HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU’NUN 329. MADDESİ ÇERÇEVESİNDE KÖTÜNİYET KAVRAMININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Medeni usul hukukunda tarafların yargılama süresince dürüstlük kuralına uygun hareket etmeleri ve doğruyu söylemeleri, adil yargılanma hakkının bir gereğidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 29. maddesinde genel bir ilke olarak düzenlenen dürüst davranma ve doğruyu söyleme yükümlülüğü, yine Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 329. maddesinde özel bir yaptırıma bağlanmıştır. Söz konusu maddede kanun koyucu tarafından, yaptırımın uygulanabilmesi için “iyiniyetin bulunmaması, iyiniyetli olmayan kişi” gibi geniş bir ifade yerine, kanaatimizce bilinçli bir tercih yapılarak “kötüniyet” kavramı kullanılmıştır. Bu tercih, hak arama özgürlüğünün kısıtlanmaması ve tarafların yargılama sürecindeki usuli haklarını kullanırken kötüniyetli yahut haksız bir davranış ile hareket etmelerinin cezalandırılması amacını taşımaktadır. Bu çalışmada, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 329. maddesi kapsamında kötüniyet kavramının hukuki niteliği, kanun koyucunun bu kavramı tercih etmesinin gerekçeleri ve söz konusu kötüniyetli davranışların usul hukuku bakımından doğurduğu disiplin para cezası ve yargılama giderlerine ilişkin sonuçlar, doktrin ve Yargıtay uygulamaları ışığında değerlendirilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 329. maddesi
• İyiniyet
• Kötüniyet
• Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme Yükümlülüğü
• Haksız Dava

AN ANALYSIS OF THE CONCEPT OF BAD FAITH WITHIN THE FRAMEWORK OF ARTICLE 329 OF THE TURKISH CODE OF CIVIL PROCEDURE

Öz

In civil procedure law, the obligations of the parties to act in accordance with the principle of objective good faith and to tell the truth throughout the proceedings are inherent components of the right to a fair trial and the principle of procedural economy. The duty to act honestly, established as a fundamental principle in Article 29 of the Code of Civil Procedure (CCP) No. 6100, is equipped with a specific sanction mechanism under Article 329 of the same Code. In the aforementioned provision, the legislator’s deliberate choice of the term “bad faith” (malice)—rather than a broader and more ambiguous expression such as the “absence of good faith”- is intended to safeguard the freedom to seek legal remedies and to penalize the high degree of fault exhibited by parties while exercising their procedural rights. This study analyzes the legal nature of the concept of bad faith within the framework of Article 329 of the CCP and examines the causal link between the duty to act honestly and the respective sanction mechanism. In this context, the conditions for initiating malicious or unjust litigation, the problem of proof, and the legal consequences of such conducts regarding disciplinary fines and litigation costs are evaluated in light of legal doctrine and contemporary precedents of the Supreme Court.

Anahtar Kelimeler

• Article 329 of the CCP (Code of Civil Procedure)
• Good Faith
• Bad Faith
• Duty to Act Honestly And Tell The Truth
• Unjust Lawsuit

Kaynakça

1. AKILLIOĞLU, Tekin, İnsan Hakları Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri, 3. B., Ankara 2019.
2. AKİL, Cenk, “6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Dava Dilekçesinin Unsurları Bağlamında Somutlaştırma Yükü, Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2012, C. 11, S. 1, s. 85-100 (Somutlaştırma).
3. AKİL, Cenk, “Avukatların Gerçeği Söyleme Yükümlülüğü”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2018, Y. 9, S. 35, s. 41-56 (Akademi).
4. AKİL, Cenk, İstinaf Kavramı, Yetkin Yayınevi, Ankara 2010 (İstinaf).
5. AKİPEK, Jale/ AKINTÜRK, Turgut/ ATEŞ, Derya, Türk Medeni Hukuku, Başlangıç Hükümleri, Kişiler Hukuku, C. I, İstanbul 2016.
6. AKKANAT, Halil, Türk Medeni Hukukunda İyiniyetin Korunması, İstanbul 2010.
7. AKKAYA, Tolga, Medeni Usul Hukukunda İstinaf, Yetkin Yayınevi, Ankara 2009.
8. AKYOL, Şener, Medeni Hukukta Çelişki Yasağı Prof. Dr. Feyzi N. Feyzioğlu’nun Anısına Armağan, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2007 (Feyzioğlu).

9. AKYOL, Şener, Venire Contra Factum Proprium, Prof. Dr. F. Eren’e Armağan, Ankara 2006 (Eren).
10. ALAGONYA, Yavuz, Anayasanın Medeni Usul Hukukuna Etkisi” (1983 Milletlerarası Usul Kongresi’nin Bir Konusu), Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni (MHB), Y. 1981, C. 1, S. 2, s. 1-4 (Bülten).
11. ALAGONYA, Yavuz, Medeni Usul Hukukunda Vakıaların ve Delillerin Toplanmasına İlişkin İlkeler, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul 1979 (Vakıalar).
12. ALAGONYA, Yavuz/ YILDIRIM, Kamil/ YILDIRIM, Nevhis Deren, Medeni Usul Hukuku Esasları, Beta Basım, İstanbul 2011.
13. ARMAĞAN, Servet, 1961 Anayasasına Göre Temel Haklar ve Ödevler, İstanbul 1980.
14. ARSLAN, Ramazan, Medenî Usul Hukukunda Dürüstlük Kuralı, Ankara 1989.
15. ARSLAN, Ramazan/ YILMAZ, Ejder/ TAŞPINAR AYVAZ, Sema/ HANAĞASI, Emel, Medenî Usul Hukuku, Güncellenmiş 11. B., Ankara 2025.
16. ATAAY, Aytekin, Medenî Hukukun Genel Teorisi, 3. B., İstanbul 1980.
17. ATALAY, Oğuz, Medenî Usûl Hukukunda Menfi Vakıaların İspatı, İzmir 2001.
18. ATALI, Murat/ ERMENEK, İbrahim/ ERDOĞAN, Esin, Medenî Usûl Hukuku, 5. B., Ankara 2022.
19. AYAN, Mehmet, Medeni Hukuka Giriş, Konya 2013.
20. BARLAS, Nami, “Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağının Alman Medenî Kanunu’ndaki Düzenleme Tarzı ve Eleştirisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Y. 1997, C. 55, S. 3, s. 191-208.
21. BELGESAY, Mustafa Reşit, Dava Teorisi, İstanbul 1943.
22. BOLAYIR, Nur, Hukuk Yargılamasında Delillerin Toplanmasında Tarafların ve Hâkimin Rolü, Vedat Kitapçılık, İstanbul, 2014.
23. BÖRÜ, Levent, Medenî Usûl Hukukunda İddia ve Somutlaştırma Yükü, Ankara 2016.
24. CANDEMİR, Mehmet Ünsal, Medeni Usul Hukukunda Kanun Yollarına Kötüniyetle Başvuru, 1. B., İstanbul 2022.
25. CENTEL, Nur/ ZAFER, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta Basım, İstanbul 2013.
26. ÇELİKTAŞ, Demet, “Şekle Aykırılık ve Şekle Aykırılığı İleri Sürmenin Sınırı Olarak Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 1987, C. 3, S. 1-4, s. 593-641.
27. ÇOBAN, Yiğit Türker, “Türk Marka Hukukunda Hükümsüzlüğün ve İptalin Etkisinin Kesin Hükümle İlişkisi, Mali Hukuk Dergisi, Y. 2017, C. 13, S. 147, s. 563-604.
28. DEMİREL MİT, Ceren, “Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme Yükümlülüğü ile Bu Yükümlülüklere Aykırılığın Yaptırımı”, Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2025, C. 11, S. 2, s. 337-380.
29. DOĞRU, Osman, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi İçtihatları, Adalet Bakanlığı Eğitim Dairesi Başkanlığı, C.1, 2. B., Ankara 2003.
30. DURAL, Mustafa/ SARI, Suat, Türk Özel Hukuku C. I: Temel Kavramlar ve Medeni Kanun’un Başlangıç Hükümleri, 13. B., İstanbul 2018.
31. EDİS, Seyfullah, Medeni Hukuka Giriş ve Başlangıç Hükümleri, 6. B., Ankara 1997.
32. ERMAN, Hasan, Medenî Hukuk Dersleri, Başlangıç Hükümleri ve Kişiler Hukuku, İstanbul 2016.
33. ERMENEK, İbrahim, “Hukuk Muhakemeleri Kanununa Göre Ön İnceleme”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2011, C. 2, S. 1, s. 139-177.
34. GÖKPINAR, Mahmut, “Maddi gerçeğe ulaşmak mı? Hükmi bir gerçeklik tesis etmek mi?”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 18, S. 2, s. 962-999.
