Yaşayan İnsan Hazinesi Olarak İmdat Sancar ve Bar Türküleri

Öz

Halk biliminin kaynakları içerisinde önemli bir yekûn tutan sözlü kültür ürünleri, günümüz teknoloji dünyasının tüm etkilerine rağmen önemlerini yitirmemiş, özellikle kırsal kesimlerde yaşayan insanların aktarımları ölçüsünde yaşamaya devam etmektedirler. Anadolu’nun birçok noktasında halen insanlar henüz yazıya geçmemiş anlatımları zihinlerinde taşımakta, icra edebilecekleri ortamlarda bu ürünleri, türlerinin özelliklerine göre ve kabiliyetleri ölçüsünde sunmaktadırlar. Kültürlerin farklılığını ortaya koyan ölçütlerin modern dünyada geçerliliğini yitirmesi, halk bilimine yeni bir pencere açmış ve uygulamalı halk bilimi sürecinin önemini ortaya çıkarmıştır. Uluslararası toplumun kültür organizasyonu niteliğindeki UNESCO da Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması kapsamında oluşturduğu Yaşayan İnsan Hazineleri Sistemi ile “usta insan”ın kültürel aktarımdaki rolüne dikkat çekmiştir. Bu makalenin kaynak kişisi İmdat Sancar, “İmdadî” mahlasını kullanan bir âşık olmasının yanında Bayburt’ta “bar türküleri” diye nitelendirilen türkülerin her birini kendine özgü ezgileri ile söyleyebilmekte, barlarını (dans) oynayabilmektedir. Bu çalışmada Sancar’ın babaannesi ve yetiştiği çevreden öğrenerek günümüze taşıdığı bu sözlü kültür ürünleri ile ezgisi de kendisine ait bir türkünün sözleri ilk kez bilimsel incelemeye tabi tutulmuştur. Onun, geleneğin devamı ve kültür aktarımındaki rolü incelenerek, kültür taşıyıcılığının yanında icracı yönüne dikkat çekilmiştir. İmdat Sancar tüm bu yönleri ile UNESCO’nun Yaşayan İnsan Hazineleri Sistemi bağlamında değerlendirilmiş, günümüz şartlarında bu bilgilerin geleceğe aktarılmasına dair güçlüklere değinilmiş ve bu güçlüklerin aşılması noktasında öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Yaşayan insan hazineleri
• kültür
• bar türküleri
• ağız barı
• İmdat Sancar

İmdat Sancar and Bar Songs As Living Human Treasures

Öz

Oral cultural products hold a significant place within the sources of folklore, and despite the influence of today's technological world, occupying a prominent position. The dissemination of these cultural manifestations by individuals endures particularly in rural settings. People still carry unwritten narratives in their minds, presenting these products in environments where they can perform, based on the characteristics of their genres and their abilities in many parts of Anatolia. The diminishing relevance of criteria that highlight cultural differences in the modern world has opened a new perspective for folklore, revealing the significance of applied folkloristics. The United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), as a cultural organization on an international scale, has drawn attention to the role of "master individuals" in cultural transmission through its Living Human Treasures System within the framework of the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage. İmdat sancar, the resource person of this article, in addition to being a troubadour (aşık) who adopts the pseudonym “İmdadi”, can sing each of the songs described as “bar songs” in Bayburt with unique melodies and he can also perform the dances. In this study, the oral cultural products and the melody of a song that Sancar has brought to the present day, learned from his grandmother and the environment he grew up in, are subjected to scientific examination for the first time. His role in the continuity of tradition and cultural transmission is explored, emphasizing not only his role as a carrier of culture but also his performing skills. İmdat Sancar is evaluated within the context of UNESCO's Living Human Treasures System, and challenges in preserving this information for the future are discussed, accompanied by suggestions for overcoming these difficulties.

Anahtar Kelimeler

• Living human treasures
• culture
• bar songs
• agız barı
• İmdat Sancar

Kaynakça

1. Artun, E. (2010). Âşık Edebiyatı Metin Tahlilleri, İstanbul: Kitabevi Yay.
2. Daştan, N. (2018). Bayburtlu Halk Şairi İmdat Sancar’dan Derlenen Hikâyeli Türküler. Journal of Turkish Research Institute, 63, 305-323. https://doi.org/10.14222/Turkiyat3998
3. Kaya, D. (1999). Anonim Halk Şiiri, Ankara: Akçağ Yay.
4. Kayaoğlu, T. Kırtan, M. (2006). Bayburtlu Hicrânî, İstanbul: Fide Yay.
5. Küçükyıldız, D. “(Vağındalı) İmdat/İmdadî, İmdat Sancar” 2019, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/vagindali-imdat-imdadi-imdat-sancar (08.11.2023)
6. Mirzaoğlu, G. (2015). Halk Türküleri, Ankara: Akçağ Yay.
7. Oğuz, Ö. (2009). Somut Olmayan Kültürel Miras Nedir?, Ankara: Geleneksel Yay.
8. Oğuz, M. Ö. ve diğerleri. (2018). Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. Ankara: Grafiker Yay.

9. Okutmuş, M. “Kadim bir kültürle yoğrulan koca bir ömür” 2016, https://www.bayburtpostasi.com.tr/kadim-bir-kulturle-yogrulan-koca-bir-omur(29.10.2023].