YAPAY ZEKÂ VE JEOPOLİTİK REKABET: ÇİN-ABD YARIŞINDA TEKNOLOJİ SAVAŞLARI

Öz

Bu makale, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Çin Halk Cumhuriyeti arasındaki yapay zekâ (YZ) odaklı rekabetin, 21. yüzyılın jeopolitik dinamiklerini şekillendiren “yeni nesil bir Soğuk Savaş” niteliği taşıdığını öne sürmektedir. Temel argüman, bu mücadelenin salt bir ekonomik yarışın ötesinde, geleceğin küresel düzenini, askeri doktrinlerini ve uluslararası normlarını tanımlamaya yönelik temel bir güç mücadelesi olduğudur. Makale, tarafların tarihsel arka planlarını ve rekabetin kökenlerini inceleyerek, özel sektör liderliğine dayalı Amerikan inovasyon modeli ile devlet destekli Çin kalkınma modelinin karşıt ulusal YZ stratejilerini analiz etmektedir. Yarı iletkenler, 5G altyapısı, veri hakimiyeti ve algoritmik üstünlük gibi teknoloji savaşlarının ana cepheleri detaylandırılmaktadır. Rekabetin askeri, ekonomik ve yönetişimsel boyutları, “teknolojik ayrışma” sürecinin küresel tedarik zincirleri üzerindeki etkileri ve üçüncü ülkeler üzerindeki baskılarıyla birlikte ele alınmaktadır. Türkiye’nin bu yeni jeopolitik denklemdeki konumu, “Milli Teknoloji Hamlesi” ve stratejik otonomi arayışı çerçevesinde değerlendirilmektedir. Varılan temel sonuç, teknolojik hakimiyetin artık ulusal gücün en kritik bileşeni olduğu ve bu rekabetin, çatışma ve işbirliği alanlarını bir arada barındırarak, yapay zekâ çağında yeni bir dünya düzeninin temellerini attığıdır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zekâ
• Jeopolitik
• Teknoloji Savaşları
• ABD-Çin Rekabeti
• Yarı İletkenler
• Ulusal Güvenlik
• Teknolojik Hakimiyet.

ARTIFICIAL INTELLIGENCE AND GEOPOLITICAL COMPETITION: TECHNOLOGY WARS IN THE CHINA-US RACE

Öz

This article argues that the artificial intelligence (AI)-focused competition between the United States (US) and the People's Republic of China (PRC) constitutes a ‘new generation Cold War’ that is shaping the geopolitical dynamics of the 21st century. The central argument is that this struggle transcends a mere economic race, representing a fundamental power struggle to define the future global order, military doctrines, and international norms. The article examines the historical backgrounds of the parties and the origins of the competition, analysing the opposing national AI strategies of the US innovation model based on private sector leadership and the state-supported Chinese development model. The main fronts of the technology wars, such as semiconductors, 5G infrastructure, data dominance, and algorithmic superiority, are detailed. The military, economic, and governance dimensions of the competition are addressed alongside the effects of the ‘technological decoupling’ process on global supply chains and the pressure it exerts on third countries. Turkey's position in this new geopolitical equation is evaluated within the framework of the ‘National Technology Initiative’ and the search for strategic autonomy. The main conclusion reached is that technological dominance is now the most critical component of national power and that this competition, which encompasses both conflict and cooperation, is laying the foundations for a new world order in the age of artificial intelligence.

Anahtar Kelimeler

• Artificial Intelligence
• Geopolitics
• Technology Wars
• US-China Competition
• Semiconductors
• National Security
• Technological Dominance

Kaynakça

1. Akbulak, Y. (2025, Nisan 29). ABD’nin “Yapay Zekâ” politikasına yaklaşımı [Derleme]. LEGAL Blog. https://legal.com.tr/blog/yapay-zeka-hukuku/abdnin-yapay-zeka-politikasina-yaklasimi-derleme/ (09.08.2025)
2. Akıllı, E. (2025). Re-defining technopolar world. In Cognitive diplomacy and digital autonomy (ss. 25-30). Cham, Switzerland: Palgrave Macmillan. https://doi.org/10.1007/978-3-032-04470-9_2
3. Akıllı, E., & Şkurti Özdemir, G. (2025). Reinforcing strategic autonomy through technological power: Türkiye’s position in the emerging technopolar order. Insight Turkey, 27(2). https://www.insightturkey.com/article/reinforcing-strategic-autonomy-through-technological-power-turkiyes-position-in-the-emerging-technopolar-order (10.08.2025)
4. Allen, G. C. (2019). Understanding China’s AI strategy: Clues to Chinese strategic thinking about artificial intelligence and national security [Rapor]. Center for a New American Security (CNAS). https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy (12.08.2025) Allen, G., & Chan, T. (2017). Artificial intelligence and national security. Belfer Center for Science and International Affairs, Harvard Kennedy School. Retrieved from https://www.belfercenter.org/publication/artificial intelligence and national security (09.08.2025)
5. Allison, G. (2015, September 24). The Thucydides Trap: Are the U.S. and China Headed for War? The Atlantic. https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/09/united-states-china-war-thucydides-trap/406756/ (09.01.2026)
6. Armutlu, A. (2024, Kasım). Çin’in 2030 Yapay Zekâ Stratejisi: Küresel Liderliğe Doğru. Uluslararası Diplomatik İlişkiler ve Akademik Araştırmalar ve Eğitim Derneği (UDİAD). https://udiad.org/cinin-2030-yapay-zeka-stratejisi-kuresel-liderlige-dogru/ (12.08.2025)
7. Barrera, N., Barrera, N., & Mendoza, C. (2024). The geopolitics of 5G: Technology, sovereignty and global power. Our Knowledge Publishing.
8. Başaran, F. (2006). Bir Teknolojik Yenilik Olarak Internetin Tarihi: Ulusal Yenilik Sistemi, Kamu Politikaları ve Standartlar. Kültür ve İletişim, 9(2), 14-15.

9. Bateman, J. (2022). U.S.-China technological “decoupling”: A strategy and policy framework. Carnegie Endowment For International Peace.
10. Benzie, A., & Montasari, R. (2022). Artificial intelligence and the spread of mis and disinformation. In R. Montasari (Ed.), Artificial intelligence and national security (pp. 1–18). Springer International Publishing. https://doi.org/10.1007/978-3-031-06709-9_1