“ŞECERE-İ TÜRK” ESERİNİN OCR TEKNOLOJİSİYLE SAYISALLAŞTIRILMASINA İLİŞKİN BİR DENEYİM

Öz

Bu makalede, OCR (Optik Karakter Tanıma) teknolojisinin “Şecere-i Türk” eserinin otomatik metin tanıma sürecindeki uygulanabilirliği, uygulama özellikleri ve elde edilen sonuçlar incelenmektedir. Araştırmanın inceleme nesnesini, Çağatay Türkçesi dönemine ait Ebülgazi Bahadır Han’ın “Şecere-i Türk” eseri oluşturmaktadır. PDF formatındaki özgün metnin Word belgesine dönüştürülmesi Astana IT University bilgisayar mühendisleri tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte Ahmet Baytursınulı Dilbilim Enstitüsü tarafından hazırlanan Kazak Dilinin Ulusal Derlemi’nde yer alan elektronik metin esas alınmıştır. Araştırma kapsamında OCR çıktısı özgün PDF metniyle karşılaştırılarak yeniden gözden geçirilmiş, hatalar düzeltilmiş ve grafiksel özellikler ile diyakritik işaretlerin aktarım doğruluğu değerlendirilmiştir. Çalışmada karşılaştırmalı-tarihî, betimleyici ve metinbilimsel yöntemler kullanılmıştır. Araştırmanın amacı, OCR teknolojisi kullanılarak söz konusu eserin matbu metninin otomatik tanınma başarısını değerlendirmek, elde edilen sonucun özgün metne uygunluğunu belirlemek ve teknolojinin beşerî bilimlerdeki kullanım olanaklarını ortaya koymaktır. Araştırma bulguları, incelenen matbu metin örneğinde OCR teknolojisinin ilk tanıma performansının, modelin yeniden eğitilmesi ve filolojik denetim süreçleriyle önemli ölçüde artırılabileceğini ortaya koymaktadır. Modelin yeniden eğitilmesi ve filolojik doğrulama sayesinde tanıma doğruluğu %69,51’den %94,62’ye yükselmiştir. Elde edilen bulgular, OCR teknolojisinin metinsel verilerin sayısallaştırılması ve düzenlenmesi süreçlerini önemli ölçüde kolaylaştırdığını ve beşerî bilimler alanındaki araştırmalar için etkili bir yöntem sunduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• türkoloji
• yazma eserler
• Çağatay dönemi
• Şecere-i Türk
• OCR teknolojisi

Destekleyen Kurum

Astana IT Üniversitesi

Proje Numarası

BR28712621

Etik Beyan

Yazarlar, araştırmanın akademik ve bilimsel etik ilkelerin genel kabul görmüş standartlarına uygun olarak yürütüldüğünü beyan ederler.

Teşekkür

Bu makale, 2025–2027 yılları için program hedefli finansman kapsamında yürütülen BR28712621 numaralı “Kazakistan'ın Elyazması Mirası: Kayıt, Restorasyon, Bilimsel Kataloglama, Dijitalleştirme ve Kapsamlı Kodikolojik Araştırmalar” adlı proje çerçevesinde hazırlanmıştır.

