EDEBİYATTA İNCEST MOTİFİNİN ANLATISAL İŞLEVİ: TABU VE SOSYAL ELEŞTİRİ
Öz
Bu makalede edebî kurmaca metinlerde ensest motifinin anlatısal işlevi, tabu olgusu ve toplumsal eleştiri söylemi çerçevesinde ele alınmaktadır. Çalışmanın temel amacı, ensest motifini etik veya biyolojik sınırlar içinde değerlendirmekten ziyade, edebî metin yapısında anlam bakımından önemli bir yük taşıyan sembolik bir kategori olarak yorumlamaktır. Araştırma, Kazak ve dünya edebiyatından seçilmiş çeşitli eserlerin analizi temelinde ensest motifinin edebî sistem içindeki konumunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Özellikle bu motifin aile kurumundaki dönüşümleri, toplumsal normların zayıflamasını ve iktidar ile bağımlılık ilişkilerinin örtük görünümlerini ortaya koymadaki işlevi incelenmektedir. Ayrıca tabu kavramı, kültürel ve toplumsal sınırları düzenleyen evrensel bir mekanizma olarak ele alınmakta; bu sınırların ihlal edilmesinin edebî anlatıdaki çatışma ve trajik durumların ortaya çıkmasındaki temel etkenlerden biri olduğu gösterilmektedir. Çalışmada psikanalitik, kültürel-antropolojik ve edebî-semiotik yaklaşımlar kullanılarak ensest motifinin karakter psikolojisinde içsel çatışma, psikolojik bunalım ve toplumsal baskı unsurlarını ortaya konmasındaki işlevi analiz edilmektedir. Elde edilen bulgular, ensest motifinin edebiyatta yalnızca duygusal etki veya sarsıcı bir unsur değil, aynı zamanda toplumdaki ahlaki ve kültürel krizleri görünür kılan önemli bir anlatısal araç olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu motifin tabu ile belirlenmiş sınırların ihlalini temsil ederek toplumsal eleştirinin etkili bir biçimine dönüştüğü sonucuna ulaşılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
THE NARRATIVE FUNCTION OF THE INCEST MOTIF IN LITERATURE: TABOO AND SOCIAL CRITIQUE
Öz
This article examines the narrative function of the incest motif in literary fiction within the framework of the taboo phenomenon and social critique discourse. The main objective of the study is to interpret the incest motif not within ethical or biological boundaries, but as a symbolic category that carries significant semantic weight within the structure of literary texts. The research is based on the analysis of a number of works from both Kazakh and world literature, aiming to determine the position of the incest motif within the literary system. In particular, the study explores the role of this motif in representing transformations within the family institution, the weakening of social norms, and the implicit manifestations of power and dependency relations. Furthermore, the concept of taboo is considered a universal mechanism regulating cultural and social boundaries, and its violation is identified as a key factor generating conflict and tragic situations in literary narratives. The study employs psychoanalytic, cultural-anthropological, and literary-semiotic approaches to analyze the function of the incest motif in revealing internal contradictions, psychological distress, and social pressure within character psychology. The findings demonstrate that the incest motif in literature is not merely a device that provokes emotional impact or shock, but an important narrative mechanism that exposes moral and cultural crises within society. In conclusion, this motif becomes an effective form of social critique by representing the violation of established taboo-based boundaries.
Anahtar Kelimeler
НАРРАТИВНАЯ ФУНКЦИЯ МОТИВА ИНЦЕСТА В ЛИТЕРАТУРЕ: ТАБУ И СОЦИАЛЬНАЯ КРИТИКА
Öz
В данной статье рассматривается нарративная функция мотива инцеста в художественной литературе в контексте феномена табу и дискурса социальной критики. Основная цель исследования заключается в том, чтобы рассматривать мотив инцеста не в этических или биологических рамках, а как символическую категорию, обладающую значительной смысловой нагрузкой в структуре художественного текста. Исследование основано на анализе ряда произведений казахской и мировой литературы и направлено на определение места мотива инцеста в художественной системе. В частности, рассматривается его роль в отражении трансформаций института семьи, ослабления социальных норм, а также скрытых форм отношений власти и зависимости. Кроме того, понятие табу трактуется как универсальный механизм регулирования культурных и социальных границ, а его нарушение рассматривается как один из ключевых факторов, приводящих к возникновению конфликта и трагических ситуаций в художественном нарративе. В данной статье используются психоаналитический, культурно-антропологический и литературно-семиотический подходы для анализа функции мотива инцеста в раскрытии внутренних противоречий, психологического напряжения и социального давления в психологии персонажей. Полученные результаты показывают, что мотив инцеста в литературе является не только средством эмоционального воздействия или шокирующим элементом, но и важным нарративным инструментом, раскрывающим моральные и культурные кризисы общества. В заключение делается вывод о том, что данный мотив становится эффективной формой социальной критики, отражая нарушение установленных табуированных границ.
Anahtar Kelimeler
ИНЦЕСТ МОТИВІНІҢ ӘДЕБИЕТТЕГІ НАРРАТИВТІК ҚЫЗМЕТІ: ТАБУ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК СЫН
Öz
Бұл мақалада көркем әдебиеттегі инцест мотивінің нарративтік қызметі табу феномені және әлеуметтік сын дискурсы аясында қарастырылады. Зерттеудің негізгі мақсаты инцест мотивін этикалық немесе биологиялық шеңбер аясында емес, оны көркем мәтін құрылымында терең мағыналық салмаққа ие символдық категория ретінде зерделеу. Зерттеу қазақ және әлем әдебиетіндегі бірқатар туындыларды талдау негізінде инцест мотивінің көркемдік жүйедегі орнын айқындауға бағытталған. Атап айтқанда, бұл мотивтің отбасы институтындағы өзгерістерді, әлеуметтік нормалардың әлсіреуін, сондай-ақ билік пен тәуелділік қатынастарының жасырын көріністерін бейнелеудегі қызметі сараланады. Сонымен қатар табу ұғымы мәдени және әлеуметтік шекараларды реттейтін әмбебап механизм ретінде қарастырылып, оның бұзылуы көркем нарративте қақтығыс пен трагедиялық жағдайларға әкелетін басты факторлардың бірі екені көрсетіледі. Зерттеу барысында психоаналитикалық, мәдени-антропологиялық және әдеби-семиотикалық тәсілдер қолданылып, инцест мотивінің кейіпкер психикасындағы ішкі қайшылық, психологиялық күйзеліс және әлеуметтік қысым көріністерін ашудағы қызметі талданады. Жүргізілген талдау нәтижелері инцест мотивінің әдебиетте әсер ету немесе айрықша эмоционалдық реакция тудыратын құрал ғана емес, қоғамдағы моральдық және мәдени дағдарыстарды ашып көрсететін маңызды нарративтік тетік екенін дәлелдейді. Осы тұрғыдан алғанда бұл мотив табу болып орныққан шектеулердің бұзылуын танытатын әлеуметтік сынның тиімді формасы ретінде көрінеді.
Anahtar Kelimeler
