Türk Savunma Sanayisinin Tarihsel Gelişimi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 199 - 214, 27.12.2025

Kübra Gül , Bülent Bayraktar

Öz

Bu çalışmada, Türkiye'nin savunma sanayisinin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Savunma sanayi, ülkelerin ulusal güvenliklerini sağlamak ve askeri kapasitelerini artırmak amacıyla kritik bir sektör olup, Türkiye’nin savunma sanayisi, Cumhuriyet’in ilanından önceki Osmanlı dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Osmanlı döneminde, İstanbul’un fethinde kullanılan toplardan, ilk modern askeri sanayi yapılarının oluşturulmasına kadar çeşitli yenilikler görülmüştür. Cumhuriyet dönemiyle birlikte, yerli savunma sanayisinin temelleri atılmış ve özellikle 1950'lerden itibaren, Türkiye'nin bağımsızlık hedefi doğrultusunda çeşitli sanayi yatırımları yapılmıştır. 1970'ler sonrası dönemde, dışa bağımlılık ve silah ambargoları nedeniyle savunma sanayisinin yerli üretim kapasitesini artırmaya yönelik önemli adımlar atılmış, 1980'lerden sonra ise Türkiye, yerli üretimde ciddi ilerlemeler kaydederek savunma sanayisinde bağımsızlık yolunda önemli aşamalar kaydetmiştir. 1995-2020 yılları arasında, savunma sanayi ihracatının arttığı, yurt içi savunma ihtiyaçlarının ötesine geçerek küresel pazarda rekabetçi bir oyuncu haline gelindiği gözlemlenmiştir. Bugün Türkiye'nin savunma sanayi, teknolojik altyapı ve Ar-Ge yatırımlarıyla gelişmiş ve yerli üretim kapasitesini her geçen gün artırmıştır. Gelecekte, sektördeki büyüme, üniversite-sanayi iş birliklerinin güçlendirilmesi, Ar-Ge harcamalarının artırılması ve savunma teknolojilerinde inovasyonun teşvik edilmesiyle devam edecektir. Bu makale, Türkiye’nin savunma sanayisindeki tarihsel dönüşümü ve bu dönüşümün küresel ve ulusal güvenlik politikaları üzerindeki etkilerini ortaya koymakta ve sektörün geleceğine dair öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Savunma Sanayi , Türkiye , Yerli Üretim , Savunma Teknolojileri , Ulusal Güvenlik

Historical Development of the Turkish Defense Industry

Öz

This study examines the historical development of Türkiye's defense industry. The defense industry is a critical sector for ensuring national security and increasing military capacity, and Turkey's defense industry has a history dating back to the Ottoman era, preceding the proclamation of the Republic. The Ottoman period witnessed numerous innovations, from the cannons used in the conquest of Istanbul to the establishment of the first modern military industrial structures. With the Republican era, the foundations of the domestic defense industry were laid, and, particularly from the 1950s onward, various industrial investments were made in line with Türkiye's goal of independence. In the post-1970s period, due to external dependency and arms embargoes, significant steps were taken to increase the domestic production capacity of the defense industry. After the 1980s, Turkey made significant strides towards independence in the defense industry by making significant progress in domestic production. Between 1995 and 2020, defense industry exports increased, transcending domestic defense needs and becoming a competitive player in the global market. Today, Türkiye's defense industry has advanced through technological infrastructure and R&D investments, and its domestic production capacity has steadily increased. In the future, growth in the sector will continue through strengthening university-industry collaborations, increasing R&D spending, and encouraging innovation in defense technologies. This article explores the historical transformation of Turkey's defense industry and its impact on global and national security policies, and offers suggestions for the sector's future.

