇yatı ders ki̇taplarının yeri̇: Yürürlükteki̇ ki̇taplar üzeri̇ne bi̇r i̇çeri̇k anali̇zi̇. Milli Eğitim Dergisi, 48(221), 141-157.
• Yeşil, R. ve Aydın, D. (2007). Demokratik Değerlerin Eğitiminde Yöntem ve Zamanlama. https://app.trdizin.gov.tr/makale/T0RJek5ERXg= adresinden erişildi.
• Yeşilyurt, H. (2019). Dede Korkut hi̇kâyeleri̇’ni̇n özgeci̇li̇k açısından değerlendi̇ri̇lmesi̇. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.