Üçüncü Kişinin Kulüp (P&I) Sigortacısına Karşı Açtığı Davalarda Usulden Ret Sebepleri

Öz

Uygulamada P&I (Protection & Indemnity - Koruma & Tazmin) sigortası olarak da bilinen kulüp sigortası, kulüp üyesi donatanın, tekne ve makine sigortası kapsamı dışında kalan üçüncü kişilere karşı doğan sorumluluk ve masraflarını karşılıklı sigorta ilkeleri uyarınca teminat altına alan bir deniz (mali sorumluluk) sigortasıdır. Bu branşta lider konumdaki Türk sigorta şirketinin 2013 yılında kurulmuş olması, Türkiye pazarındaki aktörlerin neredeyse tamamının yabancı kulüplerden oluştuğunu göstermektedir. Bu nedenle işlemler çoğunlukla yurtdışı kaynaklı dokümanlar ve yerel temsilciler/brokerler üzerinden yürümekte; uyuşmazlıklar yabancılık unsuru taşımakta; yabancı hukuk seçimi ile yurtdışında mahkeme/tahkime başvuru gibi çözüm yolları ve alışılmış sigortacılık uygulamalarının dışında yöntemler öne çıkmaktadır. Bu tablonun kazai içtihatlara da yansıdığı görülmektedir. Özellikle kulüp sigortacısı ile üçüncü kişi arasındaki uyuşmazlıklarda, üçüncü kişilerin açtığı davalar çoğu kez esasa girilmeksizin usuli sebeplerle reddedilmektedir. İçtihatlarda iki tipik durum öne çıkmaktadır: (i) kulüp sigortacısına karşı açılan doğrudan davalarda, sözleşme şartları ve zararın önce sigortalıdan tahsil edilmesi/sigortalı tarafından ödenmesi (‘pay to be paid’) kuralı esas alınarak sigortalının üçüncü kişiye ödeme yapmadığı gerekçesiyle dava usulden reddedilmektedir; (ii) kulüp sigortacısının üçüncü kişi lehine düzenlediği ödeme taahhütnamesine (‘LOU-Letter of Undertaking’) dayalı davalarda ise, taahhütnamedeki şartlar gerçekleşmediği için dava usulden reddedilmektedir. Bu kararların pratik sonucu, üçüncü kişinin Türkiye’de kulüp sigortacısı aleyhine dava açtığında davanın esastan incelenme imkanının ciddi ölçüde daralmasıdır. Oysa TTK m. 1478 ve ilgili düzenlemeler kapsamında, sözleşme hükümlerine ve yabancı hukuk ilişkisine öncelik verilerek doğrudan dava hakkının fiilen etkisizleştirilmesinin isabeti tartışılmalıdır. Ayrıca, taahhütnameyi kabul etmek dışında gerçekçi seçeneği bulunmayan üçüncü kişinin durumu da değerlendirilmelidir. Bu çalışmada, kulüp sigortasının kapsamı, üçüncü kişilerle yarattığı ilişki ve pazar yapısının Türkiye’deki uyuşmazlıkların çerçevesini nasıl belirlediği ortaya konulduktan sonra, üçüncü kişilerin kulüp sigortacısına karşı açtıkları davalarda, davanın esasına girilmesini engelleyen başlıca usulden ret sebeplerinin isabeti tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kulüp sigortası
• doğrudan dava hakkı
• davanın usulden reddi
• dava takip yetkisi
• doğrudan uygulanan kurallar.

