Amerika'nın Orta Doğu'dan Çekilmesinin Türkiye'nin Orta Doğu Politikası Üzerindeki Etkisi

Öz

ABD ve Taliban arasında imzalanan Doha Anlaşması ABD’nin Ortadoğu’daki azalan etkisinin başlangıcı olarak görülebilmektedir. Bu gelişme kritik bir bölgesel güç olarak Türkiye için de özellikle önemlidir. Türkiye'nin bölgeyle olan tarihsel ilişkileri oldukça istikrarsız olsa da ABD'nin Ortadoğu'daki rolünün azalması, Türk diplomasisinin bölgesel liderlik rolünü sürdürmesi için fırsatlar yaratabilir. Bu makale, Türkiye’nin bölgedeki değişen dinamiklere adaptasyonunu incelemekte ve Türkiye’nin bu süreçte odağını bölgesel askeri operasyonlardan ülke bazlı diplomasiye kaydırdığını savunmaktadır. ABD’nin ise Türkiye’nin dış politikası üzerindeki etkisinin aynı seviyede kalmaya devam ettiği ancak odağını Ege Denizi ve uluslararası organizasyonlara kaydırdığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Dış Politikası
• Orta Doğu
• Bölgesel Diplomasi
• Amerikan Çekilmesi
• Doha Anlaşması

The Impact Of US Withdrawal From Middle East On Turkish Foreign Policy In The Region

Öz

The Doha Agreement signed between US and Taliban can be seen as a beginning of the decreasing US influence in Middle East. This evolving landscape is especially important for Türkiye as a pivotal regional power. Although Türkiye’s relations with the region have been unstable, the decreasing role of US in Middle East creates opportunities for Turkish diplomacy to pursue its regional leadership. This article explores its adaptation to shifting dynamics and argues that Türkiye’s focus shifted from regional military operations to country-specific diplomacy. US influence on Türkiye's foreign policy remains at the same level but redirected towards the Aegean Sea.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye's Foreign Policy
• Middle East
• Regional Diplomacy
• US Withdrawal
• Doha Agrreement

Kaynakça

1. Antalya Diplomasi Forumu, 147 ülkeden temsilcileri ağırlayacak. (2024a) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/antalya-diplomasi-forumu-147-ulkeden-temsilcileri-agirlayacak/3150780#
2. Ayalon, A., Raz, I. G., & Amiel, B. (2022). The United States Withdrawal from Afghanistan after Two Decades of a Global War on Terrorism. A Multidisciplinary Journal on National Security, 36.
3. Aydın, M. K. (2020). Türkiye ve Bağdat Pakti. International Journal of Social Science Research, 9(2), 135-153.
4. BBC Türkçe, (2024). Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Irak Ziyareti: Kalkınma Yolu Projesi’nde İmzalar Atıldı. https://www.bbc.com/turkce/articles/cp0gddnemjlo.amp
5. Carter, J.E. (1980) “State of the Union address 1980”, Joint Session of the 96th US Congress, Washington, DC, 23 January 1980. https://ballotpedia.org/Jimmy_Carter%27s_State_of_the_Union_Address,_1980
6. Carter, M. (2019). “What a Withdrawal From Afghanistan Would Look Like – Learning to Live With Taliban Rule,” Foreign Affairs. https://www.foreignaffairs.com/articles/afghanistan/2019-10-21/what-withdrawal-afghanistan-would-look
7. Central Bank of Türkiye (2024). Uluslararası Yatırım Pozisyonu. https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/cb23c98d-d9a5-465f-8c9c-9f84b533aaf8/uyp.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-cb23c98d-d9a5-465f-8
8. Cordesman, A. (2020). America’s Failed Strategy in the Middle East: Losing Iraq and the Gulf. Center for Strategic and International Studies. https://www.csis.org/analysis/americas-failed-strategy-middle-east-losing-iraq-and-gulf

9. Council on Foreign Relations (2005). Iraq: US- Turkey Relations. https://www.cfr.org/backgrounder/iraq-us-turkey-relations
10. Cumhurbaşkanı Erdoğan: (İsveç) NATO’ya üyelik konusunda bizden hayırhahlık beklemesin. (2023a) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/cumhurbaskani-erdogan-isvec-nato-ya-uyelik-konusunda-bizden-hayirhahlik-beklemesin/2795164
11. Davutoğlu, A. (2012). Stratejik Derinlik. İstanbul: Küre Yayınları, 110.
12. Grand National Assembly of Türkiye (2003). TBMM Tutanak Dergisi, 4üncü cilt Fihristi. https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d22/c004/tbmm22004fih.pdf
13. Grigoriadis, I.N. (2020) Greek-Turkish Relations and Regional Stability in the Eastern Mediterranean, Palgrave Macmillan.
14. Growing US military presence in Greece can lead to undesired scenarios in Aegean, experts warn. (2022) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/en/politics/growing-us-military-presence-in-greece-can-lead-to-undesired-scenarios-in-aegean-experts-warn/2596928
15. Güler, E. Z. (2010). Recep Tayyip Erdoğan’ın Davos “Şovu” ve Etkileri. Memleket Siyaset Yönetim, 5(13), 205-231. Hakan Fidan Döneminde MİT’te Neler Değişti? Bakan Fidan’ın 14 Yıllık MİT Serüveni. YouTube, CNN Turk, 19 March 2024. https://www.youtube.com/watch?v=H-m5XwOL_AA
16. Joint Declaration Between the Islamic Republic of Afghanistan and the United States of America for Bringing Peace to Afghanistan,” U.S. Department of State, February 29, 2020, https://www.state.gov/ wp-content/uploads/2020/02/02.29.20-US-Afghanistan-Joint-Declaration.pdf.
17. Kazakistan ile Türkiye bu yıl ortak tatbikat gerçekleştirecek. (2024b) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kazakistan-ile-turkiye-bu-yil-ortak-tatbikat-gerceklestirecek/3122967
18. Ker-Lindsay, J. (2012) The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know, Oxford University Press. Ministry of Defense of Republic of Türkiye (2021). Türkiye-Katar Ortak Tatbikati (Al Adeid 2021 Tatbikati) Basin Duyurusu. https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/turkiye-katar-ortak-tatbikati-al-adeid-2021-tatbikati-basin-duyurusu-132021
19. Ministry of Defense of Republic of Türkiye (2024a). CİNNAH-2024 Tatbikatı Basın Duyurusu. https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/54c8bad1bcff40108f62a35c015f8f83
20. Ministry of Defense of Republic of Türkiye (2024b). Desert Flag-2024 Tatbikatı Basın Duyurusu. https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/b195aa7935e74adf89142cb900bdd644
21. Ministry of Foreign Affairs (2024b). Türkiye Yüzyılında Türk Dış Politikası. https://www.mfa.gov.tr/site_media/html/turkiye-yuzyili-nda-turk-dis-politikasi-2024-kitapcik.pdf
22. Ministry of Foreign Affairs of Republic of Türkiye (2024a). Türkiye Cumhuriyeti ile Irak Cumhuriyeti Arasında Gerçekleştirilen Güvenlik Mekanizması Görüşmesine İlişkin Ortak Sonuç Bildirisi, 14 Mart 2024. https://www.mfa.gov.tr/turkiye-cumhuriyeti-ile-irak-cumhuriyeti-arasinda-gerceklestirilen-guvenlik-mekanizmasi-gorusmesine-iliskin-ortak-sonuc-bildirisi.tr.mfa
23. Ministry of Foreign Affairs of Türkiye (n.d). https://www.mfa.gov.tr/militarization-of-eastern-aegean-islands-contrary-tp-the-provisions-of-international-agreements.en.mfa
24. Official Gazette of the Republic of Türkiye (1949). No.7171 https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/7171.pdf
25. Özbekistan ve Türkiye özel kuvvetler ortak tatbikatı sona erdi. (2021) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ozbekistan-ve-turkiye-ozel-kuvvetler-ortak-tatbikati-sona-erdi/2188191
