The Wisdom and Benefits of Mahr

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 16 - 40, 24.12.2025

Ayşe Betül Algül , Ömer Faruk Habergetiren

https://doi.org/10.65662/balagh.1756507

Öz

Mahr, which is one of the most essential financial rights of women in Islam, is not handled with sufficient sensitivity today. One of the reasons for this situation is that the benefits mahr can provide are not sufficiently known. However, the benefits it offers, especially to women, are too significant to be ignored. A better understanding of these benefits can increase the rate of demanding and operationalising the mahr.
By showing the man from the beginning that marriage requires significant financial responsibilities, the mahr helps him act with this awareness. The payment of the mahr, which is ordered to be paid willingly, can indicate the woman's value in the sight of Allah, and it can also show the value that the husband who pays it willingly places on his wife. When a woman needs financial support for marriage preparations, the mahr can fulfil this need. In addition, it provides economic security for women with no other income. For those who do not have financial problems, it is a source of psychological reassurance in recognising their rights and observing their husband's sense of responsibility.
It can prevent arbitrary divorces and alleviate the financial suffering of the woman during the divorce process. One of its most important functions is to avoid the aggravation of the problems caused by separation by providing economic security after divorce. Whether the amount of mahr is high or low has different benefits. Keeping the amount as high as possible maximises the benefits that can be obtained from the mahr. However, considering the Prophet's recommendation that piety should be taken as a basis, it can be said that the amount of mahr should not be the determining criterion, and individuals should determine an amount suitable for their conditions.

Anahtar Kelimeler

Fiqh , Family Law , Hikmah , Maslahah , Mahr

Mehrin Hikmetleri ve Maslahatları

Öz

İslam’da kadının en temel mali haklarından biri olan mehir, günümüzde yeterli hassasiyetle ele alınmamaktadır. Bu durumun sebeplerinden biri, mehrin sağlayabileceği maslahatların yeterince bilinmemesidir. Oysa özellikle kadına sunduğu faydalar göz ardı edilemeyecek kadar önemlidir. Bu maslahatların daha iyi anlaşılması, mehrin talep edilme ve işlerlik kazanma oranını artırabilir.
Mehir, evliliğin önemli maddi sorumluluklar gerektirdiğini erkeğe en baştan göstererek, onun bu bilinçle hareket etmesine yardımcı olur. Gönül hoşluğu ile ödenmesi emredilen mehir, bir yandan Allah katında kadının değerine işaret ederken, diğer yandan seve seve ödeyen kocanın eşine verdiği kıymeti de gösterebilir. Kadın, evlilik hazırlıkları için maddi desteğe ihtiyaç duyduğunda, mehir bu ihtiyacını karşılayabilir. Ayrıca, başka geliri olmayan kadın için ekonomik güvence sağladığı gibi, maddi sıkıntısı olmayanlar için de hakkını teslim alma ve eşinin sorumluluk bilincini gözlemleme açısından psikolojik bir itmi’nan kaynağıdır.
Mehir, keyfi boşanmaların önüne geçebildiği gibi, boşanma sürecinde kadının maddi mağduriyetini de hafifletir. En önemli işlevlerinden biri, boşanma sonrası ekonomik güvence sunarak, ayrılığın yol açtığı sıkıntıların daha da ağırlaşmasını önlemektir. Mehir miktarının yüksek veya düşük olması farklı maslahatlar içerir. Miktarın imkân nisbetinde yüksek tutulması, mehirden elde edilebilecek maslahatları azami düzeye çıkarır. Ancak, Hz. Peygamber’in dindarlığın esas alınması yönündeki tavsiyesi de dikkate alınarak, mehir miktarının belirleyici kriter olmaması, bireylerin kendi şartlarına uygun bir miktar belirlemesi gerektiği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Fıkıh , Aile Hukuku , Hikmet , Maslahat , Mehir

الحكم والمصالح المتعلقة بالمهر في الإسلام

Öz

يُعدّ المهر من أهم الحقوق المالية التي منحها الإسلام للمرأة، غير أنّه لا يُولَى في عصرنا الحالي ما يستحقّه من العناية والاهتمام. ومن أبرز أسباب ذلك قلّة الوعي بالمصالح التي يمكن أن تتحقق من خلاله. والحال أنّ هذه المصالح، ولا سيما ما يعود منها بالنفع على المرأة، ذات شأن لا يُستهان به ولا يُغضّ الطرف عنه. وإنّ تعميق الفهم بهذه المصالح من شأنه أن يسهم في رفع نسبة المطالبة بالمهر وتفعيله في الواقع الاجتماعي.