«ТҮРІК ШЕЖІРЕСІ» ЕҢБЕГІН OCR ТЕХНОЛОГИЯСЫ АРҚЫЛЫ ЦИФРЛАНДЫРУ ТӘЖІРИБЕСІ

Öz

Бұл мақалада OCR технологиясының «Түрік шежіресі» еңбегін автоматты танудағы қолданылу ерекшеліктері мен нәтижелері қарастырылады. Зерттеу объектісі ретінде шағатай кезеңіндегі Әбілғазы Баһадүр ханның «Түрік шежіресі» баспа мәтіні таңдалған. PDF форматындағы түпнұсқа мәтінді Word құжатына ауыстыру жұмыстары Astana IT University инженер-құрастырушылары тарапынан жүзеге асырылды. Осы үдерісте Ахмет Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты «Қазақ тілінің ұлттық корпусында» сақталған шығарманың электрондық нұсқасы негізге алынды. Зерттеу барысында OCR нәтижесінде алынған мәтін тарапымыздан қайта тексеріліп, түпнұсқа PDF-пен салыстырылды. Қателер түзетіліп, графикалық ерекшеліктер мен диакритикалық белгілердің берілу дәлдігі бағаланды. Мақалада салыстырмалы-тарихи, сипаттамалы, текстологиялық әдістер қолданылды. Зерттеудің мақсаты – OCR технологиясын қолдану арқылы аталған еңбектің баспа мәтінін автоматты түрде танудың тиімділігін бағалау, алынған нәтиженің түпнұсқадан қаншалықты өзгеріске түскендігін анықтау. Сондай-ақ, технологияны гуманитарлық зерттеулерде қолдану мүмкіншіліктерін айқындау. Зерттеу нәтижелері қарастырылған баспа мәтін үлгісінде OCR технологиясының бастапқы тану нәтижелерін модельді қайта үйрету және филологиялық тексеру арқылы едәуір жақсартуға болатынын көрсетеді. Зерттелген баспа мәтін үлгісінде OCR моделін жетілдіру сәйкестілік деңгейін 69,51%-дан 94,62%-ға дейін арттырды. Алынған нәтижелер бұл технологияның мәтіндік деректерді цифрландыру мен жүйелеуді жеңілдетіп, гуманитарлық зерттеулерде қолдану мүмкіндігін көрсетеді. Мәтіндік деректерді цифрландыру және жүйелеу үдерісін бұл технология едәуір жеңілдетеді.

Anahtar Kelimeler

• түркітану
• Баспа мәтін
• шағатай кезеңі
• «Түрік шежіресі»
• OCR технологиясы

Destekleyen Kurum

Astana IT University

Proje Numarası

BR28712621

Etik Beyan

Авторлар зерттеудің академиялық және ғылыми этиканың жалпы қабылданған қағидаттарына сәйкес жүргізілгенін мәлімдейді.

Teşekkür

Бұл мақала 2025–2027 жылдарға арналған BR28712621 «Қазақстанның қолжазба мұрасы: тіркеу, реставрация, ғылыми каталогтау, цифрландыру және кешенді кодикологиялық зерттеулер» бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру жобасы аясында дайындалды.

THE EXPERIENCE OF DIGITIZING THE GENEALOGY OF THE TURKS USING OCR TECHNOLOGY

Öz

This article examines the application of Optical Character Recognition (OCR) technology in the automatic recognition of The Genealogy of the Turks. The research object is the printed edition of the work of Abu al-Ghazi Bahadur Khan, written in the Chagatai literary tradition. The conversion of the original PDF document into a Microsoft Word format was carried out by software engineers at Astana IT University. During this process, the electronic version of the work preserved in the National Corpus of the Kazakh Language at the Akhmet Baitursynuly Institute of Linguistics served as the reference text. The OCR-generated text was subsequently verified by the authors through a detailed comparison with the original PDF version. Recognition errors were corrected, and the accuracy of graphic features and diacritical marks was evaluated. The study employed comparative-historical, descriptive, and textological methods. The aim of the study is to evaluate the effectiveness of automatically recognizing the printed text of the aforementioned work using OCR technology, to determine the extent to which the recognized output differs from the original text. Additionally, the study aims to identify potential applications of this technology in humanities research. The results further indicate that initial OCR output can be substantially improved through model retraining combined with philological verification. For the printed text examined in this study, accuracy of text recognition increased from 69.51% to 94.62% following OCR model refinement. These findings confirm that OCR technology significantly facilitates digitization, organization of textual data, offers considerable potential for applications in humanities research. This technology significantly facilitates digitization and the organization of textual data.

Anahtar Kelimeler

• turkology
• Printed text
• Chagatai period
• Genealogy of the Turks
• technology OCR

Destekleyen Kurum

Astana IT University

Proje Numarası

BR28712621

Etik Beyan

The authors declare that the study was carried out in accordance with accepted academic and research ethics standards.

Teşekkür

This article was prepared within the framework of program-targeted funding for 2025–2027 under project BR28712621 “Manuscript Heritage of Kazakhstan: Registration, Restoration, Scientific Cataloguing, Digitization, and Comprehensive Codicological Research.”

