POPÜLİZM KAVRAMINA ELEŞTİREL BİR BAKIŞ

Öz

Bu çalışma, popülizmi kavramsal belirsizliği, analitik sınırları, normatif tartışmaları ve siyasal-stratejik işlevleri açısından ele alan kuramsal bir literatür derlemesidir. Popülizmin farklı tarihsel, toplumsal ve ideolojik bağlamlarda (sağ/sol, demokratik/otoriter, kapsayıcı/dışlayıcı) çeşitlenen biçimlerde ortaya çıkabilmesi, onun sabit bir ideoloji olmaktan ziyade bağlama duyarlı, esnek bir siyasal mantık olarak değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede çalışma, popülizmin “halk”, “elit” ve “genel irade” ile ilişkisini tartışmakta; karizmatik liderlik, otoriterizm, milliyetçilik ve zenofobi gibi unsurların zorunlu bileşenler olmadığını ortaya koymaktadır. Çalışmanın kapsamı, popülizm literatüründeki temel teorik yaklaşımlar ile farklı siyasal bağlamlarda popülizmin aldığı biçimlerin karşılaştırmalı olarak incelenmesiyle sınırlıdır. Yöntem olarak nitel araştırma ve literatür taramasına dayalı kuramsal analiz kullanılmış; çalışma ampirik veri içermediği için derleme niteliğinde kurgulanmıştır. Çalışmanın problematiği, popülizmin literatürde tek ve uzlaşılan bir tanımının bulunmaması ve bunun analitik ile normatif değerlendirmeleri belirsizleştirmesidir. Elde edilen bulgular, popülizmin halk merkezcilik, elit karşıtlığı ve genel irade vurgusu üzerinden minimal düzeyde tanımlanabileceğini; ancak farklı bağlamlarda demokratikleşmeyi güçlendiren ya da kutuplaşmayı derinleştiren çeşitli siyasal sonuçlar üretebildiğini göstermektedir. Sonuç olarak popülizm, ne bütünüyle demokratik ne de bütünüyle anti-demokratik bir olgu olarak değerlendirilebilir; bağlama bağlı olarak farklı yönlere evrilebilen esnek bir siyasal mantık olarak ele alınmalıdır. Bu nedenle popülizmin analizi, ideolojik önkabullerden ziyade bağlamsal ve karşılaştırmalı bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Popülizm
• Elit Karşıtlığı
• Halk Merkezcilik
• Kavramsal Muğlaklık
• Siyasal Strateji

Etik Beyan

-Derleme makalesi olduğu için etik kurul onayı gerektirmeyen çalışmadır. -Çalışmanın tüm süreçlerinin araştırma ve yayın etiğine uygun olduğunu, etik kurallara ve bilimsel atıf gösterme ilkelerine uyduğumu beyan ederim. -Bu derleme makalesi Turnitin yazılım programı ile kontrol edilmiştir.

A CRITICAL VIEW OF THE CONCEPT OF POPULISM

Öz

This study is a theoretical literature review that examines populism in terms of its conceptual ambiguity, analytical limitations, normative debates, and political-strategic functions. The fact that populism can manifest in diverse forms across different historical, social, and ideological contexts (right/left, democratic/authoritarian, inclusive/exclusive) necessitates its consideration not as a fixed ideology, but rather as a contextually sensitive and flexible political logic. Within this framework, the study discusses populism's relationship with ‘‘the people,’’ ‘‘the elite,’’ and ‘‘the general will,’’ and demonstrates that elements such as charismatic leadership, authoritarianism, nationalism, and xenophobia are not necessary components. The scope of the study is limited to a comparative examination of the fundamental theoretical approaches in the populism literature and the forms populism takes in different political contexts. The method employed is qualitative research and theoretical analysis based on a literature review; since the study does not include empirical data, it is structured as a review. The problem addressed in this study is the lack of a single, agreed-upon definition of populism in the literature, which obscures analytical and normative assessments. The findings show that populism can be minimally defined through its emphasis on popular centrism, anti-elitism, and the general will; however, it can produce various political outcomes in different contexts, either strengthening democratization or deepening polarization. Consequently, populism cannot be considered a completely democratic or completely anti-democratic phenomenon; it should be treated as a flexible political logic that can evolve in different directions depending on the context. Therefore, the analysis of populism necessitates a contextual and comparative approach rather than ideological presuppositions.

