Gemi Brokerliğinin Türk Hukukundaki Temelleri ve Küresel Deniz Ticaretindeki Evrilen Rolü

Öz

Gemi brokerleri denizcilik sektöründe önemli bir rol oynamakta, gemi satışı, kiralama ve diğer denizcilik hizmetlerinde aracı olarak hizmet vermekte olup piyasa bilgilerini ve müzakere yeteneklerini kullanarak etkin işlemlerin yürütülmesini sağlamaktadır. Bu makale, Türk hukuku kapsamında gemi brokerlerini düzenleyen yasal çerçeveyi analiz ederek gemi brokerlerinin sözleşmeden doğan yükümlülüklerini ve güven ilişkisine dayalı sorumluluklarını uluslararası uygulamaların daha geniş bağlamı içerisinde incelemektedir. Türk Borçlar Kanunu, gemi brokeri ile müvekkil ilişkisini tanımlayan özen, sadakat ve gizlilik gibi temel yükümlülükleri belirlerken, uluslararası standart çarterparti formları ise komisyon düzenlemeleri ve brokerlerin korumalarına ilişkin gelişen piyasa teamüllerini yansıtmaktadır. Geleneksel hukuk ilkelerinin ötesinde, gemi brokerliği mesleği dijitalleşme ve çevresel düzenlemelerden kaynaklanan dönüştürücü etkilerle karşı karşıyadır. Doktriner hukuki analiz ve ticari uygulamalardan yararlanan bu makale, gemi brokerliğinin hukuki ve operasyonel unsurlarının kapsamlı bir incelemesini sunarak, gemi brokerlerinin yerleşik hukuki ilkeler ve yeni gelişen piyasa uygulamaları arasında gezinirken uluslararası deniz ticaretini nasıl kolaylaştırdıklarına dair genel bir bakış sunmaktadır. Çalışma, gemi brokerlerinin uluslararası deniz ticaretindeki stratejik rolüne ve değişen konumlarına ilişkin anlayış geliştirmeye katkıda bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gemi brokerliği
• Türk Borçlar Kanunu
• özen yükümlülüğü
• uluslararası denizcilik uygulamaları
• dijital dönüşüm.

Legal Foundations of Shipbroking Under Turkish Law and Their Evolving Role in Global Maritime Trade

Öz

Shipbrokers occupy a pivotal role in the maritime sector, serving as intermediaries in ship sales, chartering, and other shipping services, utilizing their market knowledge and negotiating abilities to facilitate effective transactions. This article analyses the legal framework governing shipbrokers under Turkish law, examining their contractual obligations and fiduciary duties within the broader context of international practice. The Turkish Code of Obligations establishes foundational duties of care, loyalty, and confidentiality that define the broker-principal relationship, while international standard charterparty forms reflect evolving market customs regarding commission arrangements and broker protections. Beyond traditional legal principles, the profession confronts transformative pressures from digitalization and environmental regulation. Drawing on doctrinal legal analysis and commercial practice, this article offers a thorough examination of the legal and operational elements of shipbroking, presenting an overview of how shipbrokers facilitate international maritime commerce while navigating between established legal principles and emerging market practices. The study contributes insights into the strategic role and evolving landscape of shipbrokers in international maritime trade.

Anahtar Kelimeler

• Shipbroking
• Turkish Code of Obligations
• duty of care
• international maritime practices
• digital transformation.

Kaynakça

1. Anderson HE, 'Shipbrokers' Authority and Ability to Bind Principals: At the Juncture of Chartering and Agency' (2000) 31 (1) Journal of Maritime Law and Commerce 89
2. Anderson HE, 'Shipbrokers' Claims for Commission Revisited: A Comparison between English and U.S. Law' (2006) 30 Tulane Maritime Law Journal 163
3. Arkan S, Ticari İşletme Hukuku (31st edn, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 2025)
4. Aytekin ME, ‘Navlun Sözleşmelerinin Kurulmasında Aracılık Yapan Brokerlerin Hukuki Nitelikleri ve Tabi Oldukları Düzenlemeler’ (2021) 2 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1949
5. Bahtiyar M, Ticari İşletme Hukuku (22nd edn, Beta Publishing 2023)
6. Batrinca G, ‘E-chartering web beased platforms between success and failure’ (2008) 2 (3) International Journal on Marine Navigation and Safety of Sea Transportation 293
7. Bilge N, Borçlar Hukuku,Özel Borç İlişkileri (Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 1971)
8. Bingöl ME, ‘Elektronik Pazaryeri İşletmecilerinin Satıcılar Bakımından Yapmış Olduğu Aracılık Faaliyetinin Hukuki Niteliği’ (2023) 25(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 599

9. Büyüknacar G, ‘Yargı Kararları Işığında Simsarlık Sözleşmesine İlişkin Ücret Hakkı’ (2021) 156 TBB Dergisi 217
10. Allen B, ‘The Baltic Exchange’ (1980) Education+Training 90
11. BIMCO, 'BALTIME 1939 (as revised 2001) - Uniform Time-Charter' (BIMCO 2001)
12. BIMCO, 'BARECON 2001- Bareboat Charter' (BIMCO 2001)
13. BIMCO, 'GENCON 1994 - Uniform General Charter' (BIMCO 1994)
14. BIMCO, 'GENCON 2022 - Uniform General Charter' (BIMCO 2022)
15. BIMCO and ASBA, 'NYPE 2015- New York Produce Exchange Form' (BIMCO 2015)
16. Chatzis A, 'Sale and Purchase Shipbroker' (MSc thesis, University of Rotterdam 2010)
17. Dimitrakieva S, Gunes E, Atanasova C, ‘Adaptation of the Shipbroking Business into the Digital Era’ in Haitham M. Alzoubi, Tan Cheng Ling and Mounir El Khatib (eds) Innovative Dynamics in Management and Engineering (Springer 2025)
18. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (30th edn, Legem Publishing 2025)
19. Fiotakis D, 'The Impact of Information Technology upon the Shipbroking Profession' (2005) 29 (1) Tulane Maritime Law Journal 241
20. Gorton L and others, Shipbroking and Chartering Practice (6th edn, Informa Law 2004)
21. Hall JR, 'Fixing or Unfixing a Charter Party- A Shipbroker's View' (1991) 8 MLAANZ Journal 29
22. IMO, 'Initial IMO GHG Strategy' (IMO 2018)
23. IMO, 'Resolution MEPC.203(62) Energy Efficiency Design Index' (IMO 2011)
24. İnci Ö, 'Navlun Sözleşmelerinde Tellallık' (LLM thesis, Dokuz Eylül University 2002)
25. Jamieson A, Shipbrokers and the Law (LLP 1997)
26. Jimenez VJ, Kim H, and Munim ZH, 'A review of ship energy efficiency research and directions towards emission reduction in the maritime industry' (2022) 366 Journal of Cleaner Production 132888
27. Kocayusufpaşaoğlu N and others, Borçlar Hukuku Genel Bölüm (7th edn, Filiz Publishing 2017)
28. Kılıçoğlu A, Borçlar Hukuku Özel Hükümler (7th edn. Turhan Publishing 2025)
29. Okatan, E, ‘Covid-19 Pandemi Sürecinin Gemi Kiralama ve Brokerlik Faaliyetleri Üzerine Etkisi’ (LLM thesis, İstanbul University, 2021)
30. Oruç, M, ‘Örtülü Bir Boşluk: Ticari Simsarlık Ücret Alacağının Tabi Olduğu Zamanaşımı Süresi’ (2017) 7(30) TAAD 221
31. Plomaritou E & Papadopoulos A, Shipbroking and Chartering Practice (8th edn. Informa Law 2018)
32. Poroy R, Yasaman H, Ticari İşletme Hukuku (18th edn, Vedat Publishing 2019)
33. Strandenes, SP, ‘The Shipbroking Function and Market Efficiency’ (2000) 2 (1) International Journal of Maritime Economics 17
34. Svarstad PJ and Dahl HA, ‘Digitalization of the Shipbroking Market’ (Msc Thesis, Norwegian School of Economics 2018)
35. Şahiniz CS, Türk Borçlar Hukukunda Gayrimenkul Tellallığı (Beta Publishing 2002)
36. Tsoudis G, The Shipbroker’s Working Knowledge (2nd edn, Akakia Publications 2021)
37. Tsioumas V, Stavroulakis PJ, Vasilopoulos D, Papadimitriou S, ‘The role of shipbrokers in sustainable maritime clusters: a quantitative approach towards digitalization’ (2023) 8 Cleaner Logistics and Supply Chain 100114
38. Ulukaya S, Deniz Ticareti Hukukunda Brokerin Hak ve Yükümlülükleri (On İki Levha Publications 2018)
39. Ülgen H and others, Ticari İşletme Hukuku (4th edn, On İki Levha Publications 2015)
40. Ülgener F, Çarter Sözleşmeleri I: Genel Hükümler (Der Publishing 2010)
41. Ünsal M, 'Deniz Hukukunda Brokerlik Müessesesi' (LLM thesis, Marmara University 2019)
42. Var K, 'Gemi Acenteliği Sözleşmesi' (LLM thesis, Ankara University 2015)
43. Yavuz C, Acar F, Özen B, Borçlar Hukuku Dersleri Özel Hükümler (20th edn, Beta Publishing 2025)
44. Yorulmaz M, Tonguç B, Taş A, ‘Dijitalleşmenin Gemi Brokerliğindeki Yeri ve Geleceğine Etkileri’ (2022) 6 (12) International Journal of Management and Administration 87
45. Zhiming H, ‘Chartering Shipbroker and Related Issues in China’ (Msc Thesis, Lund University 2012)
46. Table of Cases
47. Armagas Ltd v Mundogas SA [1985] 1 Lloyd’s Rep 1 17
48. D.B. Deniz Nakliyata Tas v. Jugopetrol& Another, Unreported, 3 December 1987
49. George Moundreas & Co SA v Navimpex Centrala Navala [1985] 2 Lloyd's Rep 515
50. İstanbul Regional Court of Appeal, 43rd Civil Chamber, E. 2020/94, K. 2020/270
51. İstanbul Regional Court of Appeal, 47th Civil Chamber, E. 2020/936, K. 2021/571
52. Marcan Shipping Ltd v Polish Steamship Co [1988] 2 Lloyd's Rep 17
53. Polish Steamship Co. v. A.J. Williams Fuels Ltd. [1989] Lloyd’s Rep 511
54. Sakarya Regional Court of Appeal, 7th Civil Chamber, E. 2023/2072, K. 2025/443