Millî Birlik Komitesi’nin Yasama Faaliyetlerinde Türk Silahlı Kuvvetleri’nde Kadın Subay Mevcudiyetine Yönelik Tartışmalar

Öz

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk askeri darbesi 14 Mayıs 1950 seçimleriyle iktidara gelen Demokrat Parti’ye karşı yapılan 27 Mayıs 1960 tarihli darbedir. Darbeden sonra ülke idaresi Millî Birlik Komitesi’ne geçmiş, siyasi faaliyetler yasaklanmış ve TBMM feshedilmiştir. Yasama faaliyetlerini ise 15 Ekim 1961’deki seçimlere kadar Millî Birlik Komitesi yürütmüştür. 27 Mayıs’a gidilen süreçte, ordunun darbe gerekçeleri arasında başat faktör Demokrat Parti iktidarı boyunca askerliğin itibarsızlaştırılması ve ordunun yıpratılmasıydı. Çalışmaya kaynaklık eden meclis tutanakları incelendiğinde Millî Birlik Komitesi’nin, yasama faaliyetleri sırasında Türk Silahlı Kuvvetleri ve askerî öğrencileri ilgilendiren hemen her meseleyi ele aldığı görüldü. Dolayısıyla orduda görev yapan kadınların durumu hakkında da çeşitli tartışmalar yaşandı. Buradan hareketle çalışmanın amacı, Millî Birlik Komitesi’nin yasama faaliyetlerindeki tartışmalarını incelemek ve komitenin kadınların ordudaki mevcudiyetine yönelik tutumlarını değerlendirmek şeklinde belirlendi. Millî Birlik Komitesi’nin ülkeyi idare ettiği dönemi kapsayan tüm meclis tutanakları incelenerek, komitenin Türk Silahlı Kuvvetleri’nde kadın subay mevcudiyetine yönelik tutumu mecliste gerçekleşen tartışmalar üzerinden ortaya kondu. Çalışma boyunca meclis tutanaklarından elde edilen bilgilerin dönemin gazete haberleri, dönemin aktörlerinin hatıratı ve diğer literatürde yansımalarının olup olmadığı incelendi. Meclisteki tartışmaların dönemin gazetelerine ise konumuz kapsamında yansımadığı görüldü. Komite üyelerinin tamamının kesin olarak ordudaki kadın mevcudiyetine olumsuz yaklaşım sergilemedikleri, sadece ekserinin karşı çıktığı ve bunların da görüşlerinde çok katı olmadıkları sonucuna varıldı.

Anahtar Kelimeler

• 27 Mayıs 1960
• kadın subay
• milli birlik komitesi
• meclis

Discussions on the Presence of Female Officers in the Turkish Armed Forces within the Legislative Activities of the National Unity Committee

Öz

The first military coup in the history of the Republic of Turkey was carried out on May 27, 1960, against the Democrat Party, which had come to power following the general elections of May 14, 1950. After the coup, the administration of the country was taken over by the National Unity Committee (Millî Birlik Komitesi), political activities were banned, and the Grand National Assembly of Turkey was dissolved. Legislative authority was exercised by the National Unity Committee until the elections held on October 15, 1961. One of the primary justifications put forward by the military in the lead-up to May 27 was the perceived erosion of the prestige of the armed forces and the delegitimization of military service during the Democrat Party's rule. An examination of parliamentary records that constitute the main sources for this study reveals that the National Unity Committee addressed almost every issue concerning the Turkish Armed Forces and military cadets during its legislative activities. Consequently, various debates also arose regarding the status of women serving in the military. Based on this, the objective of the study was determined as examining the parliamentary debates of the National Unity Committee and assessing the committee’s attitudes toward the presence of women in the military. All parliamentary records covering the period during which the National Unity Committee governed the country were reviewed to identify the committee’s stance on the presence of female officers in the Turkish Armed Forces through the lens of parliamentary discussions. Throughout the study, the findings derived from the parliamentary minutes were cross-checked with contemporary newspaper reports, the memoirs of political and military figures of the time, and relevant secondary literature. It was observed that the debates in the Parliament were not reflected in the newspapers of the period within the scope of our study. It was concluded that not all members of the Committee maintained a strictly negative stance regarding the presence of women in the military; rather, while the majority opposed it, even their positions were not entirely inflexible.