ОПЫТ ЦИФРОВИЗАЦИИ ТРУДА «РОДОСЛОВНАЯ ТЮРКОВ» С ПРИМЕНЕНИЕМ ТЕХНОЛОГИЙ OCR

Öz

В данной статье рассматриваются особенности применения технологии OCR для автоматического распознавания печатного текста, а также результаты её использования. Объектом исследования был выбран печатный текст труда Абульгази Бахадур-хана «Родословное тюрков», относящегося к чагатайскому периоду. Работы по преобразованию оригинального текста из формата PDF в документ Word были выполнены специалистами Astana IT University. В этом процессе за основу была взята электронная версия произведения, хранящаяся в «Национальном корпусе казахского языка» Института языкознания имени Ахмета Байтурсынулы. В ходе исследования текст, полученный в результате распознавания с использованием технологии OCR, прошёл повторную верификацию авторами путём сопоставления с оригинальным PDF-документом. Выявленные ошибки были исправлены, после чего проведена оценка точности передачи графических особенностей и диакритических знаков. В статье применялись сравнительно-исторический, описательный и текстологический методы исследования. Цель исследования – оценить эффективность автоматического распознавания печатного текста указанного труда с использованием технологии OCR, определить степень отличия полученного результата от оригинального текста. Кроме того, определить возможности применения данной технологии в гуманитарных исследованиях. На исследуемом образце печатного текста усовершенствование OCR-модели позволило повысить уровень соответствия результатов распознавания с 69,51% до 94,62%. Полученные результаты свидетельствуют о том, что данная технология значительно упрощает процесс оцифровки, систематизации текстовых данных, а также обладает высоким потенциалом для применения в гуманитарных исследованиях. Данная технология значительно упрощает процесс оцифровки и систематизации текстовых данных.

Anahtar Kelimeler

• тюркология
• Печатный текст
• Чагатайский период
• «Родословная Тюрков»
• технология OCR

Destekleyen Kurum

Astana IT University

Proje Numarası

BR28712621

Etik Beyan

Авторы заявляют, что исследование было проведено в соответствии с общепринятыми нормами академической и научной этики.

Teşekkür

Данная статья подготовлена в рамках программы целевого финансирования на 2025–2027 годы по проекту BR28712621 «Рукописное наследие Казахстана: регистрация, реставрация, научное каталогизирование, цифровизация и комплексные кодикологические исследования».

Kaynakça

1. Айдаров, Ғ., Томанов, М., & Құрышжанов, Ә. (1971). Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі: университет пен педагогтық институттардың филология факультеттеріне арналған оқу құралы. Алматы: Мектеп.
2. Әбілқасымов, Б. (2001). Әбілғазы ханның “Түрік шежіресі” және оның тілі. Алматы: Арыс.
3. Әбілқасымұлы, Б. (Құраст.). (2011). Әдеби жәдігерлер (12-т.). Алматы: Таймас.
4. Әбусейітова, М. Қ. (ғыл. ред.). (2006). Қазақстан тарихы туралы түркі деректемелері (3-т.). Алматы: Дайк-Пресс.
5. Балтабай, Д. Ә., & Сәдуахас, Е. Б. (2025). «Шежіре-и теракиме» еңбегінде кездесетін бірқатар арабизмдер. Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Oriental Studies / Востоковедение, 151(2), 254–264. https://doi.org/10.32523/2616-6887-2025-151-2-254-264
6. Бартольд, В. В. (1964). Сочинения (Б. Г. Гафуров, жауапты ред.; Т. 2, 2-бөлім: Орталық Азия тарихының жекелеген мәселелері бойынша еңбектер). Москва: Наука, Шығыс әдебиетінің бас редакциясы.
7. Боровков, А. (ред.). (1946). Алишер Навои: сборник статей. АН СССР, Институт востоковедения. Москва; Ленинград: АН СССР.
8. János, E. (1988). Çağatayca El Kitabı (G. Karaağaç, çev.). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.

