Arlat Tribe in the Timurid Period

Öz

In 1370, Amir Timur (1370–1405) founded the Timurid State (1370–1507), which was named after him, in Transoxiana the western part of the Chagatai Khanate. The Chagatai Khanate took its name from Genghis Khan’s second son, Chagatai Khan (1227-1241). The late Chagatai Khanate consisted of Turkish-Mongol tribes who held military, administrative and economic power. One of these tribes, the Arlats, did not have an effective power in the Chagatai Khanate. In this study, the position of the Arlat tribe in the military and administrative organization during the Timurid period examined. It was investigated whether the Arlat tribe had a share in the power struggles of the Timurids and whether they increased their influence in the state when the ruler changed their power. During the reigns of Amir Timur and Mirza Shahrukh (1405-1447), rare commanders who belonged to the Arlat tribe and held important positions in the military organization were mostly chosen from among the relatives of the ruler. Amir Muayyad Arlat and Amir Yadigar Shah Arlat were two important examples of this situation. After the death of Mirza Shahrukh in 1447, the Arlat tribe was involved in the Timurid power struggle for the first time. It was understood that the amirs belonging to the Arlat tribe in the Timurids were mostly protected during the reign of Sultan Husain Bayqara.

Anahtar Kelimeler

• Amir Timur
• Amir Yadigar Shah Arlat
• Sultan Husain Bayqara
• Timurid State Organization.

Timurlular Döneminde Arlat Boyu (1370-1507)

Öz

Emîr Timur (1370–1405), 1370 yılında Çağatay Hanlığı’nın batı kısmı Mâverâünnehir’de kendi adıyla anılan Timurlular Devleti’ni (1370–1507) kurmuştur. Çağatay Hanlığı, ismini Cengiz Han’ın ikinci oğlu Çağatay Han’dan (1227–1241) alır. Geç dönem Çağatay Hanlığı askerî, idarî ve ekonomik gücü ellerinde bulunduran Türk-Moğol boylarından oluşmaktaydı. Bu boylardan birisi olan Arlatlar, Çağatay Hanlığı’nda etkili bir güce sahip değildi. Bu çalışmada Arlat boyunun, Timurlular dönemindeki askerî ve idarî teşkilattaki konumu incelenmiştir. Bahsi geçen boyun, Timurluların iktidar mücadelelerinde pay sahibi olup olmadıkları ve hükümdar değişikliği yaşandığında onların, devlet içerisinde etkinliklerini arttırıp artırmadığı araştırılmıştır. Emir Timur ve Mirza Şahruh (1405-1447) döneminde Arlat boyuna mensup olan ve askerî teşkilatta önemli makamlara gelen nadir komutanlar, daha çok hükümdarın yakınları arasından seçilmiştir. Bu duruma Emîr Müeyyed Arlat ve Emîr Yadigâr Şah Arlat önemli iki örnektir. Mirza Şahruh’un 1447 yılında vefatından sonra Arlat boyu, ilk defa Timurlu iktidar savaşına dahil olmuştur. Timurlularda Arlat boyuna mensup emîrlerin, en fazla Sultan Hüseyin Baykara döneminde himaye edildiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Emîr Timur
• Emîr Yadigâr Şah Arlat
• Sultan Hüseyin Baykara
• Timurlu Devlet Teşkilatı

Kaynakça

1. Abdürrezzak-I Semerkandî. (1383 h.ş.). Matla’-ı Sadeyn ve Mecma’-ı Bahreyn. (C. II/1, II/2). (Yay. A. Nevâî). Tahran: Pejûhişgâh-ı Ulum-i İnsanı ve Muta’alat-ı Ferhengi.
2. Aka, İ. (1994). Mirza Şahruh ve Zamanı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3. Aka, İ. (2014). Timur ve Devleti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
4. Alan, H. (1999). Bir Timurlu Hanımı: Gevherşad Ağa ve Tarhanî Emîrler. Prof. Dr. İsmail Aka Armağanı (İzmir 1999). Edit. M. Ersan- N. Bilgi- T. Gökçe, 231-248. İzmir: Beta Yayıncılık.
5. Alan, H. (2014). Muizzü’l-Ensâb’ın Timurlu Teşkilat Tarihi Bakımından Değeri. Belleten. 282 (78), 527-549.
6. Alan, H. (2015). Bozkırdan Cennet Bahçesine Timurlular (1360-1506). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
7. Ando, S. (1992). Timuridische Emire nach dem Muʿizz al-ansāb. Berlin: Klaus Schwarz Verlag.
8. Ca’feri b. Muhammed el-Hüseynî. (2011). Târîh-i Kebîr (Tevârih-i Enbiyâ ve Mülûk). (Çev. İsmail Aka). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

