ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU

Gokhan Sebati Işkın

doi:10.38120/banusad.1031289

ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU

Öz

Arap gramerinde kıllet (azlık) ve kesret (çokluk) olgusu, mükesser(düzensiz) çoğulun alt iki kolu cemi kıllet ve cemi kesret olarak yer almaktadır. Arap gramercilerinin çoğunluğuna göre cemi kıllet, sayı değeri olarak “üç” ten başlar ve “on” da sona erer; cemi kesret ise “onbir” sayısından başlar ve sonsuza kadar gitmektedir. Arapçada kıllet ve kesret çoğulları kullanımda karşımıza üç şekilde çıkar: Her ikisi için yalnızca bir, biri kıllet ve diğeri de kesret için iki ve kıllet ve kesretin her birisi için birden fazla mükesser çoğul kelime. Bunlar konulmuş oldukları anlam çerçevesinde ya da birbirlerinin yerine hakikat, mecaz, niyabet bağlamında kullanılmıştır. Arap dilinin temel kaynaklarında yer alan ve ilim adamlarının çoğunluğunun kabul ettiği bu konuya birtakım itirazlar olmuştur. Çalışmamızda kıllet ve kesret çoğullarının kullanımı anlatılmış ve ilim adamlarının ortaya koymuş oldukları olumlu ya da olumsuz görüşlere yer verilerek konu tartışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Buheytâvî, İmâd Muhammed Mahmûd el-, (2004) “Edevâtu’t-teklîl ve’t-teksîr fi’l-Arabiyye dirâse dilâliyye nahviyye”, Yüksek Lisans Tezi, Bağdat Üniversitesi.
Bulut, Ali, (2016), “Belağatı Müyessere”, istanbul: İFAV.
Cürcânî, Seyyid Şerîf el-, (1983) “Mucemu’t-taʿrîfât”, (thk.) Muhammed Sıddık el-Minşâvî, Beyrut: Daru’l-Fadîle.
Esterabâdî, Radiyyüddîn el-, (1996) “Şerhu’r-Râdî ale’l-Kâfiye”, (thk.) Yusuf Hasan Ömer, 4 Cilt. Câmi’âtü Kâri Yunus.
Fazlıoğlu, Şükran "Vaz‘", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/vaz--dilbilim (08.11.2021).
Ferâhîdî, Halil b. Ahmed el-, (2003) “Kitâbü’l-‘Ayn” (thk.) Abdulhamid Hindâvî, 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-İlmiyye.
Galâyînî, Mustafa el-, (1993), “Câmi‘u’d-durûsi’l-‘Arabiyye”, 3 Cilt, 28. Baskı, Beyrut: el-Mektebetu’l-‘Asriyye.
Güngör, İ, ( 2017 ) “Arapçada Çoğulun Sayısal Değeri Üzerine Bir İnceleme”, Nüsha, 45:75-106.

