Türk Savunma Sanayisinin Tarihsel Gelişimi

Öz

Bu çalışmada, Türkiye'nin savunma sanayisinin tarihsel gelişimi ele alınmıştır. Savunma sanayi, ülkelerin ulusal güvenliklerini sağlamak ve askeri kapasitelerini artırmak amacıyla kritik bir sektör olup, Türkiye’nin savunma sanayisi, Cumhuriyet’in ilanından önceki Osmanlı dönemine kadar uzanan bir geçmişe sahiptir. Osmanlı döneminde, İstanbul’un fethinde kullanılan toplardan, ilk modern askeri sanayi yapılarının oluşturulmasına kadar çeşitli yenilikler görülmüştür. Cumhuriyet dönemiyle birlikte, yerli savunma sanayisinin temelleri atılmış ve özellikle 1950'lerden itibaren, Türkiye'nin bağımsızlık hedefi doğrultusunda çeşitli sanayi yatırımları yapılmıştır. 1970'ler sonrası dönemde, dışa bağımlılık ve silah ambargoları nedeniyle savunma sanayisinin yerli üretim kapasitesini artırmaya yönelik önemli adımlar atılmış, 1980'lerden sonra ise Türkiye, yerli üretimde ciddi ilerlemeler kaydederek savunma sanayisinde bağımsızlık yolunda önemli aşamalar kaydetmiştir. 1995-2020 yılları arasında, savunma sanayi ihracatının arttığı, yurt içi savunma ihtiyaçlarının ötesine geçerek küresel pazarda rekabetçi bir oyuncu haline gelindiği gözlemlenmiştir. Bugün Türkiye'nin savunma sanayi, teknolojik altyapı ve Ar-Ge yatırımlarıyla gelişmiş ve yerli üretim kapasitesini her geçen gün artırmıştır. Gelecekte, sektördeki büyüme, üniversite-sanayi iş birliklerinin güçlendirilmesi, Ar-Ge harcamalarının artırılması ve savunma teknolojilerinde inovasyonun teşvik edilmesiyle devam edecektir. Bu makale, Türkiye’nin savunma sanayisindeki tarihsel dönüşümü ve bu dönüşümün küresel ve ulusal güvenlik politikaları üzerindeki etkilerini ortaya koymakta ve sektörün geleceğine dair öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Savunma Sanayi
• Türkiye
• Yerli Üretim
• Savunma Teknolojileri
• Ulusal Güvenlik

Historical Development of the Turkish Defense Industry

Öz

This study examines the historical development of Türkiye's defense industry. The defense industry is a critical sector for ensuring national security and increasing military capacity, and Turkey's defense industry has a history dating back to the Ottoman era, preceding the proclamation of the Republic. The Ottoman period witnessed numerous innovations, from the cannons used in the conquest of Istanbul to the establishment of the first modern military industrial structures. With the Republican era, the foundations of the domestic defense industry were laid, and, particularly from the 1950s onward, various industrial investments were made in line with Türkiye's goal of independence. In the post-1970s period, due to external dependency and arms embargoes, significant steps were taken to increase the domestic production capacity of the defense industry. After the 1980s, Turkey made significant strides towards independence in the defense industry by making significant progress in domestic production. Between 1995 and 2020, defense industry exports increased, transcending domestic defense needs and becoming a competitive player in the global market. Today, Türkiye's defense industry has advanced through technological infrastructure and R&D investments, and its domestic production capacity has steadily increased. In the future, growth in the sector will continue through strengthening university-industry collaborations, increasing R&D spending, and encouraging innovation in defense technologies. This article explores the historical transformation of Turkey's defense industry and its impact on global and national security policies, and offers suggestions for the sector's future.

Anahtar Kelimeler

• Defense Industry
• Turkey
• Domestic Production
• Defense Technologies
• National Security

Kaynakça

1. ASELSAN. (2025). Kocatepe Muharebe Yönetim Sistemi. ASELSAN. https://www.aselsan.com/tr/savunma/urun/1593/kocatepe. Erişim Tarihi:10.09.2025.
2. ASELSAN. (2023). SURALP Taşınabilir Erken İhbar Radar Sistemi (REHİS-SURALP/11-2023). ASELSAN. https://wwwcdn.aselsan.com/api/file/SURALP%20-%20Silah%20Tespit%20Radar%C4%B1_TR.pdf
3. Atam, Ş. (2020). Osmanlı Sanayileşmesi Sürecinde Osmanlı Kibrit Fabrikası ve Nizamnamesi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1150008
4. Atatürk Ansiklopedisi. (2024). Atatürk Döneminde Türk Savunma sanayi. Erişim Tarihi: 22.11.2024.https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-doneminde-turk-savunma-sanayii/ Bu ansiklopedinin tüm hakları Atatürk Araştırma Merkezine aittir: https://atam.gov.tr/
5. Ateş, E. (2023). Türk Savunma Sanayinin İhracat Rekabet Gücünün Belirlenmesi. SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2208301
6. Erler Bayır, Ö. (2013). Türkiye’de Çok Partili Hayata Geçiş Sürecinde Solda Partileşme. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi(45). https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/5685
7. Baykar. (2025). Cezeri Uçan Araba. Baykar Resmi web sitesi. https://baykartech.com/tr/cezeri-ucan-araba Erişim Tarihi: 10.09.2025.
8. Bayram Kodaman, Tanzimattan II. Meşrutiyete Kadar Sanayi Mektepleri. Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi (1071-1920) ed. Halil İnalcık, Osman Okyar, Meteksan Limited, Ankara1980.