35. GÖKSU, Mustafa, “Türk Hukuk Yargılaması ile Mukayeseli Olarak Amerikan Hukuk Yargılamasında Gıyapta Hüküm (Default Judgment)”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2021, C. 25, S. 4, s. 27-60.
36. GÖRGÜN, Şanal, Medenî Usul Hukuku, 4. B., Ankara 2015.
37. GÖZÜBÜYÜK, Şeref/ GÖLCÜKLÜ, Feyyaz/ SAYGILI, Abdurrahman, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Uygulaması, Ankara 1994.
38. GULDENER, Max, “Hukuk Muhakemeleri Usûlünde Âfakî Hüsniyet Esası”, Çev. Tahir Çağa, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 1946, C. 3, S. 2, s. 647-667.
39. HANAĞASI, Emel, Davada Menfaat, Ankara 2009.
40. HATEMİ, Hüseyin, Medenî Hukuka Giriş, İstanbul 2017.
41. İÇEN, Adem, “Koşulları Oluşmadan Açılan Belirsiz Alacak Davasında Usûlden Ret Kararı Verilmesine Dair Anayasa Mahkemesinin “İsmail Avcı” Bireysel Başvuru Kararının Değerlendirilmesi”, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2024, C. 2, S. 1, s. 117-151.
42. İMRE, Zahit, Medenî Hukuka Giriş, İstanbul 1980.
43. İYİLİKLİ, Ahmet Cahit, “Hukuk Yargılamasında Dava Sebebi Üzerine Bir İnceleme”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2012, C. 3, S. 2, s. 83-157. (İnceleme).
44. İYİLİKLİ, Ahmet Cahit, “Pirince Giderken Evdeki Bulgurdan Olmak: Medeni Usûl Hukukunda Dürüstlük Kuralı Çerçevesinde Bir Mahkeme Kararının Tahlili”, Legal Hukuk Dergisi, Y. 2010, S. 86, s. 495-502. (Dürüstlük Kuralı).
45. KABOĞLU, İbrahim Özden, Özgürlükler Hukuku 1, İnsan Hakları Genel Kuramına Giriş, 7. B., Ankara 2013.
46. KALE, Serdar/ KESER, Salih, Medeni Yargılama Hukukunda Delil Sistemi, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 21, S. 2, İstanbul 2016, s. 701-725.
47. KARAASLAN, Varol, Medeni Usul Hukukunda Hâkimin Davayı Aydınlatma Ödevi, 2. B., Ankara, 2019.
48. KARSLI, Abdurrahim, Medeni Muhakeme Hukuku, 5. B., İstanbul 2020.
49. KAVAK, Yalçın, Medeni Hukukta Dürüstlük Kuralı ve İyiniyetin Korunması, Legal Yayıncılık, 1. B., İstanbul 2019.
50. KILIÇOĞLU, Ahmet, “Taşınmaz Satımında Şekil ve Hakkın Kötüye Kullanılması”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 1981, C. 38, S. 1-4, s. 209-222. (Taşınmaz).
51. KILIÇOĞLU, Ahmet, Medenî Hukuk Temel Kavramlar Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku, Medeni Hukuk, Ankara 2016. (Kişiler).
52. KILIÇOĞLU, Mustafa, Yargıtay Kararları Işığında Dürüstlük Kuralı ve Hakkın Açıkça Kötüye Kullanılması Yasağı İsviçre- Türk Öğretisi, Bilge Yayınevi, Ankara 2015.
53. KONURALP, Haluk, Medeni Usul Hukukunda İspat Kurallarının Zorlanan Sınırları, Yetkin Yayınevi, Ankara 2009.
54. KUNTER, Nurullah/ YENİSEY, Feridun/ NUHOĞLU, Ayşe, Muhakeme Hukuku Dalı Olarak Ceza Muhakemesi Hukuku, 18. B., Beta Yayınları, İstanbul 2010.
55. KURT KONCA, Nesibe, Medenî Usûl Hukukunda Tarafların Doğruyu Söyleme Yükümlülüğü, Ankara 2017.
56. KURU, Baki, Medeni Usul Hukuku Ders Kitabı, İstanbul, 2015.
57. MUŞUL, Timuçin, Medeni Usul Hukuku, 3. Basım, Adalet Yayınevi, Ankara 2012.
58. OĞUZMAN, Kemal/ BARLAS, Nami, Medenî Hukuk, Giriş- Kaynaklar- Temel Kavramlar, İstanbul 2012. (Temel).
59. OĞUZMAN, Kemal/ BARLAS, Nami, Medenî Hukuk, 11. B., İstanbul 2014. (Medeni Hukuk). ÖZBUDUN, Ergun, Türk Anayasa Hukuku, Ankara 2004.
60. ÖZÇELİK, Volkan, Türk Medeni Usul Hukukunda Taraflarca Getirilme İlkesi, 1. B., Ankara, 2020.
