Türkiye’de Turizm Gelirleri ve Dış Ticaret Açığı İlişkisi: 1995–2024 Dönemi Üzerine Bir Analiz

Öz

Turizm sektörü, döviz girdisi sağlaması, istihdam yaratması ve ekonomik büyümeye katkıda bulunması nedeniyle ülkeler açısından kritik bir sektör olarak değerlendirilmektedir. Turizm gelirleri, gelişmekte olan ülkelerde döviz girişini artırarak cari denge üzerinde iyileştirici bir etki yaratmakta; bu durum ise dış ticaret açığının karşılanmasında turizmi önemli bir finansman kaynağı haline getirmektedir. Çalışma, Türkiye örneğinde turizm gelirleri ile dış ticaret açığı arasındaki bağlantının niteliğini belirlemeye ve bu ilişkinin ekonomik açıdan nasıl şekillendiğini analiz etmeye odaklanmaktadır. Araştırmada 1995–2024 dönemine ait yıllık veriler kullanılmıştır. Turizm gelirleri verileri T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan, dış ticaret açığı verileri ise Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) veri tabanından temin edilmiştir. Analiz sürecinde serilerin durağanlık özellikleri Augmented Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi ile değerlendirilmiş ve değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisi Toda-Yamamoto yöntemiyle araştırılmıştır. Bulgular, nedensellik ilişkisinin tek yönlü olduğunu ortaya koymaktadır. Bu kapsamda, turizm gelirlerinden dış ticaret açığına doğru istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisi tespit edilirken, dış ticaret açığından turizm gelirlerine doğru herhangi bir anlamlı ilişki belirlenememiştir. Bu sonuç, turizm gelirlerinin dış ticaret açığı üzerinde etkili bir unsur olduğunu ve sağladığı döviz girdisi aracılığıyla dış ticaret dengesinin finansmanına katkı sunduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Turizm Gelirleri
• Dış Ticaret Açığı
• Toda-Yamamoto Nedensellik Analizi

The Relationship Between Tourism Revenues and the Foreign Trade Deficit in Turkey: An Analysis of the 1995–2024 Period

Öz

The tourism sector is considered a critical industry for countries due to its ability to generate foreign exchange earnings, create employment, and contribute to economic growth. In developing economies, tourism revenues enhance foreign currency inflows, thereby improving the current account balance and serving as an important source of financing for the foreign trade deficit. This study aims to examine the nature of the relationship between tourism revenues and the foreign trade deficit in the case of Türkiye and to analyze how this relationship is shaped from an economic perspective. The stüdyon utilizes annual data covering the period 1995–2024. Tourism revenue data were obtained from the Ministry of Culture and Tourism, while foreign trade deficit data were sourced from the Turkish Statistical Institute (TÜİK). In the analysis process, the stationarity properties of the series were examined using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root test, and the causality relationship between the variables was investigated through the Toda-Yamamoto methodology. The findings reveal a unidirectional causality relationship. Specifically, a statistically significant causality is detected from tourism revenues to the foreign trade deficit, whereas no significant relationship is found from the foreign trade deficit to tourism revenues. These results indicate that tourism revenues are an influential factor on the foreign trade deficit and contribute to the financing of the trade balance through the foreign exchange they generate.

Anahtar Kelimeler

• Tourism Revenues
• Foreign Trade Deficit
• Toda–Yamamoto Causality Analysis

Kaynakça

1. Akar, G. (2020). Türkiye’de turizmin uluslararası ticaret üzerindeki etkisi: ARDL sınır testi yaklaşımı. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 65, 181-194.
2. Ayaz, N. ve Tümer, E. (2024). Turizm sektörünün dış ticaret ve ödemeler dengesi üzerindeki etkileri. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 7(2), 344-356.
3. Bahar, O. ve Baldemir, E. (2008). Uluslararası ticaret ile uluslararası turizm arasındaki nedensellik ilişkisi: Türkiye örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(4), 97-111.
4. Beyaz, Z. ve Karabacak, G. (2018). Türkiye’de turizm gelirlerinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisi. European Journal of Managerial Research (EUJMR), 2(2), 56-75.
5. Çelik Uğuz, S. (2014). Türkiye’de cari işlemler dengesi ve turizmin önemi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1, 18-22.
6. Cinel, E. A. ve Yolcu, U. (2021). Türkiye’deki turizm gelirlerinin dış ticaret dengesi üzerindeki etkisi: Farklı yapay sinir ağları ile elde edilen öngörülerin karşılaştırılması. Journal of Social Sciences And Education, 4(1), 98-118.
7. Erkan, B., Kara, O. ve Harbalıoğlu, M. (2013). Türkiye’de turizm gelirlerinin belirleyicileri. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, 39, 1-20.
8. Hüseyni, İ. ve Doru, Ö. (2017). Türkiye ve gelişmiş ülkelerde turizm gelirleri ve GSYH arasındaki ilişkinin yeni nesil panel veri testleri ile incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53), 739-746.

9. Iordache, C., Ciochină, I., & Asandei, M. (2010). Clusters-tourism activity ıncrease competitiveness support. Theoretical & Applied Economics, 17(5), 99-112.
10. Kara, O., Çömlekçi, İ. ve Kaya, V. (2012). Turizm gelirlerinin çeşitli makro ekonomik göstergeler ile ilişkisi: Türkiye örneği (1992–2011). Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 75-100.
11. Malik, S., Chaudhry, I. S., Sheikh, M. R. & Farooqi, F. S. (2010). Tourism, economic growth and current account deficit in Pakistan: Evidence from co-integration and causal analysis. European Journal of Economics, Finance and Administrative Sciences, 22, 21-31.
12. Şit, M. ve Alancıoğlu, E. (2016). Türkiye’de cari işlemler dengesi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: VAR analizi. ASSAM Uluslararası Hakemli Dergi, 3(5), 5-23.
13. Tandoğan, D. ve Genç, M.C. (2016). Türkiye’de turizm ve ticari açıklık arasındaki ilişki: Toda ve yamamoto nedensellik yaklaşımı. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 59-70.
14. Terzi, H. ve Tütüncü, A. (2017). Turizm gelirleri ve dışa açıklık arasındaki ilişki: Türkiye örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 32(2), 79-107.
15. Yapar Saçık, S., Akar, G. ve Gülmez, Z. (2019). Turizm gelirlerinin cari işlemler dengesi üzerindeki etkisi: Türkiye örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 42, 303-316.
16. Yurdakul, F. ve Özgencil, G. (2017). Türkiye’deki turizm gelirinin belirleyicileri ve alternatif turizm gelirlerinin önemi. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 173-188.