9. Beyoğlu, (2018), Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Kitabı (Ünite 1). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları. https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/TAR201U/ebook/TAR201U-12V3S1-8-0-1-SV1-ebook.pdf
10. Çankaya, M. (2018). Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Sanayi, Bilim ve Teknoloji Yayıncılığı Örneği: Fen ve San'at Mecmuası. Erdem. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/517794
11. Doğruyol,A.(2011).Osmanlıdan Cumhuriyete Sanayileşme Çabaları,İstanbul:Akis Yayınları. https://www.academia.edu/107876183/Osmanl%C4%B1dan_Cumhuriyete_Sanayile%C5%9Fme_%C3%87abalar%C4%B1_Kitap_
12. Dinç, DT (2020). 1980 Sonrası Türkiye'de Uygulanan Teknoloji Politikaları ve Türkiye Açısından Teknolojik Gelişme Göstergeleri. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1161689
13. Dolmabahçe Basın Yayın Dağıtım, m5 Dergi. Erişim Tarihi:15.11.2024. https://m5dergi.com/
14. Durmaz, M. (2014). 1975-1978 ABD Silah Ambargosu ve Türk Savunma sanayinin Gelişimine Etkileri. https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA619498.pdf
15. Ermiş, U. (2023). 1919-1947 ve 1985-2004 Dönemlerinde Türk Savunma sanayi Kurma Girişimlerinin Karşılaştırmalı Analizi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2609244
16. Ermiş, U., ve Canbolat, İ. (2022). Truman Doktrininden SaGeB’e Türk Dış Politikası Ekseninde Modern Türk Savunma sanayinin Kuruluşu. International Journal of Social Inquiry, 15(2), 557-574. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2591407
17. Ermiş, U., & Gümüşel, G., (2023). Why the Turkish defense industry between 1919 and 1950 failed?. Defense and Security Analysis, cilt.39, sa.1, 1-14.
18. Evsile, Mehmet, Atatürk Devri Harp Sanayii (1920–1938), Fırat Ünv. Sos. Blm. Enst. Yayınlanmış Doktora Tezi, Elâzığ, 1992
19. Günay, Z.(2016). Osmanlı Devletinde Tanzimattan Cumhuriyete Beşeri Sermayenin Islahı, İstanbul Sanayi Mektebi Örneği, Marmara Üniversitesi SBE, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
20. Hamad, Y. (2022). 1975-1978 Döneminde Türkıye'ye Uygulanan Ekonomik Yaptırımların Etkisi ve Savunma sanayinin Gelişim Aşamaları. Akademik Sosyal Bilimler Dergisi. https://asosjournal.com/files/asosjournalmakaleler/3e1d66d3-c921-4ab0-827d-12bea2a50bac.pdf
21. Işık, Y. E. (2023). ARMA II 8×8 Zırhlı Muharebe Aracı. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/arma-ii-8x8-zirhli-muharebe-araci. Erişim Tarihi:08.09.2025.
22. Kapucu, D. (2020). 1974 Kıbrıs Hava Harekâtı. Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1438404
23. Karataşer, B. (2022). Osmanlı Sanayileşmesinde Sanayi Mekteplerinin Önemi: Dersaadet Sanayi Mektebi Örneği. Sosyal Bilimler Metinleri. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2626326
24. Kunt, R. A. (2017). Uydu Tabanlı Yaklaşma İniş Sistemi. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/uydu-tabanli-yaklasma-inis-sistemi. Erişim Tarihi: 09.09.2025.
25. Lexpera Hukuk Bilgi Sistemi web sitesi, 3238 Savunma sanayi ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun. Madde 1, 2024. https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/kanunlar/savunma-sanayii-gelistirme-ve-destekleme-idaresi-baskanliginin-kurulmasi-ve-11-temmuz-1939-tarih-ve Mehmet Ali Yıldırım, “Abdülhamid Devrinde Mesleki-Teknik Eğitimin Gelişimi: Vilayet ve Sanayi Mektepleri”, Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu Sosyo-Ekonomik Hayat-Eğitim Bildiriler, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2014. https://kutuphane.ttk.gov.tr/details?id=584063&materialType=KT&query=Varol%2C+Muharrem. Milli Savunma Üniversitesi Deniz Harp Okulu Resmi web sitesi.Tarihçe. Erişim Tarihi: 19.11.2024. https://dho.msu.edu.tr/sayfalar/00_Anasayfa/01_Sabitler/tarihce/DHOTarihce.pdf
26. Önsoy,R. (1988). Tanzimat Dönemi Osmanlı Sanayii ve Sanayileşme Politikası, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 50-61.
27. Öz, H. (2020). Sultanın Silahları; II. Abdülhamid Dönemi Savunma sanayi ve Silah Teknolojisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1187328
28. Özbaş, A., & Öztaş, D.P. (2021). Edirne Kıbrıs Gazilerinin Gözünden Kıbrıs Barış Harekâtı. Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1929477
29. Özcan, M. Ve Sarı, Ç. (2021). Gazilerin Gözünden Kıbrıs Barış Harekâtı (Gazi İlkin Sungur ve Gazi Nevzat Güler'le Söyleşi). Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1827976
30. Özlü, H. (2006). II. Dünya Savaşından Günümüze Türkiye’de Savunma sanayi’nin Gelişimi (1939- 1990) [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
31. Özlü, H. (2019). Türkiye’de Savunma Sanayi Gelişim Tarihi İçinde Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumunun Kuruluş Dönemi Faaliyetlerinin Analizi. Savunma Bilimleri Dergisi. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/709082
32. Semiz, Y. (2004). Osmanlıda Mesleki Teknik Eğitim İstanbul Sanayi Mektebi (1869-1930). Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi (15), 275-295. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/258123
33. Sertel, S. (2021). Kıbrıs Barış Harekâtı Öncesinde Türk Donanma Filosunun Modernleştirilmesi (1968-1974). Belgi Dergisi. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1834216
34. Tombak, F. (2024). Türkiye'nin Terörle Mücadele Tarihinde Savunma Sanayinin Rolü: BMC Örneği. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3777693
35. Torlak, H. (2024, 2 Nisan). TCG ANADOLU Çok Maksatlı Amfibi Hücum Gemisi. DefenceTurk. https://www.defenceturk.net/tcg-anadolu-cok-maksatli-amfibi-hucum-gemisi Tunçkanat, Haydar, İkili Anlaşmaların İç Yüzü, Ankara, 1970.s.135.
36. Türk Dil Kurumu. (2025). Savunma. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: 21.09.2025, https://sozluk.gov.tr
37. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (2024). Erişim Tarihi:14.11.2024. https://www.ssb.gov.tr/WebSite/contentlist.aspx?PageID=47&LangID=1
38. Yarar, M. ve Bozkurt, C. (2016). Bu Delileri Bir Araya Getirmeyecektiniz – Vatan Uğruna (12. Baskı). İstanbul: Destek Yayınları. Yeşilyurt, F., & Yeşilyurt, M. E. (2019). Türkiye’de Savunma Sanayi. Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, 6(2), 1-42. https://doi.org/10.34232/pjess.565105 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/913041
39. Zengin, R. (2010), Savunma Sanayinin Gelişimi ve Türkiye’de Savunma Harcamalarının Ekonomik Etkileri, (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Isparta. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp