BİLİRKİŞİNİN HUKUKİ NİTELENDİRME VE DEĞERLENDİRME YASAĞININ İHLALİ HÂLİNDE UYGULANAN DİSİPLİN CEZALARININ İDARİ İŞLEMİN UNSURLARI ÇERÇEVESİNDE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

6754 sayılı Bilirkişilik Kanununda bilirkişilerin hukuki nitelendirme ve değerlendirme yasağı temel bir ilke olarak düzenlenmiştir. Bu temel ilkeye aykırılık halinde uygulanacak yaptırımların, idari işlemin unsurlarına göre incelenmesi neticesinde bilirkişilik bölge kurullarının hukuki niteleme ve değerlendirme yasağının ihlali sebebiyle disiplin cezası vermek konusunda yetkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. İşlemin sebep unsuru bakımından, bilirkişilerin bir uyuşmazlığa ilişkin hukuki teşhiste bulunamayacakları; ancak teknik normların olaya uygulanması ve bu normlarla ilgili olarak yorum faaliyetinde bulunabilecekleri ileri sürülebilir. Kusur yönünden ise hukukun farklı alanlarında kusura yüklenen anlamın değişkenlik göstermesi nedeniyle hukuki nitelendirme ve değerlendirme yasağının kusura ilişkin boyutunun belirlenmesinde yargı mercilerine belirli ölçüde takdir yetkisi tanınmasının isabetli olacağı değerlendirilebilir. Ayrıca bilirkişi raporlarındaki kusurun teknik kusur olarak hukuki kusurdan ayrıştırılarak incelenmesi de mümkündür. Disiplin cezasının konu unsuru bakımından ise cezayı düzenleyen madde metninin kanunilik ve ölçülülük ilkesine uygun olarak düzenlenmediğine işaret edilmesi gerekmektedir. Öte yandan hukuki nitelendirme ve değerlendirme yasağına aykırılık da dahil olmak üzere temel ilkelere aykırılık karşılığında uygulanacak disiplin cezaları konusunda sicil ve listeye kayıtlı olmayan bilirkişiler açısından da farklı yaptırım türlerinin öngörülmesi, eşitlik ilkesine daha uygun olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Bilirkişilik Temel İlkeleri
• Hukuki Nitelendirme ve Değerlendirme Yapma Yasağı
• Disiplin Cezaları
• Bilirkişilik Bölge Kurulları
• Hukuki Bilgi ve Teknik Bilgi
• Kusur

EVALUATION OF DISCIPLINARY SANCTIONS IMPOSED FOR VIOLATIONS OF THE PROHIBITION ON LEGAL QUALIFICATION AND ASSESSMENT BY EXPERTS WITHIN THE FRAMEWORK OF THE ELEMENTS OF ADMINISTRATIVE ACTS

Öz

Under Law No. 6754 on Expertise, the prohibition on experts engaging in legal qualification and assessment is established as a fundamental principle. An examination of the sanction to be imposed in the event of a violation of this principle, conducted through an analysis based on the constituent elements of administrative acts, leads to the conclusion that regional boards of expert are competent to impose disciplinary sanctions for breaches of the prohibition on legal qualification and assessment. With regard to the cause element of the administrative act, it may be asserted that experts are not permitted to make legal characterizations in relation to a dispute; however, they may apply technical norms to the facts of the case and carry out interpretative activities concerning those norms. As regards fault, due to the variability in the approaches adopted by different branches of law to the concept of fault, it may be argued that granting judicial bodies a margin of discretion with respect to the fault-related dimension of the prohibition on legal qualification and assessment would be appropriate. In this context, it is also possible to examine fault in expert reports by distinguishing technical fault from legal fault. As to the subject element of the disciplinary sanction, it should be emphasized that the provision regulating the sanction is not formulated in conformity with the principles of legality and proportionality. Moreover, with regard to disciplinary sanctions to be imposed for violations of fundamental principles—including breaches of the prohibition on legal qualification and assessment—providing for different types of sanctions in respect of experts who are not registered in the official registry or expert lists would be more consistent with the principle of equality.

Anahtar Kelimeler

• Fundamental Principles of Expertise
• Prohibition on Legal Qualification and Assessment
• Disciplinary Sanctions
• Regional Boards of Expert
• Legal Knowledge and Technical Knowledge
• Fault

Kaynakça

1. Akbulut, Berrin, Deprem Nedeniyle Meydana Gelen Ölüm ve Yaralanmalara Ait Ceza Hukuku Sorunlarına İlişkin Bazı Tespitler, SÜHFD, Y. 2023, C. 31, S. 2, s. 569 – 628.
2. Akyılmaz, Bahtiyar / Sezginer, Murat / Kaya, Cemil, Türk İdare Hukuku, 17. B., Ankara 2023. (İdare Hukuku)
3. Akyılmaz, Bahtiyar / Sezginer, Murat / Kaya, Cemil, Türk İdari Yargılama Hukuku, 11. B., Ankara, 2025. (İdari Yargılama Hukuku)
4. Alacakaptan, Uğur, Suçun Unsurları, 2. B., Ankara 1975.
5. Arslan, Ramazan / Yılmaz, Ejder / Taşpınar Ayvaz, Sema / Hanağası, Emel, Medeni Usul Hukuku, 10. B., Ankara 2024.
6. Atay, Ender Ethem, İdare Hukuku, 9. B., Ankara 2023.
7. Atalay, Oğuz, Medeni Usul Hukukunda Menfi Vakıaların İspatı, İzmir 2001.
8. Boz, Selman Sacit, Kişisel (İdari) Kusur, Ankara 2024.

9. Budak, İzemnur / Bal Sezen / Korkmaz Hayriye, “PCB Üretiminde Çok Sınıflı Kusur Tespiti İçin YOLO Tabanlı Derin Öğrenme Modeli”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, Y. 2025, C. 25, S.4, s. 816 – 826.
10. Candan, Turgut, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 11. B., Ankara 2025.
11. Çağlayan, Ramazan, İdari Yargılama Hukuku, 16. B., Ankara 2024 (İdari Yargılama Hukuku).
12. Çağlayan, Ramazan, İdare Hukuku Dersleri, 12. B., Ankara 2024 (İdare Hukuku).
13. Çakır, Hüseyin Melih, 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu Kapsamında Bilirkişinin Disiplin Sorumluluğu, İstanbul 2019.
14. Çayan, Gökhan Medeni Usul Hukukunda Bilirkişilik Müessesesi, İstanbul 2013.
15. Dağlı, Gözde, “Danıştay Kararları Işığında Sağlık Kamu Hizmetlerinden Kaynaklanan Tam Yargı Davaları”, Danıştay Dergisi, Y. 2022, S. 154, s. 123 – 196.
16. Demirel, Birol, “Hekimin Yasal Sorumlulukları”, Gazi Tıp Dergisi, Y. 2005, C.16, S. 3, s. 99 – 106.
17. Duran, Lütfi, Türkiye İdaresinin Sorumluluğu, Ankara 1974.
18. Erdem, Jülide Gül, “Ölçülülük İlkesinin İdarenin Takdir Yetkisinin Kullanımındaki Yeri”, AÜHFD, Y. 2013, C. 62, S. 4, s. 971 – 1005.
19. Eren, Fikret, Borçlar Hukuku Genel Hükümler, 24. B., Ankara 2019.
20. Ermenek, İbrahim / Erdoğan, Ersin / Ersoy, Uğur / Çakır, Hüseyin Melih / Toraman, Barış / Kulaksız, Cengiz, Bilirkişilik Temel Eğitimi Kaynak Kitabı, 2. B., Ankara 2025.
21. Evren, Çınar Can / Uçar, İsmail, Kamu Görevlileri Hukuku, 2. B. Ankara 2022.
22. Gözler, Kemal, “Yorum İlkeleri, Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşması”, (Kamu Hukukçuları Platformu, 29-30 Eylül 2012, Ankara 2013), s. 15 – 119.
23. Gözler, Kemal, Hukuka Giriş, 12. B., Bursa 2015 (Hukuka Giriş).
24. Gözler, Kemal, Devletin Genel Teorisi, 7. B., Bursa 2016 (Devletin Genel Teorisi).
25. Gözler, Kemal / Kaplan, Gürsel, İdare Hukuku Dersleri, 25. B., Bursa 2025.
26. Günday, Metin, İdare Hukuku, 11. B., Ankara 2017.
27. Güneş, Ahmet M., Hukuk Metodolojisi, 5. B., Bursa 2023.
28. Gürdoğan, Burhan, “Temyiz Mahkemesinin Kontrolü Bakımından Vakıa ve Hukuk”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Y. 1956, C. 11, S. 03, s. 258 – 285.
29. Heper, Altan, “Almanya’da Hukukta Yorum Üzerine Bazı Düşünceler”, Ankara Barosu Dergisi, Y. 2021, S.1, s. 73 – 85.
30. Hirş, Ernst E., Pratik Hukukta Metot, 8. Basıdan Tıpkı Basım, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2018.
31. Işıktaç, Yasemin, “Katı Metin, Yorum, Aşırı Yorum: Perspektifler”, Hukukta Yorum ve Hâkimin Yorumlama Yetkisi Paneli, Danıştay Başkanlığı, Ankara, 2017, s. 28 – 39.
32. İçel Kayıhan, Ceza Hukuku Genel Hükümler, İstanbul 2016.
33. Kaplan, Gürsel, İdari Yargılama Hukuku, 10. B., Bursa 2024.
34. Karahanoğulları, Onur, İdare Hukuku, 1. B., Ankara 2022.
35. Karayalçın Yaşar / Yongalık Aynur, Hukukta Öğretim – Kaynaklar – Metod, 8. B., Ankara 2020.
36. Kaya, Cemil, “Memur Disiplin Suç ve Cezalarına ve Disiplin Soruşturmalarına Hâkim Olan İlkeler”, Amme İdaresi Dergisi, Y. 2005, C. 38, S. 2, s. 61 – 87.
37. Keskin, Züleyha, İdari Yargı Denetiminin Yoğunluğu, Ankara 2022.
38. Kılıçoğlu, Ahmet M., Borçlar Hukuku Genel Hükümleri 23. B., Ankara 2019.
39. Kırca, Çiğdem, “Kanunların Yorumunda Yorum Yöntemleri”, Hukukta Yorum ve Hâkimin Yorumlama Yetkisi Paneli, Danıştay Başkanlığı, Ankara, 2017, s.11 – 27.
40. Kunter, Nurullah, Suçun Kanuni Unsurları Nazariyesi, İstanbul 1949.
41. Kurt, L. Müjde / Taner, Fahri Gökçen, “Kusur Kavramının Haksız Fiil ve Klasik Suç Öğretisine Göre Suç Bakımından Karşılaştırılması”, Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi, Y. 2024, C. 12 S. 2, s. 133 – 154.
42. Metin Yüksel, Ölçülülük İlkesi Karşılaştırmalı Bir Anayasa Hukuku İncelemesi, Ankara 2002.
43. Oder, Bertil Emrah, Anayasa Yargısında Yorum Yöntemleri, İstanbul 2020.
44. Okur, Mustafa, “6754 Sayılı Bilirkişilik Kanununa Göre Bilirkişinin Denetimi Neticesinde Uygulanabilecek Disiplin Yaptırımları”, ASBÜ Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2024, S.1, s. 359 – 415.
45. Rumpf, Christian, “Ölçülülük İlkesi ve Anayasa Yargısındaki İşlevi ve Niteliği”, Anayasa Yargısı, Anayasa Mahkemesinin 31. Kuruluş Yıldönümü Sempozyumu, Ankara 1993, s. 25 – 48.
46. Oğurlu, Yücel, “AİHM Kararları ve Türk İdare Hukukunda Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılmasında Bir Yargısal Denetim Aracı Olarak Ölçülülük İlkesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Turhan Tufan Yüce Armağanı, Y. 2001, C.4, S.1, 2001, s. 485 – 521.
47. Onar, Sıddık Sami, İdare Hukukunun Umumi Esasları C. I, 3. B., İstanbul 1966.
48. Onar, Sıddık Sami, İdare Hukukunun Umumi Esasları, C. III, 3. B., İstanbul 1966.
49. Ozansü, Mehmet Cemil, Ceza Hukukunda Kasttan Doğan Sübjektif Sorumluluk, Ankara 2007.
50. Öden, Merih, Türk Anayasa Hukukunda Eşitlik İlkesi, Ankara 2003.
51. Özcan, Emrah, “Dava Açma Süresi Gösterilmeyen Ödeme Emirlerinde Dava Açma Süresine İlişkin Pozitif ve İdeal Bir Değerlendirme”, Ankara Barosu Dergisi, Y. 2014, S. 1, s. 271 – 286.
52. Öztürk, K. Burak, “İdari İşlemin Sebep Unsuru: Yeni Bir Tanım Denemesi”, Prof. Dr. Metin Günday Armağanı C. II, Atılım Üniversitesi, Ankara 2020, s. 1033 – 1050.
53. Pekcanıtez, Hakan / Atalay, Oğuz / Özekes, Muhammet, Medeni Usul Hukuku, 12. B., On İki Levha Yayınları, İstanbul 2024.
54. Sancakdar, Oğuz / Önüt, Lale Burcu / Altınok, Çalışkan Elif / Dursun Özdemir, Gizem / Seyhan, Serkan / Öztaban, Pınar / Karaca, Egemen, Disiplin Hukuku, 3. B., Onikilevha Yayınları, İstanbul 2024.
55. Selçuk, Sami, “Temyiz Denetiminin Sınırları ve Bu Sınırlara Uymamanın Kaçınılmaz Sancılı Sonuçları/ Açmazları/ Tehlikeleri”, Prof. Dr. Nur Centel’e Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Y. 2013, C. 19, S. 2, s. 319 – 361.
56. Tan, Turgut / Bayazıt, Bahar, İdare Hukuku, 11. B., Ankara 2023.
57. Tanrıver, Süha, Hukukumuzda Bilirkişilik, 2. B., Ankara 2024.
58. Toraman, Barış, Medeni Usul Hukukunda Bilirkişi İncelemesi, Ankara 2017.
59. Toroslu, Nevzat / Toroslu, Haluk, Ceza Hukuku Genel Kısım, 24. B., 2018.
60. Nuri Tortop, “Disiplin, Disiplin Cezaları ve Disiplin Suçları”, AİD, Y. 1983, S. 3, s. 89 – 100.
61. Ulusoy, Ali, Türk İdare Hukuku, 3. B., Ankara 2020.
62. Yıldırım, Mehmet Kâmil, Medeni Usul Hukukunda Delillerin Değerlendirilmesi, İstanbul 1990.