فالمهر، من جهة، يُظهِر للرجل منذ البداية أنّ الزواج مسؤولية مالية جادّة، ويُعينه على اتخاذ موقفٍ قائمٍ على هذا الوعي. وقد شُرِع أداء المهر طيبةً به النفس، فهو يرمز من جانب إلى ما للمرأة من قدرٍ عند الله، ومن جانب آخر يُعبّر عن تقدير الزوج لزوجته واستعداده لتحمّل الأعباء عنها. وإذا احتاجت المرأة إلى دعمٍ مالي في أثناء تحضيرات الزواج، فإنّ المهر يُغطي هذا الاحتياج. كما أنّه يُمثّل ضمانةً ماليةً للمرأة التي لا دخل لها، ومصدرَ طمأنينةٍ نفسيةٍ حتى لمن ليست في ضيقٍ مالي، لما فيه من تأكيدٍ على حقّها، وعلى شعور زوجها بالمسؤولية تجاهها.

ومن وظائف المهر أيضاً أنّه قد يُسهم في الحدّ من حالات الطلاق التعسّفي، ويُخفّف من الأضرار المادية التي قد تُلحق بالمرأة جرّاء الطلاق. ولعلّ من أهم وظائفه أنّه يُؤمّن للمرأة بعد الطلاق نوعاً من الحماية المالية، ويمنع تفاقم الأزمات التي قد تنشأ عن الانفصال. وقد يختلف مقدار المهر بين الارتفاع والانخفاض تبعاً لما يُحقق من مصالح، فرفع قدر المهر بحسب الاستطاعة يُحقّق مصالح أكثر وأعظم. غير أنّه لا ينبغي أن يكون مقدار المهر هو العامل الحاسم في الزواج، بل يُوصى باعتبار التقوى أساساً، كما وجّه بذلك النبي صلى الله عليه وسلم، وينبغي أن يُراعي كلّ طرفٍ ظروفه وإمكاناته في تحديده.

Anahtar Kelimeler

فقه , حقوق الأسرة , الحكمة , المصلحة , المهر

Kaynakça

• Acar, Halil İbrahim. “Mehrin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 17 (2011), 367-388.
• Ahammad, Syed Sahid. “A Critical Analysis of Dower (Mahr) in Islam”. IOSR Journal of Humanities and Social Science 21/07 (2016), 86-91.
• Akgündüz, Ahmet. “Başlık”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 5/131-133. İstanbul: TDV Yayınları, 1992. Aktaş, Özgül. Boşanma Nedenleri ve Boşanma Sonrasında Karşılaşılan Güçlükler. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
• Algül, Ayşe Betül. “Semavî Dinlerde Mehir”. I. Uluslararası İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Kongresi Bildiri Kitabı. ed. Mustafa Yiğitoğlu. 114-124. Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2018.
• Algül, Ayşe Betül - Habergetiren, Ömer Faruk. “Hz. Peygamber Dönemi Mehir Miktarları ve Günümüzdeki Karşılıkları”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/12 (2019), 209-232.
• Alkış, Alpaslan - Yılmaz, Gülnihal. “Medeni Hukuktaki Boşanma Nafakasının İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/2 (2023), 51-72.
• Ata, Ayşegül. “İslam Hukukuna Göre Boşanma Sonrası Nafaka ve Manevi Tazminat”. International Journal of Social and Humanities Sciences Research-Uluslararası Sosyal ve Beşerî Bilimler Araştırma Dergisi 6/37 (2019), 1292-1307.
• Atar, Fahrettin. “Muhâlea”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 30/399-402. İstanbul: TDV Yayınları, 2005.
• Aydın, Mehmet Âkif. “Mehir”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28/389-391. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• Azahari, Raihanah - Ali, Hasbi Muh. “Mahr as a Form of Economic Security: A Preliminary Study”. Arab Law Quarterly 29/3 (2005), 296-305.
• Boynukalın Şenkardeşler, Hatice. Serahsî’nin Aile Hukuku Hükümlerinin Gayelerine İlişkin Analizleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
• Budak, Hatice - Arslantaş, Seda Nur. “Kadınların İslam Aile Hukukunda Mehir Hakkına Bakış Açıları ve Tecrübeleri Üzerine Bir Değerlendirme”. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 29 (2022), 36-68.
• Câbirî, Seyf bin Râşid. Mehru’z-zevcât beyne’ş-şerîa ve’l-âdât. Dubâi: Dâirati’ş-Şuûni’l-İslâmiyye ve’l-Ameli’l-Hayriyye, 2008.
• Can, Yücel - Aksu, Nazlı Buket. “Boşanma Sürecinde ve Sonrasında Kadın”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 15/58 (2016), 888-902.
• Cin, Halil. “İslam Hukukunda Mehir”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 29/1-2 (1972), 199-254.