9. Иванов, С. Н. (1969). Родословное древо тюрок Абу-л-Гази-хана: Грамматический очерк (Имя и глагол. Грамматические категории). Ташкент: Фан.
10. Кенжалин, Қ. Қ., & Балтабай, Д. Ә. (2024). «Шежіре-и теракиме» еңбегінде кездесетін моңғол сөздерінің семантикасы. Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Саяси ғылымдар. Аймақтану. Шығыстану. Түркітану сериясы, 149(4), 240–251. https://doi.org/10.32523/2616-6887-2024-149-4-240-251
11. Кононов, А. Н. (1982). История изучения тюркских языков в России. Дооктябрьский период. (Издание второе, дополненное и исправленное). Ленинград: Наука; Ленингр. отд-ние.
12. Köprülü, F. (1945). Çağatay Edebiyatı. İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
13. Kutlu, H., & Yazan, E. (2014). OCR API’leri ve Gerçek Zamanlı OCR Uygulaması. XVI. Akademik Bilişim Konferans (AB 2014). Mersin.
14. Khan, A., Rai, U., Singh, S. S., Yamamoto, Y., Ibarreche, X. G., Meadows, H., & Gleyzer, S. (2024). OCR Approaches for Humanities: Applications of Artificial Intelligence/Machine Learning on Transcription and Transliteration of Historical Documents. Digital Studies in Language and Literature, 1(1–2), 85–112.
15. Қордабаев, Т. (1964). Тарихи синтаксис мәселелері (XV–XVIII ғасырлар материалдары бойынша). Алматы: Ғылым.
16. Мамырбекова, Г., & Сейтбекова, А. (2013). Әбілғазы баһадүр ханның «Түркі шежіресінің» тезаурус сөздігі. Алматы: Фирма Орнак.
17. Memon, J., Sami, M., Khan, R. A., & Uddin, M. (2020). Handwritten Optical Character Recognition (OCR): A Comprehensive Systematic Literature Review (SLR). IEEE Access, 8, 142642–142668.
18. Ölmez, Z. (2001). Şecere-i Türk’ün Sözvarlığından Örnekler. Türk Dilleri Araştırmaları, 11, 23–32.
19. Ölmez, Z. (2015). Ebulgazi’ye Göre Oğuz Boylarının Damgaları ve Kuşları. 5. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu (21–23 Mayıs 2014): Oğuzlar: Dilleri, tarihleri ve kültürleri (Vol. 1, pp. 729–750).
20. Ölmez, Z. (2022). Šaǧara-i Turk and Mongol History. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 172(2), 439–450. https://doi.org/10.13173/ZDMG/2022/2/11
21. Ölmez, Z. K. (Ed.). (1996). Şecere-i Terâkime (Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi, 3). İstanbul: Simurg Yayınları.
22. Penrose, G. L. (1975). The Politics of Genealogy: An Historical Analysis of Abu’l-Gazi’s “Shajare-i Tarākima” (Unpublished Doctoral Dissertation). Indiana University. Indiana.
23. Радлов, В. В. (1911). Опыт словаря тюркских наречий (4-т., 1-бөлім, 1–116-бб.). Санкт-Петербург: Типография Императорской Академии наук.
24. Самойлович, А. Н. (1928). К истории литературного среднеазиатско-турецкого языка. В: Бартольд, В. В. (ред.). Мир-Али-Шир: Сборник к пятисотлетию со дня рождения (с. 174). Ленинград: Издательство Академии наук СССР.
25. Сапарбекова, Г. Ж. (2010). Шежіреші тілдік тұлғасы (Әбілғазы баһадүрдің «Түркі шежіресі» ескерткіші материалы негізінде зерттеу) (Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған автореферат). Алматы.
26. Сейтбекова, А. А. (2007). Әбілғазы Баһадүр ханның «Түрік шежіресіндегі» араб және парсы сөздерінің лексикалық ерекшеліктері (Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты). Алматы.
