Sivas İli Altınyayla İlçesinde Lakap Verme Geleneği

Öz

The subject of nicknames, which has an important place in the field of nomology and folklore, has been an active tradition in Anatolia for centuries. The nickname, which is given by referring to a distinctive feature of the person in the society carries an identifying function independently of the name of that person. Nicknames, which sometimes carry the traces of a physical deficiency, a disease or a story that the person has gone through, can also be given in the form of negative connotative phrases that can sometimes lead to bullying. In Anatolia, the tradition of giving nicknames is not only specific to a person but can also be specific to a clan. The aim of the study is to seek an answer to the question to what extent this tradition exists in a remote district of Anatolia based on the theoretical knowledge of the tradition of giving nicknames. In this study, the nicknames used in Altınyayla district of Sivas province were investigated within the framework of field research method. As a result, it was seen that nicknames are not only attached to the person but also to the “tribe” as the local people call it. Around five hundred nicknames obtained from the field showed that the tradition of giving nicknames continues to be very common in the region.

Anahtar Kelimeler

• Sivas
• Altınyayla
• lakap
• sülale
• adbilim

The Tradition of Giving Nicknames in Altinyayla District of Sivas Province

Öz

Türk halk kültürü içinde önemli bir yeri olan lakap verme geleneği yüzyıllar öncesinden yaygınlığını yitirmeden günümüze dek ulaşmıştır. Lakap kelimesi sözlük anlamı olarak Türk Dil Kurumu’nda “bir kimseye, bir aileye kendi adından ayrı olarak sonradan takılan, o kimsenin veya o ailenin bir özelliğinden kaynaklanan ad” olarak verilmiştir (URL-1). Yaygın bir ifadeyle birlikte kullanılan “lakap takmak” ifadesi de yine aynı kaynakta “bir kimseye onun bir özelliğini belirtecek bir ad vermek” şeklinde tanımlanır. Türk Dil Kurumu’nun tanımından hareketle “lakap”ın bazı işlevleri üzerinde durmak mümkündür. Birincisi lakap sadece kişiye değil bir aileye ya da daha geniş kapsamıyla bir sülaleye de verilebilir. İkincisi lakabın verilme nedeni kişiye ya da aileye ait adın / soyadın yetersiz görülerek onu bazı nitelikleri bakımından çağrışım yapacak şekilde adlandırmaktır. Üçüncü işlev de verilen bu adın neye göre verildiğidir. Sözlük tanımında geçen “o kişinin veya o ailenin bir özelliğinden kaynaklanan ad” ifadesi bu soruya verilecek cevaba ışık tutar. Lakaplar eski dönemlerden itibaren soyadının olmadığı ve bir ismin aynı yörede birden fazla kişi tarafından kullanıldığı durumlarda onun belirleyici fiziksel, davranışsal ve ahlaki bir yönüne işaret edecek şekilde verilir. Bu belirgin yönlerin neler olabileceği, saha araştırması sonucunda elde edilen veriler ışığında diğer bölümde sınıflandırılarak verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Sivas
• Altinyayla
• epithet
• sülale
• nomenclature

Kaynakça

1. Aksoy, Ö. A. (1988). Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü (Cilt I). İnkılâp Kitabevi Yayınları.
2. Atlı, S. (2017). “Manisa’nın Demirci İlçesindeki Lakaplar Üzerine Bir İnceleme”. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 41 (1), 101-137.
3. Bayat, F. (2019). Oğuz Kağan Destanı. Ötüken Yayınları.
4. Boratav, P. N. (1984). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
5. Boyraz, Ş. (1998). “Bir Yöre Örneğinden Hareketle Lakaplar Konusunda Bazı Dikkatler”. Türklük Bilimi Araştırmaları, (7). 107-138.
6. Çelik, A. (2021). “Kent Belleğinin Yansıma Alanı Olarak Cadde Adları: Sivas Örneği”. Cumhuriyet Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi. 45 (2), 117-132.
7. Demirci, Ü. Ö. (2014). “Ardahan’ın Hanak İlçesinde Kullanılan Lakaplar”. Acta Turcica Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi. 6/1 (1), 1-12. https://actaturcica.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/01/vi_i_a_10.pdf (Erişim: 11.12.2024).
8. Ergin, M. (1969). Dede Korkut Kitabı. Milli Eğitim Basımevi.

9. Erol Çalışkan, Ş. S. (2016). “Türk Folklorunda Lakap Verme Geleneği: Bartın Örneği”. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 14 (3), 103-126.
10. Erol Çalışkan, Ş. S. (2022). “Zonguldak Ereğli Bölgesinde Lakap Verme Geleneği”. Palimpsest Dergisi. 7(14), 111-123.
11. Eyüboğlu, D. C. (2022). “Dede Korkut’taki Basat”. Akademik Sosyal Araştırmalar. 6 (20), 123-140.
12. Hasbay, S. (2019). Kars’ta Kullanılan Lakaplar Üzerine Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Keskin, A. (2020). Türk Kültüründe Lakaplar. Akçağ Yayınları.
14. Menekşe, M. (2016). “XIX. yüzyıl ortalarında Sosyo Kültürel Bir Ürün Olarak Lakaplar: Birgi Kasabası Örneği”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Derneği Dergisi. 9 (43), 819-842.
15. Sakaoğlu, S. (2001). Türk Ad Bilimi. Türk Dil Kurumu Yayınları.
16. Yaldızkaya, Ö. F. (2014). “Emirdağ’da Lakaplar Üzerine Bir Araştırma”. Acta Turcica Çevrimiçi Tematik Türkoloji Dergisi. 6/1(1), 1-16. https://actaturcica.wordpress.com/wp-content/uploads/2020/01/vi_i_a_08.pdf (Erişim: 11.12.2024).
17. URL-1: “Güncel Türkçe Sözlük”. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim: 10.12.2024).