26. Savunma Sanayi ST (2024). ABD’den Türkiye’ye F-16 Blok 70 Yunanistan’a F-35 bildirimi. https://www.savunmasanayist.com/abdden-turkiyeye-f-16-blok-70-yunanistana-f-35-bildirimi/
27. Schwartz, I. (2016). “Trump on Iraq: How Could We Have Been So Stupid?”, RealClear Politics. https://www.realclearpolitics.com/video/2016/02/17/trump_on_iraq_how_could_we_have_been_so_stupid_one_of_the_worst_decisions_in_the_history_of_the_country.html
28. Serbest, M. B. (2016). Bağdat Paktı'nın kuruluş süreci ve gelişiminde Türkiye'nin rolü. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(3), 401-424. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/577483
29. Sırım, Ö. Ü. V. (2018). Türkiye-Ortadoğu ülkeleri ekonomik ilişkilerinde 1973 petrol krizinin yeri. In The Second International Conference on Current Trends in the Middle East 2018 Proceedings Book (p. 41).
30. Sözen, A. (2019) Turkey-Greece Relations in the Context of the Cyprus Problem, SETA Foundation.
31. Stockholm International Peace Research Institute (2024). Trends in International Arms Transfers, 2023. https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-03/fs_2403_at_2023.pdf
32. The Guardian, (2023). Biden Ratchets Up Efforts to Secure Sweden’s Nato Membership Ahead of Key Summit. https://amp.theguardian.com/world/2023/jul/06/biden-ratchets-up-efforts-to-secure-swedens-nato-membership-ahead-of-key-summit
33. The Independent Uganda (2019). Trump: US Going to Middle East Was ‘Worst Decision Ever’.https://www.independent.co.ug/trump-us-going-into-middle-east-was-worst-decision-ever/
34. Theophanous, A. (2017) Cyprus: A Contemporary Problem in Historical Perspective. Palgrave Macmillan.
35. Topçu, İ (2018). Türkiye-İsrail İlişkilerinin İlk Yılları (1948-1952). History Studies, 10(2), 161- 175. 10.9737/hist.2018.589 https://search.trdizin.gov.tr/tr/yayin/detay/303221/turkiye-israil-iliskilerinin-ilk-yillari-1948-1952#
36. Triantaphyllou, D. (2006). "The Turkish-Greek Rapprochement: A Decade of Missing Opportunities." Middle East Review of International Affairs, vol. 10, no. 3, pp. 1-13.
37. Turan, İ. (2018). The Aegean Dispute: Problems and Prospects. Middle East Technical University.
38. Türkiye ve Azerbaycan'dan 100. yıla özel ortak tatbikatlar. (2023b) Anadolu Agency. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ve-azerbaycandan-100-yila-ozel-ortak-tatbikatlar-/3026904
39. Wechsler, W. F. (2019). US withdrawal from the Middle East: perceptions and reality. The MENA region: A great power competition, 13-38. https://www.atlanticcouncil.org/wp-content/uploads/2019/10/MENA-Chapter-one.pdf
40. Yeni Şafak, (2023). Hakan Fidan’ın Sözleri Dünyada Manşet: Türkiye Baskılardan Etkilenmeyecek. https://www.yenisafak.com/amphtml/dunya/hakan-fidanin-sozleri-dunyada-manset-turkiye-baskilardan-etkilenmeyecek-4543001
41. Yeşilyurt, B.K. (2023). Türkiye-Ortadoğu İlişkileri: 100 Yılın Muhasebesi, 1923-2023. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, Özel Sayı: Cumhuriyetin 100.Yılında Türkiye, 1-23.
42. Yom, S. (2020). US foreign policy in the Middle East: The logic of hegemonic retreat. Global Policy, 11(1), 75-83. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1758-5899.12777
43. The White House (2021). Remarks by President Biden on the Drawdown of U.S. Forces in Afghanistan. https://www.whitehouse.gov/briefing-room/speeches-remarks/2021/07/08/remarks-by-president-biden-on-the-drawdown-of-u-s-forces-in-afghanistan/