Anahtar Kelimeler

• May 27
• 1960
• National Unity Committee
• women
• officer

Kaynakça

1. Birincil Kaynaklar Subay ve Askerî Memurların Mecburi Hizmetleri ve İstifaları Hakkında Kanun. (1953, 25 Mart). Resmi Gazete. Erişim Adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/8374.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
2. Millî Birlik Komitesi Genel Kurul Toplantısı, Millî Birlik Komitesi Genel Kurulu, Dördüncü Birleşim, c. 1 (5 Eylül 1960). Erişim Adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MBK_/d00/c001/mbk_00001004.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
3. Millî Birlik Komitesi Genel Kurul Toplantısı (1960), Millî Birlik Komitesi Genel Kurulu, Beşinci Birleşim, c.1 (6 Eylül 1960). Erişim Adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MBK_/d00/c001/mbk_00001005.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
4. Millî Birlik Komitesi Genel Kurul Toplantısı (1960), Millî Birlik Komitesi Genel Kurulu, Elli Sekizinci Birleşim, c. 4 (21 Aralık 1960). Erişim Adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/MBK_/d00/c004/mbk_00004058.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
5. Temsilciler Meclisi Tutanak Dergisi (1961), Temsilciler Meclisi, Seksen Dokuzuncu Birleşim, c. 6 (20 Temmuz 1961). Erişim Adresi: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TM__/d00/c006/tm__00006089.pdf (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
6. Kitaplar Aydemir, Ş. S. (1985). İhtilalin Mantığı. İstanbul: Remzi Kitapevi.
7. Aytekin, M. E. (1967). İhtilal Çıkmazı. İstanbul: Dünya Matbaası.
8. Batur, M. (1989). Anılar ve Görüşler: Üç Dönemin Perde Arkası, İstanbul: Milliyet Yayınları.

9. Elevli, M. A. (1967). 1960-1965 Olayları ve Batırılamıyan Gemi “Türkiye” (c. 1). Ankara: Balkanoğlu Matbaacılık.
10. Koçak, C. (2025). Birinci Millî Birlik Komitesi (27 Mayıs 1960-13 Kasım 1960), İstanbul: Timaş Yayınları.
11. Kili, S. (2003). Türk Devrim Tarihi (8. bsk.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. Seyitdanlıoğlu, M. (2017). Türk Parlamento Tarihi Millî Birlik Komitesi Kurucu Meclis Dönemi (1961) (c. 1). Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları.
13. Turan, Ş. (2019). Türk Devrim Tarihi. (5. kitap), (2. bsm.). Ankara: Bilgi Yayınevi.
14. Makaleler Açıl, O. (2016). İlk Türk Devletlerinde Kadın Algısı ve Kadın Hakları. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2 (3), 63-72. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/606430 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
15. Akal, M.Y., vd. (2023). Türkiye’de Kadınların Askerlik Yapmalarına Yönelik Toplumsal Tutumlar. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 43 (2), 223-257. https://doi.org/10.26650/SJ.2023.43.2.0097 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
16. Aslan, Z. Millî Birlik Komitesi. Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/Millî-birlik-komitesi-mbk/?pdf=5330 (Erişim Tarihi: 16.02.2025)
17. Aydın, M.K. (2020). Basın Kaynaklarına Göre 27 Mayıs 1960’a Giden Süreçte Turan Emeksiz Olayı. International Journal of Social Science Research, 9 (2), 18-197. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1389444 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
18. Ertürk, Y. (2023). 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi ve Darbe Sürecinde Silahlı Kuvvetler İçindeki Bölünme ve Rekabet. Türk Dünyası Araştırmaları, 134 (264), 1-42. https://doi.org/10.55773/tda.1121453 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
19. Kırış, Ö.Y. (2021). Türk Siyasi Tarihinde 1950 Seçimleri Sürecinde Söylem ve Tartışmalar. Belgi Dergisi, (22), 399-424. https://doi.org/10.33431/belgi.929054 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
20. Korkmaz, E. (2022). Türk Ordusunda Kadının Yeri: Tarihi Perspektiften Bir Değerlendirme. Güvenlik Stratejileri Dergisi, 18 (43), 655-682. https://doi.org/10.17752/guvenlikstrtj.1113943 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
21. Köprülü, O.F. Bâciyân-ı Rûm. Diyanet İslam Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/baciyan-i-rum (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
22. Oral, M., vd. (2024). 27 Mayıs 1960 Darbesi’nin Nedenleri. Tarih ve Günce (15), 191-214. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/4061056 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
23. Tosun, H. (2002), Türkiye’de Demokrasinin Gelişim Sürecine Genel Bir Bakış. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 18 (52), 187-234. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1662614 (Erişim Tarihi: 16.02.2025).
24. Tezler Akay, M.F. (2021). 27 Mayıs Askeri Müdahalesi ve Millî Birlik Komitesi'nin Yasama Faaliyetleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siirt.