Hadîsî, Hadice el-, (1965), “Ebniyetu’s-sarf-i fi Kitab-i Sibeveyh”, 1. Baskı, Bağdat: Mektebetu’n-Nahda.
Hasan, Abbas, (1966) “el-Luğatu ve’n-nahv beyne’l-kadîm ve’l-hadîs”, Mısır: Dâru’l-Meârif.
Hasan, Abbâs, (ts.) “en-Nahvu’l-vâfî”, 4 Cilt 3. Baskı Dâru’l-Ma’ârif, Mısır.
Hudarî, (2003) “Haşiyetu’l-Hudarî alâ Şerhi İbni Akîl alâ Elfiyyeti İbn-i Malik” (tsh.) Yusuf eş-Şeyh Muhammed el-Bekâ’î, 2 Cilt, 1.Baskı, Beyrut: Daru’l-fikr.
Hulvânî, Muhammed Hayru’l-, (1987) “el-Vâdıh fi’s-sarf”, 4. Baskı, Beyrut: Dâru’l-Me’mûn li’t-Turâs.
İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem, (ts.) “Lisânü’l-ʿArab” 15 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdir.
İbn Akîl, Bahâuddin Abdullah, (1980) “Şerhu İbn Akîl alâ Elfiyyeti İbni Mâlik” 4 Cilt, 20. Baskı Kahire: Daru’t-turâs
İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osman, (ts.), “el-Hasâis”, (thk.) Muhammed Ali Neccâr, 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kitâbi’l-Arabi
İbn Fâris, Ahmet b.Zekeriyyâ Ebu’l-Huseyn, (1997) “es-Sahibî fî fıkh’l-luğati’l-Arabiyyeti ve mes’ailuha ve sunenu’l-Arab fî kelâmihâ” 1. Baskı, Beyrut: Dâru’l-kutubi’l-ilmiyye.
İbn Hamdûn, (2003) “Haşiyetu İbn Hamdûn alâ Şerhi’l-Mekûdî alâ Elfiyyeti İbni Mâlik” 2 Cilt, Daru’l-fikr .
İbn Hişâm, Cemâluddin el-Ensârî, (2005), “Şerhu Katri’n-nedâ ve bellu’s-sadâ”, Beyrut: Mektebetu’l-Asriyye.
İbnu’l- Enbârî, Ebi’l-Beraket Abdurrahmân b. Ebi Saîd el-Enbârî, (1967) “Esraru’l-Arabiyye” (thk.) Muhammed Behcet El-Beytâr , Dimeşk: Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye.
İbnu’s-Serrâc, Ebu Bekir, (ts.) “el-Usûl fi’nahv” (thk.) Abdulhuseyin el-Fetlî, 3 Cilt Müessesetu’r-risâle Mâcid, Vafî Hâc, (2003) “Zahiratu cem’i teksîr fi’i-Arabiyye Dirâsetun li ebrazi hasâisihâ’l-lafziyyeti ve’l-ma’neviyye”, Master of Arts, American University of Beirut, Department of Arabic and Near Eastern Languages, Beyrut.
Neccâr. Şevki en, (1985) “ Ustûratu’l-killeti ve’l-kesra inde’n-nuhâti” ed-Dâra, 10 (4), 108-119.
Rummânî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsa b. Ali b. Abdullah er-, (ts.) “Kitabu‟l-l-hudûd fi’n-nahv, (thk.) Betul Kasım Nâsır, Câmiatu Bagdâd, Kulliyyetu’l-Âdâb.
Sabbân, Muhammed b. Ali es-, (ts.) “Haşiyetu’s-Sabbân ‘alâ Şerhi’l-Eşmûnî”, Midyat: el-Mektebetu’l-İslamiyye.
Saydâvî, Yusuf -es, (1999) el-Kefâf Kitâbun yu’îdu savğe kavâidi’l-lugati’l-Arabiyye, 2 Cilt, 1. Baskı, Dimeşk: el-Matbaatu’l-‘ilmiyye
Sîbeveyh, Ebû Bişr, Amr b. Osman b. Kanber, (1988) “el-Kitab”, (thk.) Abdusselam Muhammed Harun, 5 Cilt, 3. Baskı, Kahire: Mektebetu’l-Hâncî.
Suyutî, Celâluddîn Abdurrahman b. Ebî Bekr es-, (1987) “el-Eşbâh ve’n-nazair fi’n-nahv” (thk.) Abdu’l-ilâh Nehbân, Gazi Muhtâr Tuleymât, İbrahim Muhammed Abdullah, Ahmed Muhtâr eş-Şerîf, 4 Cilt Dimeşk: Mecmau’l-lugati’l-Arabiyye.
Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr es-, (1998) “Hem’ul-hevâmi’ fî cemi’l-cevâmi’ (thk.) Ahmed Şemsuddîn,1. Baskı, 4 Cilt. Beyrut: Dâru‟l-Kutubi‟l-İlmiyye.
Taftâzânî, Saduddîn Mesûd b. Ömer et-, (ts) “Şerhu’t-Telvîh ‘ala’t-Tevdîh”, 2 Cilt, Beyrut: Dâru‟l-Kutubi‟l-İlmiyye .
Ukberi Ebu’l-Bekâ el-, (1994) “Kitâbu’l-Mutteba’ fî Şerhi’l-Luma’” 2 Cilt (thk.) Abdulhamid Hamd Muhammed Mahmûd ez-Zeviyyu, Bingazi: Menşûrâtı Karyunus.
Ukberî Ebu’l-Bekâ el-,(1995) “el-Lübâb fî ileli’l-binâ ve’l-i’râb,” (thk.) Gazi Muhtâr Tuleymât, 1. Baskı, 2 Cilt, Beyrut: Daru’l-fikri’l-muâsır.
Varrâk, Ebu’l-Hasen Muhammed b. Abdullah el-, “İlelu’n-nahv” (1999), (thk.) Mahmud Casim Muhammed Dervîş, 1. Baskı, Riyad: Mektebetu’r-rüşd li’n-neşr ve’t-tevzî’.
Zeccâcî, Ebi’l-Kâsim ez- (1979), “el-Îdâh fî ‘ileli’n-nahv”, (thk.) Mâzin el-Mubârek” 3. Baskı, Beyrut: Dâru’n-Nefâis.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gokhan Sebati Işkın ^*
0000-0002-4866-6501
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2021

Gönderilme Tarihi

2 Aralık 2021

Kabul Tarihi

13 Aralık 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 4 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.38120/banusad.1031289

IZ

https://izlik.org/JA39KM46WZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Işkın, G. S. (2021). ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 4(2), 103-121. https://doi.org/10.38120/banusad.1031289

AMA

1.Işkın GS. ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU. BANÜSAD. 2021;4(2):103-121. doi:10.38120/banusad.1031289

Chicago

Işkın, Gokhan Sebati. 2021. “ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 4 (2): 103-21. https://doi.org/10.38120/banusad.1031289.

EndNote

Işkın GS (01 Aralık 2021) ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 4 2 103–121.

IEEE

[1]G. S. Işkın, “ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU”, BANÜSAD, c. 4, sy 2, ss. 103–121, Ara. 2021, doi: 10.38120/banusad.1031289.

ISNAD

Işkın, Gokhan Sebati. “ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 4/2 (01 Aralık 2021): 103-121. https://doi.org/10.38120/banusad.1031289.

JAMA

1.Işkın GS. ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU. BANÜSAD. 2021;4:103–121.

MLA

Işkın, Gokhan Sebati. “ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU”. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, c. 4, sy 2, Aralık 2021, ss. 103-21, doi:10.38120/banusad.1031289.

Vancouver

1.Gokhan Sebati Işkın. ARAP DİLİNDE MÜKESSER (DÜZENSİZ) ÇOĞULLARDA AZLIK VE ÇOKLUK OLGUSU. BANÜSAD. 01 Aralık 2021;4(2):103-21. doi:10.38120/banusad.1031289