Anahtar Kelimeler

Defense Industry , Turkey , Domestic Production , Defense Technologies , National Security

Kaynakça

• ASELSAN. (2025). Kocatepe Muharebe Yönetim Sistemi. ASELSAN. https://www.aselsan.com/tr/savunma/urun/1593/kocatepe. Erişim Tarihi:10.09.2025.
• ASELSAN. (2023). SURALP Taşınabilir Erken İhbar Radar Sistemi (REHİS-SURALP/11-2023). ASELSAN. https://wwwcdn.aselsan.com/api/file/SURALP%20-%20Silah%20Tespit%20Radar%C4%B1_TR.pdf
• Atam, Ş. (2020). Osmanlı Sanayileşmesi Sürecinde Osmanlı Kibrit Fabrikası ve Nizamnamesi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1150008
• Atatürk Ansiklopedisi. (2024). Atatürk Döneminde Türk Savunma sanayi. Erişim Tarihi: 22.11.2024.https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-doneminde-turk-savunma-sanayii/ Bu ansiklopedinin tüm hakları Atatürk Araştırma Merkezine aittir: https://atam.gov.tr/
• Ateş, E. (2023). Türk Savunma Sanayinin İhracat Rekabet Gücünün Belirlenmesi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2208301
• Erler Bayır, Ö. (2013). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde Solda Partileşme. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi(45). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5685
• Baykar. (2025). Cezeri Uçan Araba. Baykar Resmi web sitesi. https://baykartech.com/tr/cezeri-ucan-araba Erişim Tarihi: 10.09.2025.
• Bayram Kodaman, Tanzimattan II. Meşrutiyete Kadar Sanayi Mektepleri. Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920) ed. Halil İnalcık, Osman Okyar, Meteksan Limited, Ankara1980.
• Beyoğlu, (2018), Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Kitabı (Ünite 1). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları. https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/TAR201U/ebook/TAR201U-12V3S1-8-0-1-SV1-ebook.pdf
• Çankaya, M. (2018). Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Sanayi, Bilim ve Teknoloji Yayıncılığı Örneği: Fen ve San'at Mecmuası. Erdem. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/517794
• Doğruyol,A.(2011).Osmanlıdan Cumhuriyete Sanayileşme Çabaları,İstanbul:Akis Yayınları. https://www.academia.edu/107876183/Osmanl%C4%B1dan_Cumhuriyete_Sanayile%C5%9Fme_%C3%87abalar%C4%B1_Kitap_
• Dinç, DT (2020). 1980 Sonrası Türkiye'de Uygulanan Teknoloji Politikaları ve Türkiye Açısından Teknolojik Gelişme Göstergeleri. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1161689
• Dolmabahçe Basın Yayın Dağıtım, m5 Dergi. Erişim Tarihi:15.11.2024. https://m5dergi.com/
• Durmaz, M. (2014). 1975-1978 ABD Silah Ambargosu ve Türk Savunma sanayinin Gelişimine Etkileri. https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA619498.pdf
• Ermiş, U. (2023). 1919-1947 ve 1985-2004 Dönemlerinde Türk Savunma sanayi Kurma Girişimlerinin Karşılaştırmalı Analizi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2609244
• Ermiş, U., ve Canbolat, İ. (2022). Truman Doktrininden SaGeB’e Türk Dış Politikası Ekseninde Modern Türk Savunma sanayinin Kuruluşu. International Journal of Social Inquiry, 15(2), 557-574. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2591407
• Ermiş, U., & Gümüşel, G., (2023). Why the Turkish defense industry between 1919 and 1950 failed?. Defense and Security Analysis, cilt.39, sa.1, 1-14.
• Evsile, Mehmet, Atatürk Devri Harp Sanayii (1920–1938), Fırat Ünv. Sos. Blm. Enst. Yayınlanmış Doktora Tezi, Elâzığ, 1992
• Günay, Z.(2016). Osmanlı Devletinde Tanzimattan Cumhuriyete Beşeri Sermayenin Islahı, İstanbul Sanayi Mektebi Örneği, Marmara Üniversitesi SBE, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Hamad, Y. (2022). 1975-1978 Döneminde Türkıye'ye Uygulanan Ekonomik Yaptırımların Etkisi ve Savunma sanayinin Gelişim Aşamaları. Akademik Sosyal Bilimler Dergisi. https://asosjournal.com/files/asosjournalmakaleler/3e1d66d3-c921-4ab0-827d-12bea2a50bac.pdf
• Işık, Y. E. (2023). ARMA II 8×8 Zırhlı Muharebe Aracı. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/arma-ii-8x8-zirhli-muharebe-araci. Erişim Tarihi:08.09.2025.