9. Devletşah Semerkandî. (1977). Devletşâh tezkiresi (Tezkire-i Devletşâh). (C. IV). (Çev. Necati Lugal). İstanbul: Kervan Yayıncılık.
10. Hâfız-I Ebrû. (1395 h.ş.). Zübdetü’t- Tevârih-i Baysungurî. (C. II-III-IV). (Yay. S. K. H. Seyyid Cevâdî). Tahran: İntişarat-ı Esatir.
11. Hasan-I Rumlu. (2020). Ahsenü’t-Tevârîh. (Çev. Mürsel Öztürk). Ankara: Tarih Kurumu Yayınları.
12. Hândmîr. (1380 h.ş.). Habibü’s-Siyer fî Ahbâr-ı Efrâd-ı Beşer. (C. IV). (Yay. M. D. Siyâkî, Yay.) Tahran: İntişarat-ı Hayyam
13. İbn Arabşah. (2012). Acâibu’l Makdûr fi Nevâib-i Tîmûr. (Çev. D. Ahsen Batur). İstanbul: Selenge Yayınları.
14. Jackson, P. (2018). The Mongols of Central Asia and the Qara’unas. Journal of the British Institute of Persian Studies. 56 (1), 91-103.
15. Kafalı, M. (2005). Çağatay Hanlığı (1227-1345). Ankara: Berikan Yayınları.
16. Koçak, M. E. (2020). Siyasi ve Sosyal Hayatta Etkin Bir Güç: Timurlu Hanedan Kadınları. (Yüksek Lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
17. Koçak, M. E. (2024a). Timurlularda Ordu ve Askerî Organizasyon (1370-1447). (Doktora tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
18. Koçak, M. E. (2024b). Timurlu Ordusunun Bel Kemiği: Tavaçiler. GAB Akademi. 4 (2), 166-175.
19. Macit, E. (2021). Timurlular (1370-1507). İstanbul: Selenge Yayınları.
20. Manz, B. F. (2017). Timurlenk (Bozkırların Son Göçebe Fatihi) (Çev. Zuhal Bilgin). İstanbul: Kronik Kitap.
21. Manz, B.F. (1992). The Development and Meaning of Chaghatay Indentity. Muslims in Central Asia (Expressions of Identity and Change). Edit. Jo-Ann Gross. 27-45. Durham and London: Duke University Press.
22. Manz, B.F. (2013). Timurlu İran’ında İktidar, Siyaset ve Din. (Çev. Dilek Şendil). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
23. Mırza Muhammed Haıdar Duglath. (1972). Tarikh-i-Rashidi. (Çev. Denison Ross). London: Curzon Press.
24. Minhâc-I Sirâc el-Cûzcânî. (2016). Tabakât-ı Nâsırî (Moğol İstilasına Dair Kayıtlar). (Çev. Mustafa Uyar). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
25. Mîr Caferî, H. (1375 h.ş.). Târîh-i Timurîyân ve Türkmânân. İsfahan: İntişarat-ı Dânişgâh-ı İsfahan.
26. Mîrhând. (1385 h.ş.). Ravzâtü’s-Safa fi Sîreti’l-Enbiyâ ve’l-Mülük ve’l-Hülefâ. (C. XI). (Yay. C. Keyânfer). Tahran: İntişarat-ı Esatir.
27. Moğolların Gizli Tarihçesi. (2018). (Çev. Mehmet Levent Kaya). İstanbul: Kronik Kitap.
28. Muineddin-İ Natanzî. (1335 h.ş.). Müntehabü’t-Tevârih-i Muinî. (Yay. J. Aubin,). Tahran: Kitabfuruş-i Hayyam.
29. Muizzü’l-Ensâb. Bibliothèque Nationale Paris, Persian 67.
30. Nizâmeddin-İ Şâmî. (1363 h.ş.). Zafernâme. (Yay. Penahî Simnânî). Tahran: İntişarat-ı Bamdad.
31. Oruç, C. (2021). Son Timurlu Hüseyin Baykara (1438-1506). İstanbul: Selenge Yayınları.
32. Rejepova, A. (2019). Timurlularda Kültürel Hayat ve Sultan Hüseyin Baykara Dönemi. (Yüksek Lisans tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
33. Subtelny. M. E. (2007). Timurids in Transition (Turko-Persian politics and acculturation in Medieval Iran). Leiden: Brill.
34. Şerefeddin Ali-İ Yezdî. (1336 h.ş.). Zafernâme. (C. I). (Yay. Muhammed Abbasî). Tahran: Çap-ı Rengin.
35. Tacü’s-Selmânî. (1999). Tarihnâme. (Çev. İsmail Aka). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
36. Woods, J. E. (1990). The Timurid Dynasty. Bloomington: Indiana University.