MUHASEBE MESLEK MENSUPLARINI ETİK DIŞI DAVRANIŞLARA YÖNELTEN NEDENLERİN TESPİTİ, ANALİZİ VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ: ADANA İLİ ÖRNEĞİ

Öz

Muhasebe mesleği, mesleğin öncüleri olarak kabul edilen ve 3568 sayılı Kanun ile belirlenmiş olan Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavir olmak üzere iki unvan tarafından yürütülmektedir. İşletmelere yönelik yaptırımların kanunlar çerçevesinde uygulanmasında bu meslek mensupları kritik bir öneme sahiptir. Aynı zamanda bütçe gelirlerinin doğru ve zamanında elde edilmesinde rol oynamaktadır. Bu nedenle muhasebe mesleğinin gelişimine önem verilmeli ve meslek mensuplarının sorumluluklarını iyi bilmesi gerekmektedir. Buna karşın sürecin verimli olabilmesi amacıyla muhasebe meslek mensuplarının görev ve sorumluluklarını yerine getirirken karşılaştığı sorunların tespit edilmesi ve çözülmesi büyük önem taşımaktadır. Çalışmanın amacı Adana’da bağımsız olarak hizmet veren muhasebe meslek mensuplarının etik dışı davranış nedenlerini belirlemek ve çözüm önerileri sunmaktır. Bu amaç doğrultusunda amaçlı (yargısal) örnekleme tekniği ile ana kütle arasından seçilen meslek mensuplarına muhasebe meslek odası whatsapp gruplarından ulaşılarak yüz yüze görüşmeler gerçekleştirildi. Muhasebe meslek mensuplarına açık uçlu sorular yöneltilmiş ve verilen cevaplar MAXQDA 2023 nitel analiz yazılım programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre meslek mensuplarının; etik dışı davranışlarına yol açan nedenler, çok yönlü ve karmaşıktır. Dışsal faktörler arasında müşteri baskısı, yönetici baskısı, haksız rekabet, meslek odasının yetersizliği ve yasal düzenlemelerin yetersizliği öne çıkmaktadır. Çalışma kapsamında meslek mensuplarının sorunlarına, beklentilerini de dikkate alınarak çeşitli çözüm önerileri sunulmuştur. Bu çalışma 2023 yılı 2. dönem "TÜBİTAK–2209-A ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİ ARAŞTIRMA PROJELERİ DESTEĞİ PROGRAMI" kapsamında kabul edilmiş ve raporlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Muhasebe
• Muhasebe Meslek Mensupları
• Etik Dışı Davranışlar

DETERMINATION, ANALYSIS AND SOLUTION SUGGESTIONS OF THE REASONS LEADING THE MEMBERS OF THE ACCOUNTING PROFESSIONALS TO UNETHICAL BEHAVIORS: THE CASE OF ADANA PROVINCE

Öz

The accounting profession is carried out by two titles recognized as pioneers of the profession and defined by Law No. 3568: Certified Public Accountant and Sworn-in Certified Public Accountant. These professionals play a critical role in the enforcement of sanctions against businesses within the framework of the law. They also play a role in ensuring that budget revenues are collected accurately and on time. Therefore, importance should be given to the development of the accounting profession, and its members must be well aware of their responsibilities. However, in order for the process to be efficient, it is of great importance to identify and resolve the problems encountered by accounting professionals in fulfilling their duties and responsibilities. The aim of the study is to identify the reasons for unethical behavior among independent members of the accounting profession in Adana and to offer solutions. For this purpose, face-to-face interviews were conducted with selected professionals from the main population using the purposive (judgmental) sampling technique, reaching them thru the accounting professional chamber's WhatsApp groups. Open-ended questions were posed to members of the accounting profession, and the responses were analyzed using the MAXQDA 2023 qualitative analysis software program. According to the results of the analysis, the reasons that lead to unethical behavior of members of the profession are multifaceted and complex. Among the external factors, customer pressure, manager pressure, unfair competition, inadequacy of the professional chamber and inadequacy of legal regulations come to the fore. Within the scope of the study, various solutions were proposed to the problems of the members of the profession, taking into account their expectations. This study was accepted and reported within the scope of “TÜBİTAK-2209-A UNIVERSITY STUDENTS RESEARCH PROJECTS SUPPORT PROGRAM” for the 2nd semester of 2023.

Anahtar Kelimeler

• Accounting
• Member of the Accounting Profession
• Unethical Behavior

Kaynakça

1. Adelopo, I., & Meier, F. (2022). UK professional accounting bodies (PAB): Members’ unethical behaviors and exclusion. Journal of Corporate Accounting and Finance, 33, 47–64. https://doi.org/10.1002/jcaf.22547
2. Baltacı, A. (2018). Nitel Araştırmalarda Örnekleme Yöntemleri ve Örnek Hacmi Sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme. BEÜ SBE Derg.,7(1), 231-274.
3. Baran, E. & Baskan, T. D. (2021). Muhasebe Meslek Mensuplarının Etik Dışı Davranış Sergilemelerinin Nedenleri: Literatür İncelemesi/Reasons of Unethical Behaviors of Accounting Professionals: Literature Review. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(2), 470506.
4. Çağlar, D. (2019). Muhasebe meslek etiğinin algılanma düzeyi Karabük ili örneği (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çankırı Karatekin Üniversitesi, Çankırı.
5. Ekinler, F. (2022). Muhasebe mesleği açısından muhasebe eğitiminde bilgisayarlı muhasebenin önemi: Serbest muhasebeci mali müşavirlere yönelik bir araştırma, BMIJ,10(2), 631-643.
6. Gülcan, C. (2025). MAXQDA Programının Nitel Araştırma Analizlerinde Kullanımı: Temsili Bir Çalışma. Topkapı Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 47-59. https://doi.org/10.15659/tjss.2025.003
7. Jejeniwa, T. O., Mhlongo, N. Z., & Jejeniwa, T. O. (2024). The role of ethical practices in accounting: A review of corporate governance and compliance trends. Finance & Accounting Research Journal, 6(4), 707-720.
8. Kavanagh, M. & O’Higgins, E. (2019). Professional accountants In Ireland and Northern Ireland ethics research report ethical awareness, challenges, concerns and decision making. Ethics Research Report, 284. Erişim adresi: https://www.cpaireland.ie/CPAIreland/media /Professional-Standards/Technical%20Resources/Ethics/EthicsResearch-Report_RevB_31_J AN_1512.pdf

9. Kiradoo, G. (2020). Ethics in Accounting: Analysis of Current Financial Failures and Role of Accountants. International Journal of Management (IJM), 11 (2), pp. 241–247, 2020, Available at SSRN: https://ssrn.com/abstract=3553336
10. Liberty M. (2025); Unethical behaviour by professional accountants: a structured literature review. International Journal of Law and Management; https://doi.org/10.1108/IJLMA-06-2024-0214
11. Mabil, N.A. (2019). Investigating effects of accounting ethics on quality of financial reporting of an organization: Case of selected commercial banks in South Sudan. Mediterranean Journal of Social Sciences, 10(1), 117-191. doi: 10.2478/mjss-2019-0016
12. Man, M., & Ciurea, M. (2016). Transparency of accounting information in achieving good corporate governance. True view and fair value. Social Sciences and Education Research Review, 3(1), 41-62.
13. Marshall, C. & Rossman, G. B. (2014). Designing Qualitative Research. New York: Sage.
14. Onwuegbuzie, A. J. & Collins, K. M. (2007). A Typology Of Mixed Methods Sampling Designs İn Social Science Research. The Qualitative Report, 12(2), 281-316.
15. Rantung, D.I., Oroh, N.S. & Prayanthi, I. (2023), “Factors affecting the unethical behavior and its impact to the tendencyofaccounting fraud”, International Journal of Professional Business Review, Vol. 8 No. 5,p.30,doi: 10.26668/businessreview/2023.v8i5.1464.
16. Şendurur, U. & Çelik, Y. (2020). Muhasebe meslek mensuplarının karşılaştığı sorunlar ve beklentileri: Muş ve Ağrı illeri örneği. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 13(1), 25-50. Erişim adresi: https://doi.org/10.29067/muvu.568083
17. West, A. (2018). Multinational tax avoidance: Virtue ethics and the role of accountants. Journal of business ethics, 153(4), 1143-1156.