ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN YAŞLI AYRIMCILIĞINA YÖNELİK TUTUMLARININ DEMOGRAFİK DEĞİŞKENLERE GÖRE ANALİZİ

Öz

Bu araştırma, sosyal hizmet bölümlerinde öğrenim gören öğrencilerin yaşlı bireylere yönelik ayrımcılık tutumlarını çeşitli demografik değişkenler doğrultusunda incelemeyi amaçlamaktadır. Kesitsel ve karşılaştırmalı desenle yürütülen çalışma kapsamında, Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi’nde öğrenim gören toplam 316 ön lisans ve lisans öğrencisinden veri toplanmıştır. Araştırmada tanıtıcı bilgi formu ile birlikte Yaşlı Ayrımcılığı Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 26.0 programı aracılığıyla gerçekleştirilmiş; dağılım özellikleri çarpıklık-basıklık değerleri ve Shapiro-Wilk testiyle değerlendirilmiş, ardından Welch t-testi, ANOVA ve Tukey HSD testleri uygulanmıştır. Araştırma bulguları, cinsiyet, eğitim düzeyi, gelir durumu, yaşlı bireyle yaşama süresi ve yaşlılıkla ilgili eğitim alma durumunun yaşlılara yönelik tutumlarda anlamlı farklılıklar yarattığını ortaya koymuştur. Erkek öğrenciler ile ön lisans programında yer alan bireylerin, yaşlının yaşamını sınırlandırma ve olumsuz ayrımcılık düzeylerinin daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Buna karşılık, yaşlılık konusunda eğitim alan öğrencilerin ve yaşlı bireylerle uzun süre yaşamış olanların daha olumlu tutumlar geliştirdiği belirlenmiştir. Çalışmanın sonuçları, yaşlı ayrımcılığı ile mücadelede sosyal hizmet eğitim müfredatının daha kapsayıcı ve uygulama odaklı biçimde yeniden düzenlenmesi gerektiğine işaret etmektedir. Özellikle öğrencilerin yaşlı bireylerle doğrudan etkileşim kurabilecekleri deneyim temelli öğrenme süreçlerinin yaygınlaştırılması, olumlu tutumların geliştirilmesine katkı sunabilir.

Anahtar Kelimeler

• Yaş ayrımcılığı
• Sosyal hizmet eğitimi
• Demografik değişkenler
• Üniversite öğrencileri
• Tutum ölçeği

Etik Beyan

Araştırma, Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’ndan 30.04.2024 tarihli ve 2024/4 sayılı onay alınarak yürütülmüştür. Katılımcıların bilgilendirilmiş onamları alınmış ve tüm veriler gizlilik esaslarına uygun biçimde değerlendirilmiştir.

ANALYSIS OF UNIVERSITY STUDENTS’ ATTITUDES TOWARD AGEISM ACCORDING TO DEMOGRAPHIC VARIABLES

Öz

This study aims to examine the ageist attitudes of students enrolled in social work programs in relation to various demographic variables. Employing a cross-sectional and comparative design, data were collected from 316 associate and undergraduate students at Bandırma Onyedi Eylül University. The data collection tools included a demographic information form and the Ageism Attitude Scale (AAS) developed by Vefikuluçay (2008). Data were analyzed using IBM SPSS 26.0. The normality of the data was assessed through skewness-kurtosis values and the Shapiro-Wilk test. Welch’s t-test, one-way ANOVA, and Tukey HSD post-hoc analyses were conducted to examine group differences. The findings revealed significant differences in ageism attitudes based on gender, level of education, household income, experience of cohabiting with older adults, and participation in aging-related courses. Male students and those enrolled in associate degree programs demonstrated higher levels of attitudes that limit the autonomy of older adults and showed more negative perceptions. Conversely, students who had received education on aging and those who had lived with older individuals for longer periods exhibited more positive attitudes. The results indicate that combating ageism in social work education requires more inclusive and practice-oriented curricula. In particular, expanding experiential learning opportunities that enable students to engage directly with older adults may contribute to fostering more positive attitudes toward aging.