27. Sultanbek, K., Uğurlu, M., & Bilalova, D. (2025). “Dürrüʾl-ʿacāyib” және “Rāzrāznama” негізінде араб графикалы шығыс мәтіндерін оқу мәселесі. Türkoloji, 121, 103-124. https://doi.org/10.59358/ayt.1621701
28. Сыздықова, Р. (1993). Қазақ әдеби тілінің тарихы: (XV–XIX ғасырлар). Алматы: Ана тілі.
29. Сыздықова, Р. (2014). Қазақ әдеби тілінің тарихы (XV–XIX ғасырлар): Көп томдық шығармалар жинағы (Т. 3, О. Жұбаева, жауапты ред.). Алматы: Ел-шежіре.
30. Tappert, C. C., Suen, C. Y., & Wakahara, T. (1990). The State of the Art in Online Handwriting Recognition. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 12(8), 787–808.
31. Tazhiyeva, A. (2026). Çağatay Türkçesinden Kazak Türkçesine Geçiş Süreci ve Kazak Türkçesinin Gelişimi (Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi). Erciyes Üniversitesi / Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
32. Тулибаева, Ж. М. (2021). Извлечения по истории Золотой Орды из «Шаджара-йи турк ва мугӯл». Вестник Евразийского национального университета имени Л. Н. Гумилёва. Серия Религиоведение, Философия, История, 136(3), 133–146. https://doi.org/10.32523/2616-7255-2021-136-3-133-146
33. Уәлиханов, Ш. Ш. (1980). Таңдамалы (Ә. Ипмағамбетов, ауд.). Алматы: Жазушы.
34. Щербак, А. М. (1962). Грамматика староузбекского языка. Москва: Издательство Академии наук СССР.
35. Интернеттен Пайдаланылғандар
36. URL-1. Әбілғазы Баһадүр хан. Түрік шежіресі. Қазақ тілінің ұлттық корпусы ресми сайты. https://qazcorpus.kz/_tarihi-ishkorpus/index3.php (Қаралған күні: 07.06.2026)
37. References
38. Aydarov, G., Tomanov, M., & Quryshzhanov, A. (1971). Köne türki zhazba eskertkishteriniñ tili: Universitet pen pedagogtyq instituttardyñ filologiya fakultetterine arnalğan oqu quraly (The Language of Ancient Turkic Written Monuments: A Textbook for Philology Faculties of Universities and Pedagogical Institutes). Almaty: Mektep.
39. Äbilqasymov, B. (2001). Äbilğazy hannıñ “Türik şejiresi” jäne onıñ tili (Abulgazi Khan’s “Genealogy of the Turks” and Its Language). Almaty: Arys.
40. Äbilqasymūly, B. (Ed.). (2011). Ädebi jädi̇gerler (Vol. 12) (Literary Heritage). Almaty: Taimas.
41. Äbuseyitova, M. Q. (Ed.). (2006). Qazaqstan tarihı turalı türki derektemeleri (Turkic Sources on the History of Kazakhstan) (Vol. 3). Almaty: Dayk-Press.
42. Baltabay, D. Ä., & Säduakhas, E. B. (2025). “Şejire-i Terakime” eñbeginde kezdesetin birqatar arabizmder (Several Arabisms Found in the Work “Shajara-i Tarakima”). L. N. Gumilyov atyndağı Euraziya ūlttyq universitetiniñ Habarşysy. Oriental Studies / Vostokovedenie, 151(2), 254–264. https://doi.org/10.32523/2616-6887-2025-151-2-254-264
43. Bartold, V. V. (1964). Sochineniya (Collected Works) (B. G. Gafurov, Ed.; Vol. 2, Part 2: Raboty po otdel'nym problemam istorii Sredney Azii [Works on Specific Problems of the History of Central Asia]). Moscow: Nauka, Main Editorial Office of Oriental Literature.
44. Borovkov, A. (Ed.). (1946). Alisher Navoi: Sbornik statey [Alisher Navoi: Collection of Articles]. Academy of Sciences of the USSR, Institute of Oriental Studies. Moscow; Leningrad: Academy of Sciences of the USSR. János, E. (1988). Çağatayca El Kitabı (Chagatay Manual) (G. Karaağaç, Trans.). İstanbul: Istanbul University Faculty of Letters Press.
