Dijital Müzecilikte Sanal Müzeyi Deneyimlemiş Ziyaretçilerin Müze Deneyimi Üzerine Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 1 Sayı: 1, 31 - 49, 26.12.2025

Macide Tiğiz Bilal İmir Volkan Genç

Öz

Günümüzde toplumların her alanda kültürel birikimini geçmişten günümüze kadar taşıyıp yarınlara aktaran müzeler, oluşan bu yeni yapılanma içerisinde yok sayılmamış ve buna elverişli altyapı düzenlemeleri ile ortaya yeni tabir edilebilecek sanal müzeler çıkarmıştır. Bu çalışmanın amacı, dijital müzecilikte sanal müzeyi tecrübe eden ziyaretçilerin deneyimi üzerindeki etkisi incelenmiştir. Anket formu çevrimiçi hazırlanmış olup, anket verilerin toplanışı sanal müze deneyimini yaşayan katılımcılardan çevrimiçi olarak 350 adet anket toplanmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde dijital müze ve sanal müze, müze deneyimi ve müze ziyaretçi deneyimi ile ilgili bilgiler verilmiştir. Daha sonra ise analiz ve bulgulardan söz edilmiş olup IMB SPSS Statistics 27.0.1 programından Demografik özellikler, Güvenirlik ve Geçerlilik Analizleri, Açımlayıcı Faktör Analizi yapılmış olup Amos VE PLS-SEM programlarından Doğrulayıcı Faktör Analizi ve hipotez testleri yapılmıştır. Sonuç olarak ziyaretçilerin sanal müze ziyaretlerinde kullanıcıların yaşadıkları deneyimler ziyaretçilerin davranışlarını önemli derecede etkilemekte ve algılanan değer ve memnuniyet bu etkiye aracılık ettiği ortaya konulmuştur. Makale de bulunan H1 hipotezimizin dijital müzecilik deneyimi, algılanan değer üzerinde anlamlı bir etkisi olup olmadığı ve H2 hipotezimizin dijital müzecilik deneyiminin ziyaretçi memnuniyeti üzerinde anlamlı bir etki olduğu tespit edilmiş ve hipotezimizin alt başlıkları olan sürükleyicilik, etkileşimcilik, kullanılabilirlik, hedonizm üzerinde anlamlı etki olduğu görülüp hipotezin doğruluğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Dijital Müze , Sanal Müzecilik , Ziyaretçi Deneyimi

The Impact of Visitors Who Have Experienced A Virtual Museum on The Museum Experience In Digital Museum Practices

Öz

Today, museums, which carry the cultural heritage of societies in all areas from the past to the present and pass it on to the future, have not been ignored in this new structure and have created virtual museums that can be described as new, with infrastructure arrangements suitable for this purpose. The aim of this study is to examine the impact of virtual museums on the experience of visitors in digital museology. The questionnaire was prepared online, and 350 questionnaires were collected online from participants who had experienced virtual museums. The first section of the study provides information on digital museums and virtual museums, museum experience, and museum visitor experience. Subsequently, the analysis and findings are discussed. Demographic characteristics, reliability and validity analyses, and exploratory factor analysis were performed using the IMB SPSS Statistics 27.0.1 programme, while confirmatory factor analysis and hypothesis testing were performed using the Amos and PLS-SEM programmes. In conclusion, it was found that the experiences users have during virtual museum visits significantly influence visitor behaviour, and perceived value and satisfaction mediate this effect. The article found that our H1 hypothesis had a significant effect on perceived value in the digital museum experience, and our H2 hypothesis found that the digital museum experience had a significant effect on visitor satisfaction. It was observed that our hypothesis had a significant effect on the sub-headings of our hypothesis, namely immersiveness, interactivity, usability and hedonism, and the validity of the hypothesis was established.

Anahtar Kelimeler

Digital Museum , Virtual Museology , Visitor Experience

Kaynakça

• Altunel, M. C., & Günlü, E. (2015). Deneyim Kalitesi, Algılanan Değer Ve Memnuniyetin Müze Ziyaretçilerinin Tavsiye Etme Eğilimi Üzerindeki Etkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, Cilt 26, Sayı 2, 191-206.
• Altunel, M. C., & Günlü, E. (2015). Deneyimleme Kalitesi, Algılanan Değer Ve Memnuniyetin Müze Ziyaretçilerinin Tavsiye Etme Eğilimi Üzerindeki Etkisi. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 26(2), 191- 206.
• Anderson, R. E., & Srinivasan, K. (2003). E‐Satisfaction And E-Loyalty: A Contingency Framework. Psychology & Marketing, 20 (2), 123-138.
• Calışkan, E. (2016). Öğretim Etkinliklerinde Sanal Müzelerin Kullanımına İlişkin Sosyal Bilgiler Öğretmen Adayları Ne Düşünüyor? Journal Of Turkısh Studies 11, 689-706.
• Chan, J. L. (2009). The Consumption Of Museum Service Experiences: Benefits And Value Of Museum Experiences. Journal Of Hospitality Marketing & Management, 173- 196.
• Chen, C.-F., & Chen, F.-S. (2010). Experience Quality, Perceived Value, Satisfaction And Behavioral İntentions For Heritage Tourists. Tourism Management, 29-35.
• Chen, Z., & Dubinsky, A. J. (2003). A Conceptual Model Of Perceived Customer Value İn E-Commerce: A Preliminary İnvestigation. Psychology & Marketing, 20(4), 323-347.
• Cronin, J., Brady, M. K., & Hult, G. (2000). Assessing The Effects Of Quality, Value, And. Journal Of Retailing, Volume 76(2) , 193-218.
• Çakır Yeygel, S., & Aktuğlu, I. (2023). Ziyaretçi Deneyimi Ve Sanal Müzeler: Müzelerin Web Sitelerine Yönelik Bir Analiz. Selçuk İletişim Dergisi 2023; 16 (2), 235-266.
• Çakır Yeygel, S., & Aktuğlu, I. (2024). Çocuklara Yönelik Sanal Müzelerde Ziyaretçi Deneyimi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 123-150.
• Day, S. (1994). The Capabilitioef S Market-Driven. Journal Of Marketing, 58 (4), 37-52.
• Dierking, L. D., & Falk, J. H. (1992). Redefining The Museum Experience: The İnteractive Experience Model. Visitor Studies, 173-176.
• Elgammal, I., Ferretti, M., Risitano, M., & Serrentino, A. (2020). Does Digital Technology İmprove The Visitor Experience? A Comparative Study İn The Museum Context. International Journal Of Tourism Policy, 10(1), 47-67.
• Erbay, F. (2001). Sanat Eğitiminde Müze Ve Sanat Galerilerinin Önemi.Türkiye’de Sanat Plastik Sanatlar Dergisi,(48), 26-29. Türkiye’de Sanat Plastik Sanatlar Dergisi,(48), 26-29.
• Eser, S. (2021). Ziyaretçi Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma: Göbekli Tepe Örneği. Seyahat Ve Otel İşletmeciliği Dergisi/ 18 (2), 489-495.
• Field, A. (2009). Discovering Statistic Using Spss For Windows. London: Sage Publicationd.
• Gao , F., & Keller, V. (2024). The Effect Of Digital Curation On Visitor Behavior İn Museum Expositions. Journal Of Infrastructure, Policy And Development 2024, 8(9) , 1-16.
• Gao, F., & Keller, V. (2024). The Effect Of Digital Curation On Visitor Behavior İn Museum Expositions. Journal Of Infrastructure, Policy And Development 2024, 8(9), 6153., 1-16.
• Genç, V., & Çiçek, M. (2023). Müze Deneyiminde İnteraktif Uygulamaların Rolü: Göbeklitepe Ören Yeri. Şanlıurfa Arkeoloji Müzesi Örneği, Türk Arkeoloji Ve Etnografya Dergisi, 86, 99-115, 85-101.
• Godovykh, M., & Tasci D.A, A. (2020). Customer Experience İn Tourism: A Review Of Definitions, Components, And Measurements. Tourism Management Perspectives, 1-10.
• Guo, K., Fan, A., Lehto, X., & Day, J. (2021). Immersive Digital Tourism: The Role Of Multisensory Cues, Journal Of Hospitality & Tourism Research.
• Harman, S., & Akgündüz, Y. (2014). Efes Örenyeri Ziyaretçilerinin Müze Deneyimi Beklentilerini Belirlemeye Dönük Bir Araştırma. Gazi Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 113-123.
• İşçi, C., Canko Maktal, D. Y., Tüker, İ., Güzel, B., & Moroğlu, F. (2020). Müze Deneyimi: Yönetim Ve Ziyaretçi Perspektiflerinin Karşılaştırılması. Turizm Akademik Dergisi, 7 (1), 29-45, 29-45.
• Jafari, A., Taheri, B., & Lehn, D. (2013). ‘Cultural Comsumption, İnteractive Sociality, And The Museum’ . Journal Of Marketing Management, 29 (15-16, 1729-1752.
• Kadıoğlu, R. (2021). Müze Rehberlerinin Müze Deneyimi Üzerindeki Etkileri: Eskişehir Odunpazarı Modern Müze (Omm) Örneği. Journal Of Gastronomy, Hospitality, And Travel, 4 (2)., 736-748.
• Kadıoğlu, R. Ö., & Yüksek, G. (2021). Müze Rehberlerinin Müze Deneyimi Üzerindeki Etkileri: Eskişehir Odunpazarı Modern Müze (Omm) Örneği. Journal Of Gastronomy, Hospitality And Travel, 2021, 4(2), 736-748.
• Kervakıran, İ. (2014). Dünyada Değişen Müze Algısı Ekseninde Türkiye'deki Müze Turizmine Bakış. Electronic Turkish Studies,9 (11), 345-369.
• Keskin, E., Sezen, N., & Dağ, T. (2020). Unutulmaz Turizm Deneyimi, Müşteri Memnuniyeti, Tekrar Ziyaret Ve Tavsiye Etme Niyeti Arasındaki İlişkiler: Kapadokya Bölgesini Ziyaret . Journal Of Recreation And Tourism Research /Jrtr 2020, 7(2), , 239-264.
• Kesner, L. (2006). The Role Of Cognitive Competence İn The Art Museum Experience . Museum Management And Curatorship, 21, 4-19.
• Khalifa, A. S. (2004). Customer Value: A Review Of Recent Literature And An İntegrative Configuration. Management Decision, 42(5),, 645-666.
• Kiourt, C., Koutsoudis, A., & Pavlidis, G. (2016). Dynamus: A Fully Dynamic 3d Virtual Museum Framework. Journal Of Cultural Heritage, 984-991.
• Komarac, T., & Dosen, D. O. (2024). Understanding Virtual Museum Visits: Generation Z. Museum Management And Curatorship 39:3, 357-376.
• Kotler, N., & Kother , P. (2000). Can Museums Be All Things To All. Museum Management And Curatorship, Vol. 18, No. 3, Pp. 271–287, 2000, 271- 285.
• Külahlı, A., Çınar, B., Koç, F., & Özbek, V. (2017). Destinasyon Deneyiminin Algılanan Değeri Üzerinde. Turkish Journal Of Marketing C.:2 S.:1, 42-60.
• Leopardi, A., Ceccaci, S., Mengoni, M., Naspetti, S., Gambelli, D., Öztürk, E., & Zanoli, R. (2021). X-Reality Technologies For Museums: A Comparative Evaluation Based On Presence And Visitors Experience Through User Studies. Journal Of Cultural Heritage, 188-198.
• Özbek, V. (2016). Algılanan Risk Ve Algılanan Değer Arasındaki İlişkide Algılanan Hizmet Kalitesinin Düzenleyici Etkisi. International Review Of Economics And Management, 62- 83.
• Packer, J., & Ballantyne, R. (2002). Motivational Factors And The Visitor Experience: A Comparison Of Three Sites. Curator The Museum Journal, 45(3). , 183-198.
• Packer, J., & Ballantyne, R. (2016). Conceptualizing The Visitor Experience: A Review Of Literature And Development Of A Multifaceted Model. Viditor Studies 19 (2), 128-143.
• Petrick, J., & Backman, S. (2002). An Examination Of The Construct Of Perceived Value For The Prediction Of Golf Travelers’ İntentions To Revisit. . Journal Of Travel Research, 41(1), 38-45.
• Pine, J. B., & Gilmore, J. H. (1998). Welcome To The Experience Economy. Harvard Business Review, 76(4). Harvard Business Review, 97-105.
• Pivec, M., & Kronberger, A. (2016). Virtual Museum: Playful Visitor Experience İn The Real And Virtual World. Proceeding Book. Ieee.
• Qarabolaq, Z. F., Inallou, M. S., Hafezi, H. A., & Tabaei, A. M. (2013). The Role Of Premıs Preservation Metadata İn Information Management İn Virtual Museums. Procedia - Social And Behavioral Sciences, 396-402.
• Radder, L., & Han, X. (2015). An Examination Of The Museum Experience Based On Pine And Gilmore's Experience Economy Realms. The Journal Of Applied Business Research, 445-470.
• Rentschler, R. (2007). Museum Marketing: Understanding Different Types Of Audiences. Museum Management And Marketing (Pp. 345-365)., 345-365.
• Rivera, M., Semrad, K. J., & Croes, R. (2015). The Five E's İn Festival Experience İn The Context Of Gen Y: Evidence From A Small İsland Destination. Revista Española De Investigación De Marketing Esıc, 19(2),, 95-106.
• Roppola, T. (2012). Designing For The Museum Visitor Experience, , Routledge, Uk.
• Sanchez, J., Callarisa, L., Rodriguez, R. M., & Moliner, M. A. (2006). Perceived Value Of The Purchase Of A Tourism Product. Tourism Management 27 , 394-409.
• Styliani, S., Fotis, L., Kostas, K., & Petros, P. (2009). Virtual Museums, A Survey And Some İssues For Consideration. Journal Of Cultural Heritage, 520-528.
• Sürme, M., & Atılgan, E. (2020). Sanal Müzede Sanal Tur Yapan Bireylerin Memnuniyet Düzeylerini Belirlemeye. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 1794-1805
• Uzun, M., & Uca, S. (2024). Müze Ziyaretçi Deneyimi Ve Destinasyon İmajı Ölçeklerinin Uygulanabilirliği Üzerine Bir Araştırma. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi 8 (1), 24-40.
• Woodruff, & Woodruff, R. B. (1997). Customer Value: The Next Source For Competitive Advantage. Journal Of The Academy Of Marketing Science 25 (2), 139-153. Yılmaz, İ., & Ardıç Yetiş, Ş. (2016). Göreme Açık Hava Müzesi’ne Gelen Ziyaretçilerin Müze Deneyiminin Demografik Özelliklerine Göre Değişmesi. Disiplinlerarası Akademik Turizm Dergisi Y.2016, C.1, S.1, S.44-59 , 44-59.
• Can, A. (2024). Spss İle Bilimsel Araştırma Sürecinde Nicel Veri Analizi. Ankara: Pegem Yayınları.
• Atagök, T. (2014). Müze Kuruluşunda Dikkate Alınması Gereken Konular. Müzeler, Younlar, Oyuncaklar Ve Çocuklar. D. M. Canko İçinde, Müzeler Oyunlar Oyuncaklar Ve Çocuklar (S. 29-36). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
• Erbay, M. (2011). Müzelerde Sergileme Ve Sunum Teknikleri. İstanbul: Beta Yayınları.
• Erkuş, A. (2019). Psikolojide Ölçme Ve Ölçek Geliştirme- Temel Kavramlar Ve İşlemler. Ankara: Pegem Yayınları.
• Maktal Canko, D. (2014). Müzeler, Oyunlar, Oyuncaklar Ve Çocuklar. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Yayınları.
• Meydan, C. H., & Şeşen, H. (2015). Yapısal Eşitlik Modellemesi Amos Uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık.
• Cengiz, E. (2007). Kar Amacı Gütmeyen Kurumlar Olarak Müzelerde Pazarlama Faaliyetleri: Pazarlama Karması Unsurlarının Müzelerde Müşteri Sadakatine Etkisine İlişkin Yapısal Bir Model Önerisi. Sosyal Bilimler Esntitüsü, İşletme Anabilim Dalı. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
• Doğruer Sezin, F. (2019). Türkiye'nin Arkeolojik Eser Barındıran Seçilmiş Müzelerinde Önleyici Koruma Bağlamında Müze Tasarımlarının İrdelenmesi. Gaziantep Üniversitesi, Kültür Varlıklarını Koruma Ve Onarım Ana Bilim Dalı. Gaziantep: Güzel Sanatlar Enstitüsü.
• T.C. Kültür Turizm Bakanlığı. (2024). T.C. Kültür Turizm Bakanlığı: https://destek.ktb.gov.tr/ adresinden alındı
• ICOM. (2024). https://icom.museum/en/: https://icom.museum/en/resources/standards-guidelines/museum-definition/ adresinden alındı