Anahtar Kelimeler

• Ageism
• Social work education
• Demographic variables
• University students
• Attitude analysis

Kaynakça

1. Adibelli, D., Türkoğlu, N. ve Kılıç, D. (2013) “Öğrenci Hemşirelerin Yaşlılığa İlişkin Görüşleri ve Yaşlılara Karşı Tutumları”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 6(1), 2-8.
2. Allan, L. J., Johnson, J. A. ve Emerson, S. D. (2014) “The Role of İndividual Difference Variables in Ageism”, Personality and Individual Differences, 59, 32–37.
3. Altay, B. ve Aydın Yıldırım, T. (2015) “Hemşirelik Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumlarının Değerlendirilmesi”, Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma, 12(1).
4. Aliıumuerova, Z. (2021) “Tıp Fakültesi 6. Sınıf Öğrencilerinin Yaş Ayrımcılığına İlişkin Tutumları ve İlişkili Etmenler”, Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 35(3), 363-375.
5. Altun, A. ve Demirel, B. (2020) “Üniversite Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığıyla İlgili Tutumları: Keskin MYO Örneği”, MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(1), 423-434. https://doi.org/10.33206/mjss.679054
6. Baybora, D. (2019) “Yaş Ayrımcılığı”, Yaşlılık yeni yüzyılın gerçeği içinde (s.35-64). Nobel.
7. Baysal, E., Sari, D., Taşkiran, N., Acar, E. ve Akyıl, R.Ç. (2019) “Hemşirelik Öğrencilerinin Yaşlı Bireylere Yönelik Tutumları ve Empatik Yaklaşım Becerileri”, Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 80-87. https://doi.org/10.22312/sdusbed.490498
8. Boswell, S. S. (2012) “Predicting Trainee Ageism Using Knowledge, Anxiety, Compassion, and Contact With Older Adults”, Educational Gerontology, 38(11), 733–741.