Anahtar Kelimeler

• Populism
• Anti-Eliteism
• Popular Centrism
• Conceptual Ambiguity
• Political Strategy

Kaynakça

1. Acemoglu, D., Egorov, G., & Sonin, K. (2013). A Political Theory of Populism . The Quarterly Journal of Economics, 128(2), 771-805. https://doi.org/10.1093/qje/qjs077
2. Akşit, H. (2008). Yönetim ve Yöneticilik. Kum Saati Yayınları.
3. Anduiza, E., Guinjoan, M., & Rico, G. (2019). Populism, participation, and political equality. European Political Science Review, 11(1), 109-124. https://www.cambridge.org/core/journals/european-political-science-review/article/abs/populism-participation-and-political-equality/B28B1C144D774B020EDB19A97725A5DB
4. Ankara Sosyal Bilimler Vakfı. (t.y.). Nativizm. Sosyal Bilimler Sözlüğü. https://www.sosyalbilimlervakfi.org/tr/sozluk/nativizm/
5. Arslantaş, Ş. (2022). Vaatler ve Siyaset: Popülist Programın İmkân ve Sınırlılıkları. In S. Kahraman (Ed.), Siyaset Yazıları (ss.359-378). Nobel Akademik Yayıncılık.
6. Ateş, K. (2017). AKP, Dinsel Popülizm ve Halk-olmayan. Mülkiye Dergisi, 41(1), 105-130. https://izlik.org/JA39PL67SE
7. Aykanat, Z. (2010). Karizmatik Liderlik ve Örgüt Kültürü İlişkisi Üzerine Bir Uygulama (Yüksek lisans tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Karaman).
8. Betz, H. (2003). Xenophobia, Identity Politics and Exclusionary Populism in Western Europe. Socialist Register, 39, 193-210. https://socialistregister.com/index.php/srv/article/view/5799/2695

9. Canovan, M. (2002). Taking Politics to the People: Populism as the Ideology of Democracy. In Y. Mény & Y. Surel (Eds.), Democracies and the populist challenge (pp. 25-44). Palgrave Macmillan.
10. Çamurcuoğlu, G. (2019). Çoğunlukçu Demokrasiye Yöneliş Olarak Popülizm. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1), 277-291. https://doi.org/10.21492/inuhfd.559362
11. De Cleen, B. (2017). Populism and nationalism. In C. Rovira Kaltwasser, P. Taggart, P. Ostiguy, & P. Ochoa Espejo (Eds.), Handbook of populism (pp. 342-362). Oxford University Press. https://biblio.vub.ac.be/vubirfiles/28996702/De_Cleen_Populism_and_Nationalism_for_Oxford_Handbook_of_Populism_.pdf
12. De Cleen, B., & Stavrakakis, Y. (2017). Distinctions and Articulations: A Discourse Theoretical Framework for the Study of Populism and Nationalism. Javnost - The Public, 24(4), 301-319. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13183222.2017.1330083
13. Eroğul, B. (2024, Ocak 3). Popülizm Nedir, Ne Değildir? Daktilo 1984. https://daktilo1984.com/yazilar/populizm-nedir-ne-degildir/
14. Ertugay, F. (2016). Siyaset Bilimi. In H. Çetin (Ed.), Siyaset (ss. 31-61). Orion Kitabevi.
15. Ertugay, F. (2020). Türkiye'de Siyasetin Dinamiklerini Analizde Anahtar Bir Kavram: Politik Kültür. (A.C. Çiçek ve A. Çelik Ed.). Türkiye’de Siyasal Hayat ve Kurumlar Bağlamında Siyaset Bilimi Çalışmaları (ss. 9-34). İstanbul: Efeakademi.
16. Gül, H. (2003). Karizmatik Liderlik ve Örgütsel Bağlılık İlişkisi Üzerine Bir Araştırma [Doktora tezi]. Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Gürer, A. & Gökçe, F. (2025). Karizmatik Liderlik. In: Durmuş, G. (ed.), Liderlik Dinamikleri Üzerine Araştırmalar III. Özgür Yayınları. DOI: https://doi.org/10.58830/ozgur.pub980.c4011
18. Inglehart, R., & Norris, P. (2017). Trump and the populist authoritarian parties: The silent revolution in reverse. Perspectives on Politics, 15(2), 443-454. https://www.cambridge.org/core/journals/perspectives-on-politics/article/trump-and-the-populist-authoritarian-parties-the-silent-revolution-in-reverse/FE06E514F88A13C8DBFD41984D12D88D
19. Kılınç, Z. A., & Haşlak, İ. (2020). Toplumun Siyasetsizleştirilmesi Açısından Bürokratik-Otoritaryenizm ve Popülizm. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 9(5), 125-138. https://izlik.org/JA59NX89BH
20. Kıvrak Köroğlu, E. (2020). Farklı Popülizm Yaklaşımları Üzerine Bir Değerlendirme. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 39, 73-87. https://doi.org/10.30794/pausbed.671432
21. Küçük, E. (2015). Roma Halkının İki Özgürlük Kalesi: “Provocatio ad populum” ve “Tribunus plebis”. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(1), 127-144.
22. LibertiesEU. (2021, October 1). Nationalism and populism: What is the difference? How are they connected? https://www.liberties.eu/en/stories/nationalism-and-populism/43717 (Erişim: 03.10.2025)
23. Linz, J. J. (2000). Totalitarian and Ahoritarian Regimes. Lynne Rienner Publishers. https://www.rexresearch1.com/TotalitarianismLibrary/TotalitarianAuthoritarianRegimesLinz.pdf
24. Mudde, C. (2004). The Populist Zeitgeist. Government and Opposition, 39(4), 541-563. http://www.jstor.org/stable/44483088
25. Mudde, C., & Rovira Kaltwasser, C. (2017). Populism: A Very Short Introduction. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/actrade/9780190234874.003.0001
26. Oktay, E., & Gül, H. (2003). Çalışanların Duygusal Bağlılıklarının Sağlanmasında Conger ve Kanungo’nun Karizmatik Lider Özelliklerinin Etkilerinin Üzerine Karaman ve Aksaray Emniyet Müdürlüklerinde Yapılan Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10, 403-428. https://izlik.org/JA68EJ94SP
27. Olivas Osuna, J. J. (2021). From Chasing Populists to Deconstructing Populism: A New Multidimensional Approach to Understanding and Comparing Populism. European Journal of Political Research, 60(4), 829-853. https://doi.org/10.1111/1475-6765.12428
28. Rogin, M. (1967). The Intellectuals and McCarthy: The Radical Spectre. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262680158/the-intellectuals-and-mccarthy/
29. Simmel, G. (2009). Bireysellik ve Kültür (T. Birkan, Çev.). Metis Yayıncılık.
30. Stavrakakis, Y. (2017). How did ‘Populism’ become a pejorative concept? And why is this important today? A genealogy of double hermeneutics. POPULISMUS Working Papers, 6, 2-19. https://www.populismus.gr/wp-content/uploads/2017/04/stavrakakis-populismus-wp-6-upload.pdf
31. Stavrakakis, Y. (2020). Riding The Populist Wave: Metaphors of Populism and Anti-Populism in the Daily Mail and The Guardian. Saggi/Essays, 15, 8-32. https://scispace.com/pdf/riding-the-populist-wave-metaphors-of-populism-and-anti-32lyfyppbf.pdf
32. Stavrakakis, Y. (2022). Bound To Fail? Assessing Contemporary Left Populism. Constellations. 1-19.
33. Taggart, P. (2000). Populism. Open University Press. https://books.google.com.tr/books/about/Populism.html?id=PVe8QgAACAAJ&redir_esc=y
34. Tekin, Y. (t.y.). Demokrasi. TÜBİTAK Ansiklopedisi. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/demokrasi
35. Toprak, Z. (1992). Popülizm ve Türkiye’deki Boyutları. İçinde Tarih ve Demokrasi: Tarık Zafer Tunaya’ya Armağan (ss. 41-65). Cem Yayınları.
36. Toprak, Z. (2014). Dünden Bugüne Popülizm ve Demokrasi Paradoksu. Politus-Politik Kültür Dergisi, 10, 27. https://politus.com.tr/dunden-bugune-populizm-ve-demokrasi-paradoksu/
37. Türköne, M. (2010). Siyasal Sistemler. In Siyaset. Opus Yayınları.
38. Vahap, U. (2022). Otoriterizm Açısından Demokrat Parti. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(23), 212-239. https://doi.org/10.53092/duiibfd.1029902
39. Yıldırım, C. (2024). Popülizm Kavramının Eleştirel Analizi. Uluslararası İktisadi Ve İdari Akademik Araştırmalar Dergisi , 4 (1), 93-105. https://izlik.org/JA65EZ29MC