45. Ivanov, S. N. (1969). Rodoslovnoe drevo tyurok Abu-l-Gazi-khana: Grammaticheskiy ocherk (The Genealogical Tree of the Turks by Abu-l-Gazi Khan: A Grammatical Sketch) (Imya i glagol. Grammaticheskie kategorii [Noun and Verb: Grammatical Categories]). Tashkent: Fan.
46. Kenjalin, Q. Q., & Baltabay, D. Ä. (2024). “Shezhire-i terakime” eñbeginde kezdesetin moñğol sözderiniñ semantikasy (Semantics of Mongolian Words Found in the Work “Shezhire-i Terakime”). L. N. Gumilyov atyndağı Euraziya ūlttyq universitetiniñ Habarşysy. Sayasi ğılymdar. Aimaqtanu. Şığıstanu. Türkitanu seriyasy, 149(4), 240–251. https://doi.org/10.32523/2616-6887-2024-149-4-240-251
47. Kononov, A. N. (1982). Istoriya izucheniya tyurkskikh yazykov v Rossii: Dooktyabr'skiy period (History of the Study of Turkic Languages in Russia: The Pre-October Period) (2nd ed., rev. and expanded). Leningrad: Nauka, Leningrad Branch.
48. Köprülü, F. (1945). Chagatai Literature. İslâm Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı.
49. Kutlu, H., & Yazan, E. (2014). OCR API’leri ve gerçek zamanlı OCR uygulaması (OCR APIs and Real-Time OCR Application). XVI. Akademik Bilişim Konferans (AB 2014). Mersin.
50. Khan, A., Rai, U., Singh, S. S., Yamamoto, Y., Ibarreche, X. G., Meadows, H., & Gleyzer, S. (2024). OCR Approaches for Humanities: Applications of Artificial Intelligence/Machine Learning on Transcription and Transliteration of Historical Documents. Digital Studies in Language and Literature, 1(1–2), 85–112.
51. Qordabaev, T. (1964). Tarihi sintaksis mäseleleri (XV–XVIII ğasırlар materialdary boiynşa) (Issues of Historical Syntax: Based on Materials from the 15th–18th Centuries). Almaty: Ğylym.
52. Mamyrbekova, G., & Seytbekova, A. (2013). Äbilğazy Bahadür Hannıñ “Türki Şejiresiniñ” tezaurus sözdigi (Thesaurus Dictionary of Abulgazi Bahadur Khan’s “Genealogy of the Turks”). Almaty: Firma Ornak.
53. Memon, J., Sami, M., Khan, R. A., & Uddin, M. (2020). Handwritten Optical Character Recognition (OCR): A Comprehensive Systematic Literature Review (SLR). IEEE Access, 8, 142642–142668.
54. Ölmez, Z. (2001). Şecere-i Türk’ün Sözvarlığından Örnekler (Examples from the Vocabulary of Shajara-i Turk). Türk Dilleri Araştırmaları, 11, 23–32.
55. Ölmez, Z. (2015). Ebulgazi’ye Göre Oğuz Boylarının Damgaları ve Kuşları (Tamgas and Birds of the Oghuz Tribes According to Ebulgazi). In 5. Uluslararası Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu (21–23 Mayıs 2014): Oğuzlar: Dilleri, tarihleri ve kültürleri (5th International Symposium on Turkic Studies (21–23 May 2014): Oghuz: Their Languages, Histories, and Cultures) (Vol. 1, pp. 729–750).
56. Ölmez, Z. (2022). Šaǧara-i Turk and Mongol history. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 172(2), 439–450. https://doi.org/10.13173/ZDMG/2022/2/11
57. Ölmez, Z. K. (Ed.). (1996). Şecere-i Terâkime (Türk Dilleri Araştırmaları Dizisi, 3). Istanbul: Simurg Publication.
58. Penrose, G. L. (1975). The Politics of Genealogy: An Historical Analysis of Abu’l-Gazi’s “Shajare-i Tarākima” (Unpublished Doctoral Dissertation). Indiana University. Indiana.
59. Radlov, V. V. (1911). Opyt slovarya tyurkskikh narechiy (An Attempt at a Dictionary of Turkic Dialects) (Vol. 4, Part 1). Sankt-Peterburg: Imperial Academy of Sciences Printing House.
60. Samoylovich, A. N. (1928). K istorii literaturnogo sredneaziatsko-turetskogo yazyka (On the History of the Central Asian Literary Turkish Language). In V. V. Bartold (Ed.), Mir-Ali-Shir: Sbornik k pyatisotletiyu so dnya rozhdeniya (Mir-Ali-Shir: Collection Commemorating the 500th Anniversary of His Birth) (p. 174). Leningrad: Academy of Sciences of the USSR Press.
61. Saparbekova, G. Zh. (2010). Shejireshi tildik tulğasy (Äbilğazy Bahadürdiñ “Türki Şejiresi” eskertkişi materialy negizinde zertteu) (The Linguistic Personality of a Genealogist: A Study Based on the Material of Äbilğazy Bahadür’s “Genealogy of the Turks”) (Abstract of a Dissertation for the Degree of Candidate of Philological Sciences). Almaty.
62. Seytbekova, A. A. (2007). Äbilğazy Bahadür Hannıñ “Türik Şejiresindegi” arab jäne parsy sözderiniñ leksikalyq erekşelikteri (Lexical Features of Arabic and Persian Words in Abulghazi Bahadur Khan’s “Turkic Genealogy”) (Abstract of a Candidate of Philological Sciences Dissertation). Almaty.
63. Sultanbek, K., Uğurlu, M., & Bilalova, D. (2025). “Dürrü’l-ʿAcâyib” jäne “Rāzrāznama” negizinde arab grafikaly şyğys mätinderin oqu mäselesi (Problems of Reading Eastern Texts Written in Arabic Script Based on “Dürrü’l-ʿAcâyib” and “Rāzrāznama”). Türkoloji, 121, 103–124. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ayt/issue/90798/1621701 Syzdyqova, R. (1993). Qazaq ädebi tiliniñ tarihı: (XV–XIX ğasırlаr) (History of the Kazakh Literary Language: 15th–19th Centuries). Almaty: Ana tili.
64. Syzdyqova, R. (2014). Qazaq ädebi tiliniñ tarihı (XV–XIX ğasırlаr): Kóp tomdyq şığarmalar jinağı (History of the Kazakh Literary Language (15th–19th Centuries): Collection of Works in Multiple Volumes) (Vol. 3, O. Zhūbaeva, Ed.). Almaty: El-Shezhire.
65. Tappert, C. C., Suen, C. Y., & Wakahara, T. (1990). The State of the Art in Online Handwriting Recognition. IEEE Transactions on Pattern Analysis and Machine Intelligence, 12(8), 787–808.
66. Tazhiyeva, A. (2026). Çağatay Türkçesinden Kazak Türkçesine Geçiş Süreci ve Kazak Türkçesinin Gelişimi [Transition from Chaghatay Turkish to Kazakh Turkish and the Development of Kazakh Turkish] (Master’s thesis). Erciyes University / Institute of Social Sciences, Kayseri.
67. Tulibaeva, Zh. M. (2021). Izvlecheniya po istorii Zolotoy Ordy iz “Shajra-yi Turk va mugūl” (Excerpts on the History of the Golden Horde from “Shajra-yi Turk va mugūl”). Bulletin of L. N. Gumilyov Eurasian National University. Series: Religious Studies, Philosophy, History, 136(3), 133–146.
68. Uälihanov, Sh. Sh. (1980). Tañdamaly (Selected Works) (Ä. Ipmağambetov, Trans.). Almaty: Zhazushy. Shcherbak, A. M. (1962). Grammatika starouzbekskogo yazyka (Grammar of the Old Uzbek Language). Moscow: Academy of Sciences of the USSR Press.
69. Online Sources
70. URL-1. Abū al-Ghāzī Bahādur Khan. Turkic Genealogy (Shajara-i Turk). Official website of the National Corpus of the Kazakh Language. https://qazcorpus.kz/_tarihi-ishkorpus/index3.php (Access Date: 07.06.2026)