• Kapucu, D. (2020). 1974 Kıbrıs Hava Harekâtı. Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1438404
• Karataşer, B. (2022). Osmanlı Sanayileşmesinde Sanayi Mekteplerinin Önemi: Dersaadet Sanayi Mektebi Örneği. Sosyal Bilimler Metinleri. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2626326
• Kunt, R. A. (2017). Uydu Tabanlı Yaklaşma İniş Sistemi. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/uydu-tabanli-yaklasma-inis-sistemi. Erişim Tarihi: 09.09.2025.
• Lexpera Hukuk Bilgi Sistemi web sitesi, 3238 Savunma sanayi ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun. Madde 1, 2024. https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/kanunlar/savunma-sanayii-gelistirme-ve-destekleme-idaresi-baskanliginin-kurulmasi-ve-11-temmuz-1939-tarih-ve Mehmet Ali Yıldırım, “Abdülhamid Devrinde Mesleki-Teknik Eğitimin Gelişimi: Vilayet ve Sanayi Mektepleri”, Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu Sosyo-Ekonomik Hayat-Eğitim Bildiriler, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2014. https://kutuphane.ttk.gov.tr/details?id=584063&materialType=KT&query=Varol%2C+Muharrem. Milli Savunma Üniversitesi Deniz Harp Okulu Resmi web sitesi.Tarihçe. Erişim Tarihi: 19.11.2024. https://dho.msu.edu.tr/sayfalar/00_Anasayfa/01_Sabitler/tarihce/DHOTarihce.pdf
• Önsoy,R. (1988). Tanzimat Dönemi Osmanlı Sanayii ve Sanayileşme Politikası, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 50-61.
• Öz, H. (2020). Sultanın Silahları; II. Abdülhamid Dönemi Savunma sanayi ve Silah Teknolojisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1187328
• Özbaş, A., & Öztaş, D.P. (2021). Edirne Kıbrıs Gazilerinin Gözünden Kıbrıs Barış Harekâtı. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1929477
• Özcan, M. Ve Sarı, Ç. (2021). Gazilerin Gözünden Kıbrıs Barış Harekâtı (Gazi İlkin Sungur ve Gazi Nevzat Güler'le Söyleşi). Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1827976
• Özlü, H. (2006). II. Dünya Savaşından Günümüze Türkiye’de Savunma sanayi’nin Gelişimi (1939- 1990) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
• Özlü, H. (2019). Türkiye’de Savunma Sanayi Gelişim Tarihi İçinde Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunun Kuruluş Dönemi Faaliyetlerinin Analizi. Savunma Bilimleri Dergisi. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/709082
• Semiz, Y. (2004). Osmanlıda Mesleki Teknik Eğitim İstanbul Sanayi Mektebi (1869-1930). Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (15), 275-295. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/258123
• Sertel, S. (2021). Kıbrıs Barış Harekâtı Öncesinde Türk Donanma Filosunun Modernleştirilmesi (1968-1974). Belgi Dergisi. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1834216
• Tombak, F. (2024). Türkiye'nin Terörle Mücadele Tarihinde Savunma Sanayinin Rolü: BMC Örneği. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3777693
• Torlak, H. (2024, 2 Nisan). TCG ANADOLU Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/tcg-anadolu-cok-maksatli-amfibi-hucum-gemisi Tunçkanat, Haydar, İkili Anlaşmaların İç Yüzü, Ankara, 1970.s.135.
• Türk Dil Kurumu. (2025). Savunma. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: 21.09.2025, https://sozluk.gov.tr
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (2024). Erişim Tarihi:14.11.2024. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=47&LangID=1
• Yarar, M. ve Bozkurt, C. (2016). Bu Delileri Bir Araya Getirmeyecektiniz – Vatan Uğruna (12. Baskı). İstanbul: Destek Yayınları. Yeşilyurt, F., & Yeşilyurt, M. E. (2019). Türkiye’de Savunma Sanayi. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 6(2), 1-42. https://doi.org/10.34232/pjess.565105 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/913041
• Zengin, R. (2010), Savunma Sanayinin Gelişimi ve Türkiye’de Savunma Harcamalarının Ekonomik Etkileri, (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp