Türkiye’de Yönetişim İlke ve Pratiklerinin Mevzuatlar Üzerinden Okunması

Öz

Yönetişim, yaklaşık son yirmi yıldır kamu yönetimi alanında en çok tartışılan yönetim modellerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Bu kavramda yönetim ile yönetilen arasındaki keskin ayrım giderek ortadan kalkmakta ve yönetilenler artık birer paydaş olarak görülerek yönetim sürecinin aktif bir parçası haline gelmektedir. Böylelikle, vatandaş beklentilerinin daha etkin, ekonomik ve verimli biçimde karşılanmasına da katkı sağlanmaktadır. Yönetişimin hayata geçirilmesinde ise katılımcılık, şeffaflık, hesap verebilirlik, hukukun üstünlüğü, eşitlik, etkinlik, hesap verebilirlik ve stratejik planlama gibi temel ilkeler belirleyici rol oynamaktadır. Bu ilkeler, yönetim anlayışının dönüşümünde ve yönetişim modeline geçişte vazgeçilmez unsurlar olarak öne çıkmaktadır. Yeni yönetim modellerinde, yönetişim anlayışına yönelik çalışmalar yürütülerek, mevcut sistemlerin yetersizlikleri giderilmekte, günün ihtiyaçlarına yönelik daha etkin/verimli şekilde cevap verebilecek, karar alma süreçlerinin daha adil ve hakkaniyete uygun biçimde gerçekleşeceği yapılar haline dönüşmeleri hedeflenmektedir. Türkiye ise bu değişen yönetim anlayışına uyum sağlamak amacıyla yeniden yapılanma sürecine girmiş; özellikle 2000’li yılların başından itibaren çeşitli yasal düzenlemeleri hayata geçirmiştir. Bu kapsamda çalışmanın amacı, yönetişim ilkeleri doğrultusunda Türkiye’de yerel yönetimlere ilişkin yapılan düzenlemeleri açıklamaktır. Bu bağlamda, yönetişim ilkeleri 5393, 5216 ve 5302 sayılı kanunlar ve yerel mevzuatlar çerçevesinde ele alınarak söz konusu mevzuatlar arasındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Yönetişim
• Yerel Yönetimler
• 5393 Sayılı Kanun
• 5216 Sayılı Kanun
• 5302 Sayılı Kanun

Reading Governance Principles and Practices in Turkey Through Legislation

Öz

Governance has emerged as one of the most debated management models in the field of public administration over the last twenty years. In this concept, the sharp distinction between the governed and the governed is gradually disappearing, and those governed are now seen as stakeholders, becoming active participants in the management process. This contributes to meeting citizen expectations more effectively, economically, and efficiently. In the implementation of governance, fundamental principles such as participation, transparency, accountability, the rule of law, equality, effectiveness, and strategic planning play a decisive role. These principles stand out as indispensable elements in the transformation of the management approach and the transition to a governance model. In new management models, studies are conducted on the governance approach, the shortcomings of existing systems are addressed, and the goal is to transform them into structures that can respond more effectively/efficiently to the needs of the day, where decision-making processes are fairer and more equitable. Turkey, in order to adapt to this changing management approach, has entered a restructuring process; particularly since the beginning of the 2000s, it has implemented various legal regulations. The aim of this study is to explain the regulations concerning local governments in Turkey in line with governance principles. In this context, governance principles will be examined within the framework of Laws No. 5393, 5216, and 5302, as well as local legislation, and the similarities and differences between these regulations will be highlighted.

Anahtar Kelimeler

• Govarnance
• Local Governments
• Law No.5393
• Law No. 5216
• Law No. 5302

Kaynakça

1. Bayramoğlu, S. (2005). Yönetişim Zihniyeti: Türkiye’de Üst Kurullar ve Siyasal İktidarın Dönüşümü. İletişim Yayınları.
2. Bircan, İ. (2003). Kamuda Stratejik Yönetim ve AB Politikaları. Kamu Yönetiminde Kalite 3. Ulusal Kongresi. TODAİE, 422-427.
3. BM. (1997). United Nations Development Programme, Reconceptualising Governance, (New York: Management Development and Governance Division, Discussion Paper.
4. Can, E. (2008). Kalkınma Ajansları ve Yerel Ekonomik Kalkınma Faaliyetleri. Yerel Yönetim ve Denetim Dergisi, 13(2), 1-20.
5. Aktan, C. C. (2003). Değişim Çağında Devlet. Konya: Çizgi Kitabevi.
6. Çolak, N., İ. (2005). Bilgi Edinme Hakkının Sınırları ve Sınırlama Ölçütleri. E-Akademi Yayınları, 39, 2-39.
7. Çukurçayır, A. (2003). Çok Boyutlu Bir Kavram Olarak Yönetişim. Acar Muhittin, Özgür Hüseyin (Ed.), Çağdaş Kamu Yönetimi I içinde (ss. 245-265). Nobel Yayıncılık.
8. Demirtaş, G. (2009). Yönetişimin Ekonomik Performans Üzerine Etkisi: Panel Veri Analizi. (Tez No: 240390). (Doktora Tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Dilaveroğlu, A. (2020). Yönetişim İlkeleri ve Yerel Yönetimler Mevzuatına Yansımalar. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 45-63.
10. Dinçer, Ö. ve Yılmaz, C., Y. (2003). Değişimin Yönetimi İçin Yönetimde Değişim, T.C. Başbakanlık.
11. DPT. (2007). Dokuzuncu Kalkınma Planı Kamuda İyi Yönetişim Özel İhtisas Komisyonu Raporu.
12. Eren, E. (2008). Yönetim ve Organizasyon. Beta Basım.
13. Eryılmaz, B. (2018). Kamu Yönetimi. Umuttepe Yayınları.
14. Zabcı, F., Ç. (2002). Dünya Bankası’nın Pazar İçin Yeni Stratejisi: Yönetişim. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(3), 151-179.
15. Hughes, O., E. (2014), Kamu İşletmeciliği & Yönetimi. BigBang Yayınları.
16. IULA-EMME. (2002). Sürdürülebilir Kalkınma ve Yönetişim: Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Dünya Zirvesi Türkiye Ulusal Raporu TEMA III, 17-20.
17. Karabacak, H. (2003). Hukukun Üstünlüğü ve İyi Yönetişim. İyi Yönetişimin Temel Unsurları (T.C. Maliye Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Daire Başkanlığı Yayını Ayrıntı Basımevi.
18. Özden, K. (2005). Ombudsman: Yeni Yönetim Anlayışı İçin Bir Model. Tasam Yayınları.
19. Özdinç, H. K. (2007). Bölgesel Politikaların Dönüşümü: Türkiye’de Kalkınma Ajansları. Göktürk Atilla, Özfidaner Mahmut, Ünlü Güler (Ed.), Kamu Yönetimi Forumu KAYFOR IV Kuramdan Uygulamaya (Yönetim ve Reform), içinde, (ss. 76). Muğla Belediyesi Yayınları.
20. Özer, M., A. (2006). Yönetişim Üzerine Notlar. Sayıştay Dergisi, (63), 59-89.
21. Sıgma Raporu. (1999). Avrupa Kamu Yönetimi İlkeleri Sigma Raporları: No:27, Maliye Dergisi, 147, 57-89.
22. Soykan, C. (2007). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatlarında Bilgi Edinme Hakkı. AÜHF Dergisi, 56(2), 63-74.
23. Stoker, G. (1998). Governance As Theory: Five Propositions. International Social Science Journal, 50(155), 15-28.
24. Tuzcuoğlu, F., Akman, Ç., ve Akman, E. (2020). Türkiye’de Yerel Yönetimlerin Uluslararası Faaliyetleri: Uluslararası Kuruluşlara Üyelikler Üzerinden Bir Değerlendirme. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 7(Özel Sayı-Special Issue), 1211-1238.
25. Tülüceoğlu, S. (2016). Türk Kamu Yönetiminde İyi Yönetişim Algısı: Isparta Örneği. (Tez No: 426348). (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
26. Weber, M. (1998). Sosyoloji Yazıları. Taha Parla (Çev.). İletişim Yayınları.
27. World Bank. (1989). Sub-Saharan Africa: From Crisis to Sustainable Development. Washington D.C.
28. Yaman, M., ve Sarıhan, N. Ö. (2021). Kadınlara Yönelik Yapılan Uygulamalarda Kalkınma Ajanslarının Önemi: Doğu Karadeniz Kalkınma Ajansı (Doka) Örneği. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 225-239.
29. Yıldırım, A. (2019). İyi yönetişim ve Türkiye performansı. Journal of Academic Value Studies (JAVStudies), (5), 818-835.
30. 4982 Sayılı ve 2003 Tarihli, “Bilgi Edinme Hakkı Kanunu”, Kanun Kabul Tarihi: 09/10/2003, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 24/10/2003, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı: 25269.
31. 5018 Sayılı ve 2003 Tarihli, “Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu”, Kanun Kabul Tarihi: 10/12/2003, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 24/12/2003, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı: 25326.
32. 5216 Sayılı ve 2004 Tarihli, “Büyükşehir Belediyesi Kanunu”, Kanun Kabul Tarihi: 10/07/2004, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi:23/07/2004, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı: 25531.
33. 5302 Sayılı ve 2005 Tarihli, “İl Özel İdaresi Kanunu”, Kanun Kabul Tarihi: 22/02/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi:04/03/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı:25745.
34. 5393 Sayılı ve 2005 Tarihli, “Belediye Kanunu”, Kanun Kabul Tarihi: 03/07/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi:13/07/2005, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı:25874.
35. 5449 Sayılı ve 2006 Tarihli, “Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun”, Kanun Kabul Tarihi: 25/01/2006, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi:08/0/2006, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı: 26074.
36. 2016 Tarihli, “E-Devlet Hizmetlerin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”, Yayımlandığı Resmî Gazete Sayısı:29820.