Procedural Grounds for Dismissal in Actions Brought by Third Parties Against P&I Clubs

Öz

P&I (Protection & Indemnity) insurance is a type of marine (liability) insurance that, pursuant to mutual insurance principles, provides cover for the liabilities and expenses of a shipowner who is a member of the club vis-à-vis third parties, insofar as such liabilities and expenses fall outside the scope of hull and machinery insurance. The fact that the Turkish insurance company holding a leading position in this line of business was established only in 2013 indicates that almost all market players in Türkiye consist of foreign clubs. For this reason, transactions are mostly carried out through overseas-origin documents and local correspondents / brokers; disputes involve a foreign element; and solutions such as the choice of foreign law and litigation/arbitration, as well as methods falling outside conventional insurance practice, come to the fore. It is observed that this landscape is also reflected in case-law. In particular, in disputes between a P&I club and a third party, actions brought by third parties are often disposed of on procedural grounds without an examination of the merits. Two typical scenarios stand out in the case-law: (i) in direct actions brought against the P&I club, the claim is dismissed on procedural grounds on the basis of the contractual terms and the pay to be paid rule; (ii) in actions based on a letter of undertaking issued by the P&I club in favor of the third party, the claim is dismissed on procedural grounds because the conditions set out in the undertaking have not been fulfilled. The practical consequence of these decisions is that, when a third party brings an action in Türkiye against a P&I club, the possibility of obtaining a merits review is significantly curtailed. However, in light of Article 1478 of the Turkish Commercial Code and the related provisions, the correctness of effectively neutralizing the direct right of action by prioritizing contractual clauses and the foreign-law relationship should be questioned. Moreover, the position of the third party, who has no realistic alternative other than accepting the undertaking, should also be assessed. In this study, after setting out the scope of P&I insurance, the relationship it creates with third parties, and how the market structure shapes the framework of disputes in Türkiye, the correctness of the principal procedural grounds for dismissal that prevent courts from reaching the merits in actions brought by third parties against P&I club will be examined.

Anahtar Kelimeler

• P&I insurance
• direct right of action
• dismissal of the action on procedural grounds
• capacity/authority to conduct the proceedings
• overriding mandatory rules (directly applicable rules).

Kaynakça

1. Acar S, Kulüp Sigortası - Protection & Indemnity (1 bs, Vedat Kitapçılık 2008)
2. Acar S, Sorumluluk Sigortacısının Doğrudan Davada Dayanabileceği Savunmalar (1 bs, Vedat Kitapçılık 2012)
3. Akkanat Öztürk EB, ‘Sorumluluk Sigortalarında Zarar Görenin Doğrudan Dava Hakkı’ (2020) (42) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 471
4. Algantürk Light SD, Deniz Sigorta Hukukunda Kulüp Sigortası (Protection and Indemnity Insurance) (P & I) (2 bs, Arıkan 2006)
5. Arizon F ve Semark D, Maritime Letters of Indemnity (1 bs, Informa Law/Routledge 2014)
6. Atabek R, ‘Zarar Görenin Doğrudan Doğruya Sigortacıya Müracaat Hakkı’ (1971) 6 (1) 111
7. Atalı M, Ermenek İ ve Erdoğan E, Medeni Usul Hukuku (8 bs, Yetkin 2025)
8. Atamer K, ‘Yeni Türk Ticaret Kanunu Uyarınca Zarar Sigortalarına Giriş’ (2011) XXVII (1) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 21

9. Birds J ve Richards K, Birds’ Modern Insurance Law (12 bs, Sweet & Maxwell 2022)
10. Börü L, ‘Sıfat ve Dava Takip Yetkisi’ (2011) 27 (3) Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü 249
11. Budak AC ve Karaaslan V, Medeni Usul Hukuku (7 bs, Filiz 2023)
12. Burucuoğlu G, Kulüp Sigortası (P&I) Çerçevesinde Eşyanın Zıyaı veya Hasarı Halinde Teminatın Kapsamı, (1 bs, Seçkin 2021)
13. Clarke MA, The Law of Liability Insurance (1 bs, Informa Law/Routledge 2014)
14. Costas EG, P&I Cover in England and in Norway: A Comparative Analysis of Current Problematic Issues (Supervisor: Trine-Lise Wilhelmsen, Faculty of Law University of Oslo 2011)
15. Çelikel A ve Erdem BB, Milletlerarası Özel Hukuk (17 bs, Beta 2021)
16. Deloitte, Türk P ve I Sigorta A.Ş. 31 Aralık 2024 Tarihi İtibarıyla Hazırlanan Finansal Tablolar ve Bağımsız Denetçi Raporu Erişim Tarihi 16.12.2025
17. Dişel B, Dava Takip Yetkisi (1 bs, On İki Levha 2020)
18. Dobbyn JF ve French CC, Insurance Law in a Nutshell (5 bs, West 2016)
19. Doğan V, Milletlerarası Özel Hukuk (1 bs, Seçkin 2010) 42.
20. Ekşi N, ‘Milletlerarası Özel Hukuk Açısından Sigortacıya Doğrudan Başvuru Hakkını Kısıtlayan veya Ortadan Kaldıran Yabancı Yasaların Türk Mahkemelerince Dikkate Alınıp Alınmayacağı Sorunu’ (2015) 4 (2) Uluslararası Ticaret ve Tahkim Hukuku Dergisi 31
21. Ekşi N, Milletlerarası Deniz Ticareti Alanında “Incorporation” Yoluyla Yapılan Tahkim Anlaşmaları (1 bs, Beta 2004)
22. Ekşi N, Yabancı Gemilerin İhtiyati Haczi (2 bs, Beta 2004)
23. Ertan K, ‘P&I Kulübe (Koruma ve Tazmin Sigortacısına) Karşı Doğrudan Dava Hakkı’ iç Sezer Ilgın, Samim Ünan,
24. Ceyda Süral Efeçınar, Nil İrem Saray Çelikkol ve Ümran Akcan (eds) Prof. h.c. Dr. Bülent Sözer Anısına Deniz ve Sigorta Hukukunda Güncel Gelişmeler Uluslararası Sempozyumu Tam Metin Bildiri Kitabı (1 bs, On İki Levha 2025) 55
25. Finnern C, The 'Pay to be Paid' Rule Shipowner's Bankruptcy and Direct Actions Against P&I Clubs (Master Thesis University of Cape Town 2014)
26. Göktan I, Taşıyanın Mali Mesuliyet Sigortası (Kulüp Sigortası) (P&I) (1 bs, Vedat Kitapçılık 2006)
27. Güner-Özbek MD, Insurance Law in Turkey (1 bs, Wolters Kluwer 2016)
28. Gürses Ö, Marine Insurance Law (3 bs, Routledge 2023)
29. Hazelwood SJ ve Semark D, P&I Clubs: Law and Practice (4 bs, Informa 2010)
30. Hodges S, Cases and Materials on Marine Insurance Law (1 bs, Cavendish 1999)
31. Huesmann V, Global Marine Insurance Report 2024 (Singapore, IUMI 2025)
32. Işık HA, Denizcilik Sigortalarına Uygulanacak Hukuk (1 bs, Seçkin 2024)
33. Karayazgan A, Deniz Sigortaları Hukuku Uygulama Rehberi (1 bs, Seçkin 2025)
34. Keeton RE, Insurance Law (1 bs, West 1971)
35. Kender R, ‘Motörlü Kara Nakil Vasıtalarının İhtiyati Mali Mesuliyet Sigortasında Zarar Gören Şahıs Türk Hukukunda Sigortacıya Karşı Doğrudan Doğruya Dava Hakkına Sahip Midir?’ (1974) 39 (1-4) İstanbul Hukuk Mecmuası 221
36. Kender R, Hususi Sigorta Hukuku (16 bs, On İki Levha 2017)
37. Konfidan M, Deniz Araçları Sorumluluk Sigortası Sözleşmesi (1 bs, On İki Levha 2023)
38. Kuru B, İstinaf Sistemine Göre Yazılmış Medeni Usul Hukuku (1 bs, Legal 2016)
39. Kuyucu Meriç G, ‘Deniz Sigortaları’ iç Mustafa Topaloğlu ve Mutlu Dinç (eds), Sigorta Davaları (2 bs, Seçkin 2020) 415
40. Mehr RI ve Cammack E, Principles of Insurance (1 bs, Richard D. Irwin, Inc. 1952)
41. Nomer E ve Şanlı C, Devletler Hususi Hukuku (18 bs, Beta 2010)
42. Nomer E, Devletler Hususi Hukuku (23 bs, Beta 2021)
43. Öztekin G, ‘İsbat Hukuku ve Delillere Uygulanacak Hukuk Hakkında Görüşler’ (2011) 9 Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 37
44. Pekcanıtez H, Özekes M, Akkan M, Taş Korkmaz H, Simil C ve Direnisa E (eds), Medeni Usul Hukuku Cilt 1 (16 bs, On İki Levha 2025)
45. Sarıöz Büyükalp İ, ‘Deniz Yoluyla Taşımalarda Yük Sigortalarına Uygulanacak Hukuk ve Sigorta Sözleşmesinde Yer Alan Hukuk Seçiminin Sigortalı Açısından Bağlayıcılığı Sorunu’ (2024) 19 (1) 133
46. Seltmann A, Global Marine Insurance Report 2023 (Berlin, IUMI 2024)
47. Sopacı Öztuna B, ‘Türk ve Alman Hukukunda Yeni Düzenlemeler Işığında Sorumluluk Sigortasında Doğrudan Talep Hakkı’ (2011) XXVII (2) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 15
48. Soyer B, Warranties in Marine Insurance (1 bs, Cavendish 2001)
49. Sproston PB, Letters of Indemnity & Bills of Lading - a precarious symbiosis (Dissertation, 2013)
50. Şanlı C, Esen E ve Ataman-Figanmeşe İ, Milletlerarası Özel Hukuk (7 bs, Beta 2019)
51. Tanrıver S, Medeni Usul Hukuku Cilt 1 (1 bs, Yetkin 2016)
52. Ulfbeck V, ‘Direct Actions Against the Insurer in a Maritime Setting: the European Perspective’ (2011) (2) Lloyd’s Maritime & Commercial Law Quarterly 293
53. Uluğ Cicim İ, ‘Tarihsel Gelişim Süreci Bağlamında Deniz Sigortaları’ (2023) 22 (86) Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 758
54. Umar B, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi (1 bs, Yetkin 2011)
55. Ülgener MF, Deniz Sigortacısının Sorumluluğu - Causa Proxima (1 bs, Der Kitabevi 2021)
56. Ünan S, ‘Türk Ticaret Kanunu Taslağı’nın Sigorta Hukuku Başlıklı Altıncı Kitabı Hakkında Düşünceler’ (2005) (Özel Sayı:1) Sigorta Hukuku Dergisi 109
57. Ünan S, Türk Ticaret Kanunu Şerhi Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku Cilt 1 (1 bs, On İki Levha 2016)
58. Ünan S, Türk Ticaret Kanunu Şerhi Altıncı Kitap: Sigorta Hukuku Cilt 2 (1 bs, On İki Levha 2016)
59. Yağcı MO, ‘Gemi İnşa Yüklenicisinin Aczi: Gemi İnşa Sözleşmelerinde Yer Alan Aciz/İflas Şartı Türk Hukuku Bakımından Uygulanabilir Mi?’ iç İsmail Hakkı Helvacıoğlu, Sezer Ilgın, Bülent Sözer ve Başak Başoğlu (eds), Gemi İnşaa ve Tamir Sözleşmelerinin Teknik Açıdan Yönetimi ve Çıkan Hukuki Sorunların Çözümü (1 bs, Vedat 2022) 175
60. Yeşilova Aras E, Sorumluluk Sigortalarında Zarar Görenin Doğrudan Dava Hakkı (TTK m. 1478) (1 bs, Yetkin 2013)
61. Yılmaz E, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi (2 bs, Yetkin 2013)
62. Yorulmaz M, Deniz Taşımacılığı ve Deniz Sigortaları (Marmara Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi 2009)