61. ÖZEKES, Muhammet, “Yargılamada Dürüstlük Kuralına Aykırı Davranan Taraf Aleyhine Hükmedilecek Vekâlet Ücreti”, Legal Medenî Usûl ve İcra İflâs Hukuku Dergisi, Y. 2005, S. 1, s. 29-49.
62. ÖZMUMCU, Seda, Türk Hukukunda Yargıtay Kararları Işığında Re’sen Araştırma İlkesi, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi MİHBİR Özel Sayısı C. 4 S. 2, Y. 2016, s. 145-171.
63. ÖZSUNAY, Ergun, Medeni Hukuka Giriş, İstanbul 1986.
64. PAPAKÇI, Acun, “Dürüst Davranma ve Doğruyu Söyleme Yükümlülüğü”, Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Y. 2016, S. 137-138, s. 103-123.
65. PEKCANITEZ, Hakan/ ATALAY, Oğuz/ ÖZEKES, Muhammet, Medenî Usûl Hukuku- Temel Bilgiler, 18. B., İstanbul 2024 (Temel Bilgiler).
66. PEKCANITEZ, Hakan/ ERDÖNMEZ, Güray, Medeni Usûl Hukuku, C. 1, İstanbul 2017.
67. PEKCANITEZ, Hakan/ATALAY, Oğuz/ ÖZEKES, Muhammet, Medenî Usûl Hukuku Ders Kitabı, 8. B., İstanbul 2020. (Ders Kitabı).
68. TAHİROĞLU, Fatih, Medeni Usul Hukukunda Re’sen Araştırma İlkesi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2021.
69. TANÖR, Bülent/ YÜZBAŞIOĞLU, Necmi, 1982 Anayasasına Göre Türk Anayasa Hukuku, 22 B., İstanbul 2024.
70. TANRIVER, Süha, Medeni Usûl Hukuku, Temel Kavramlar ve İlk Derece Yargılaması, C. I, Ankara 2016.
71. TAŞPINAR, Sema, “Medeni Yargılama Hukukunda Amaç Sorunu”, Av. Dr. Faruk Erem Armağanı, Türkiye Barolar Birliği Yayını, Ankara 1999.
72. TEKİNAY, Selahattin Sulhi, Medenî Hukukun Genel Esasları ve Gerçek Kişiler Hukuku, Genel Esaslar, 6. B., İstanbul 1992.
73. TERCAN, Erdal, “Medenî Usûl Hukukunda Gerçeği Söyleme Yükümlülüğü”, Y. 1996, Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. M. Şakir Berki’ye Armağan, C. 5, S. 1-2, s. 181-212. (Armağan).
74. TERCAN, Erdal, Medeni Usûl Hukukunda Tarafların İsticvabı (Tarafların Bilgisine Delil Olarak Başvurulması), Ankara 2001. (İsticvap).
75. TOK, Ozan, “Zamanaşımı Def’inin İleri Sürülmesinin Hakkın Kötüye Kullanılması Yasağı Çerçevesinde Sınırlandırılması”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Y. 2015, C. 21, S. 1, s. 239-260.
76. UMAR, Bilge, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 2. Baskı, Yetkin Yayınları, Ankara 2014.
77. ÜSTÜNDAĞ, Saim, Medeni Yargılama Hukuku, 7. B., İstanbul 2000.
78. WOLF Christian/ZIEBIG Nicola Ziebig, Evidence in Civil Law, Germany, Maribor 2015.
79. YAVAŞ, Murat, “Medeni Yargılamanın Amacı Bağlamında İspat Yükü Kavramı”, Mehmet Akif Aydın’a Armağan, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, C. 21, S. 2, İstanbul 2015, s. 741-761.
80. YEĞENGİL, Rasih, “Dava ve Müdafaa Hakkının Sui İstimali ve Bundan Mütevellit Hukukî Mesuliyet”, Ankara Barosu Dergisi, Y. 1944, S. 8, s. 4-9.
81. YILMAZ, Ejder, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, HMK Şerhi, Ankara 2012. (HMK Şerhi).
82. YILMAZ, Ejder, Medeni Yargılama Hukukunda Islah, 2. Basım, Yetkin Yayınevi, Ankara 2010 (Islah).
83. YILMAZ, Ejder, Öğrenciler İçin Hukuk Sözlüğü, Yenilenmiş 9. B., Ankara 2024. (Hukuk Sözlüğü).
84. ZEYTİN, Zafer/ ERGÜN, Ömer, Türk Medenî Hukuku, Ankara 2017.
85. https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/
86. https://kazanci.com.tr/
87. https://resmigazete.gov.tr/
88. https://www5.tbmm.gov.tr/