“Mahalleme de Aileme de Bana da Destek Gelmedi”: Afet Sürecinde Engelli Bireyler ve Afet Risk Azaltma Sistemi (ARAS)

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı engelli bireylerin afet sürecinde yaşadıkları zorlukları kendi özel durumlarına yönelik bir ayrımcılık olarak değerlendirmeye dair düşüncelerini ortaya koymaktır. Yöntem: Bu amaçla, çalışmada toplanan veriler Van merkez ilçelerinde ikamet eden 23 Ekim 2011 Van depremlerini yaşamış 30 yaş üstü ortopedik, işitme ve görme engelli bireylerle 2023-2024 yıllarında gerçekleştirilen yüzyüze mülakatlar yoluyla sağlanmıştır. Bulgular: Yaşadıkları deprem sürecinde ayrımcılığa maruz kalıp kalmadıkları konusunda çalışmada yer alan katılımcıların, birbirinden farklı fikirlere sahip oldukları anlaşılmıştır. Ancak genel olarak engelli oldukları için ayrımcılığa uğradıklarını düşündükleri, kendilerini çaresiz hissettikleri, etnik kökenleri nedeniyle ayrımcılık gördükleri, cinsiyet ayrımcılığı yaşadıklarını hissettikleri ve herhangi bir özel duruma bağlı kalmadan diğer sağlıklı bireyler gibi kendilerine de depremzede yardımlarının ulaştırılmadığını vurguladıkları anlaşılmıştır. Sonuç: Araştırma, engelli bireylerin afet sürecinde yaşadıkları zorlukları ayrımcılık olarak değerlendirdiklerini göstermiştir. Araştırmanın sonuçlarının, katılımcıların kendi deneyim ve önerileriyle birleştirilerek Afet Risk Azaltma Sistemi’nin (ARAS) geliştirilmesine katkı sunduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• 2011 Van Depremi
• Afet
• Afet Risk Azaltma Sistemi
• Ayrımcılık
• Engelli Bireyler

Etik Beyan

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Yayın Etik Kurulundan (07.09.2023 tarih ve 23 numaralı toplantıda 2023/23-07 sayılı kararda) etik onay ve yazılı izin alınmıştır.

Teşekkür

"Bu çalışmada kullanılan verilerin kaynağı olan yüksek lisans tezimin danışmanı ve bu süreç boyunca bana büyük manevi destek veren Doç. Dr. Gülsevim Evsel'e teşekkür etmek istiyorum."

“No Support Came for My Neighbourhood, My Family or Me”: People with Disabilities during the Disaster Process and Disaster Risk Reduction (DRR)

Öz

Purpose: The purpose of this study is to explore the views of people with disabilities regarding their experiences of the difficulties they face during a disaster as a form of discrimination specific to their particular circumstances. Method: To this end, the data collected in the study were obtained through face-to-face interviews conducted in 2023–2024 with individuals aged 30 and over who have orthopaedic, hearing, and visual impairments and who experienced the 23 October 2011 Van earthquakes whilst residing in the central districts of Van. Findings: It was found that the participants in the study held differing views regarding whether they had been subjected to discrimination during the earthquake experience. However, it was generally understood that they believed they had faced discrimination due to their disability, felt helpless, experienced discrimination based on their ethnic origin, felt they had experienced gender discrimination, and emphasised that earthquake relief aid had not reached them in the same way as it had reached other people with disabilities individuals, regardless of any special conditions. Conclusion: The research has shown that people with disabilities perceive the difficulties they face during a disaster as discrimination. It is believed that the findings of the research, when combined with the participants’ own experiences and suggestions, contribute to the development of the Disaster Risk Reduction System (DRRS).

Anahtar Kelimeler

• 2011 Van Earthquakes
• Disaster
• Disaster Risk Reduction System
• Discrimination
• People with Disabilities

Etik Beyan

Ethical approval and written permission were obtained from the Van Yüzüncü Yıl University Social and Humanities Sciences Ethics Committee (approval granted at the meeting dated 07 September 2023, meeting no. 23, application no. 2023-23-07).

Teşekkür

I would like to thank Assoc. Prof. Dr. Gülsevim Evsel, the supervisor of my master’s thesis, the data from which was used in this study, and who has provided me with tremendous moral support throughout this work.

Kaynakça

1. Açıkalın Rashem, O. & Aslangiri, F. (2019). Engellilerin afete dirençliliği ve Van'da yerel örgütlenme. Dirençlilik Dergisi. 3(1), 71-83.
2. AFAD (2026) Afet risk azaltma sistemi, Erişim linki: https://www.afad.gov.tr/afet-risk-azaltma-sistemi-aras, Erişim tarihi: 05.03.2026.
3. Bilik M.B. & Akdağ M. (2023). Özel Gereksinimli Bireyler ve Ebeveynleri Açısından Afet Zorlukları: 2011 Van Depremi Örneği. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 243-256.https://doi.org/10.35341/afet. 1233201.
4. Çabuk Kaya, N. (2023). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin afet anında görünürlüğü: Riskler ve kırılganlıklar. Afet ve Toplum: İnsan Doğa İlişkisi (Ed. M. A. Kasapoğlu) (içinde), 271-281, Töz Yayınları.
5. Demir, A. (2020). Afetlerde dezavantajlı gruplar. Afet Sosyolojisi. İslam Can (Ed.)(içinde), (265-284), İstanbul, Çizgi Kitapevi.
6. Erol Karaca, Z. & Nam, D. (2021). Kronik bir sosyal sorun: Engellilere yönelik ayrımcılık. Bilgi Dergisi. 23(1), 167-194.https://izlik.org/JA69AE56HK.
7. Gönç Şavran, T. (2012). ‘Nitel ve nicel araştırmalarda kullanılan araştırma teknikleri. Sosyolojide Araştırma Yöntem ve Teknikleri. (içinde), (64-105), Eskişehir, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları.
8. Sırma, Ç. S. (2023). Dezavantajlı gruplar odağından afetler. Afet ve Toplum: İnsan Doğa İlişkisi (Ed. M. A. Kasapoğlu) (içinde), 381-395, Töz Yayınları.

9. United Nations Office for Disaster Risk Reduction (UNDRR). (2017). The sendai framework terminology on disaster risk reduction. Disaster risk reduction. Accessed 3 April 2026. https://www.undrr.org/terminology/disaster-risk-reduction.
10. Varol, N., &Buluş Kırıkkaya, E. (2017). Afetler karşısında toplumun dirençliliği. Dirençlilik Dergisi, 1(1), 1-9.https://doi.org/10.32569/resilience.344784.