9. Boz, H., Gökçe, N., Kiral, A.Ö., Mutlu, E., Selvi, N., Ünlü, D. ve Yilmaz, G. (2017) “Sağlık Bilimleri Fakültesi Ve İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumları”, Sağlık Akademisi Kastamonu, 2(1), 1-23. https://doi.org/10.25279/sak.303050
10. Bozdoğan Yeşilot, S., Yeşil Demirci, P., & Öztunç, G. (2020). Hemşirelik Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına Yönelik Tutumları ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(1), 87-93. https://doi.org/10.33631/duzcesbed.537976
11. Butler, R. N. (1969) “Age-Ism: Another form of Bigotry”, The Gerontologist, 9(4_Part_1), 243-246. https://doi.org/10.1093/geront/9.4_Part_1.243
12. Can, R., Işık, M. T., Erenoğlu, R., Tambağ, H. ve Halidi, G. (2019) “Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Yaşlı Bakımı Bölümünde Okuyan Öğrencilerin Yaşlılara Yönelik Tutumlarının Belirlenmesi”, Türkiye Bioetik Dergisi. 6(1).
13. Chonody, J. M., Webb, S. N., Ranzijn, R. ve Bryan, J. (2014) “Working with Older Adults: Predictors of Attitudes Towards Ageing in Psychology and Social Work Students Faculty, and Practitioners”, Australian Psychologist, 49(6), 374–383.
14. Çoban, A., Gemalmaz, R., Kervan, B., Arslan, Y., Gük, A., ve Zengin, O. (2019) “Gençlerin Yaş Ayrımcılığı Deneyimleri: Karabük Üniversitesi Örneği”, Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 19(1), 32-42.
15. Galton, N., Hammond, N. G. ve Stinchcombe, A. (2020) “Personality Traits And Fears of Death and Dying Predict Ageism”, Death Studies, 46(7), 1648-1654. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1829746
16. George, D. ve Mallery, M. (2010) “SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference 17.0 update”, Pearson.
17. Güngör, S. ve Borazan, N. (2021) “Yaşlı Bakım ve Paramedik Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına Yönelik Tutumları”, Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 14(1), 19-26. https://doi.org/10.46414/yasad.821579
18. Huang, C. S. (2013) “Undergraduate Students' Knowledge About Aging and Attitudes Toward Older Adults in East and West: A Socio-Economic And Cultural Exploration”, International Journal of Aging and Human Development, 77(1), 59–76.
19. Işık, A. ve Türk, A. (2023) “Sosyal Hizmet Öğrencilerinde Sosyodemografik Değişkenler ve Empatinin Yaşlı Ayrımcılığına Etkisi”, Sosyal Çalışma Dergisi, 7(2), 128-141.
20. Kavuran, E. ve Caner, E. (2021) “Yaşlı Bakım Öğrencilerinin Yaşlılara Yönelik Tutumları ve Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi”, Turkish Journal of Science and Health. 2(2), 89-97. https://doi.org/10.51972/tfsd.860588
21. Kırca, K., Sozeri̇, E. ve Kahraman, B. B. (2023) “Hemşirelik Öğrencilerinin Yaşlılara Yönelik Tutumları: Pozitif ve Negatif Yaşlı Ayrımcılığı”, Black Sea Journal of Health Science, 6(2), 293-300. https://doi.org/10.19127/bshealthscience.1257173
22. Köktürk Dalcalı, B., & Özyürek, A. (2019). Yaşlı Bakım Bölümü Öğrencilerinin Kişisel Değer Tercihlerine Göre Yaşlıya Yönelik Tutumları. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 12(1), 1-7. https://izlik.org/JA63XB32UN
23. Olak, A. ve Tümer, A. (2018) “Hemşirelik 1. Ve 4. Sınıf Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumları”, OPUS International Journal of Society Researches, 8(14), 53-67. https://doi.org/10.26466/opus.337355
24. Palmore, E. (2001) “The Ageism Survey: First Findings”, The Gerontologist, Volume 41(5), 572-575. https://doi.org/10.1093/geront/41.5.572
25. Pekesen, M., Akdeniz, Ş. ve Sinan, A. (2021) “Üniversite Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumlarının Belirlenmesi”, Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 1(18), 82-103. https://doi.org/10.46218/tshd.961336
26. Salman, M., Gülçek, E., Aylaz, R. ve Polat, F. (2018) “Hemşirelik Öğrencilerinin Yaşlılara Karşı Tutumlarının Değerlendirilmesi”, Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 11(2), 1-7.
27. Sarı, E. S. ve Gürkan, D. Y. (2022) “Yaşlı Bakımı Programı Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumlarının Belirlenmesi”, YOBÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 3(2), 97-105.
28. Seven, A. ve Dülger, H. (2020) “Sağlık Bakım Hizmetleri Bölümü Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumları ve Etkileyen Faktörler”, IEDSR Association, 5(7), 363-371. https://doi.org/10.46872/pj.108
29. Soyuer, F., Ünalan, D., Güleser, N. ve Elmali, F. (2010) “Sağlık Meslek Yüksekokulu Öğrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumları ve Bu Tutumların Bazı Demografik Değişkenlerle İlişkisi”, Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(2), 20-25.
30. Tosunöz, İ.K. ve Güngör, S. (2021) “Yaşlı Ayrımcılığı: Hemşirelik ve Yaşlı Bakım Teknikeri Öğrencileri Örneği”, İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Dergisi. 9(1), 176-190. https://doi.org/10.33715/inonusaglik.813815
31. Tuna, S. (2020) “Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulundaki Öğrencilerin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumlarının Değelendirilmesi: Köyceğiz Örneği”, Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 3(2), 145-156.
32. Türkiye İstatistik Kurumu. (2024) “İstatistiklerle Yaşlılar 2024”, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2023-53710 adresinden 1 Eylül 2024 tarihinde alınmıştır.
33. Vefikuluçay, D. (2008) “Üniversitede Öğrenim Gören Öğrencilerin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumları”, Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi.
34. Yamane, T. (1967) “Elementary Sampling Theory”, Englewood cliffs, Prentice-Hall.
35. Yaşar, H. S. I. (2023) “Gerontoloji Bölümü Öğrencilerinin Yaşa Dayalı Ayrımcılığa (Ageism) İlişkin Tutumlarının Belirlenmesi”, Senectus, 1(1), 105-123. https://doi.org/10.26650/senectus.2023.1.1.0005
36. Yoon, Y., Witvorapong, N. ve Pothisiri, W. (2017) “Perceptions Towards The Elderly Among The Thai Working-Age Population: A Structural Equation Modeling Analysis”, International Journal of Economics and Management, 11, 271-286.
37. Zaybak A., Özdemir, H., Güneş, Ü. ve Baran, L. (2017) “Hemşirelik Ögrencilerinin Yaşlı Ayrımcılığına İlişkin Tutumlarının İncelenmesi”, Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 33(1), 87-93.