Filistin Direniş Edebiyatında Kur’ânî Metinlerarasılık: Fedvâ Tûkân Şiiri Örneği

Öz

Bu çalışma, modern Filistin direniş edebiyatının önemli temsilcilerinden Fedvâ Tûkân’ın şiirleirnde Kur’ânî metinlerarasılık unsurlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, şairin şiirlerinde yer alan doğrudan alıntılar yerine ayet çağrışımları, kıssa göndermeleri ve Kur’ân’a özgü kavram alanlarınıın (sabır, kader, şehadet, zulüm vb.) şiirsel bağlam içinde nasıl yeniden üretildiği ve dönüştürüldüğü analiz edilmiştir. Çalışma, metinlerarasılık kuramı çerçevesinde nitel metin çözümlemesi yöntemine dayanmaktadır. Seçilen şiirler üzerinden Kur’ânî dilin direniş söylemi içinde üstlendiği anlamsal ve retorik işlevler ortaya konulmuştur. Bu bağlamda, Tûkân’ın şiirlerinde Kur’ân’ın yalnızca kutsal referans olarak değil; kolektif direniş bilincini güçlendiren ve umut söylemini inşa eden, anlam kurucu unsurlar olarak işlev gördüğü gösterilmiştir. Sonuç olarak, Tûkân’ın şiirinde Kur’ân dili estetik bir unsur olmanın ötesinde, direniş söylemini meşrulaştıran ve derinleştiren temel bir söylem stratejisi olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Metinlerarasılık
• Kur’ân
• Direniş
• Şiir
• Retorik.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum, kuruluş veya fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında yürütülen tüm süreçlerde bilimsel araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur. Araştırmada kullanılan veriler etik kuralla çerçevesinde elde edilmiş olup, herhangi bir intihal veya etik ihlal bulunmamaktadır

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında ayrıca teşekkür edilecek bir kişi veya kurum bulunmamaktadır

Quranic Intertextuality in Palestinian Resistance Literature: The Case of Fadwa Tuqan’s Poetry

Öz

This study aims to examine the elements of Qur’ânic interyextuality in the poems of Fadwa Tuqan, one of the prominent representatives of modern Palestinian resistance literature. The research analyzes how Qur’anic references -such as verse evocations, prophetic narratives, and specific conceptual fields (patience, destiny, martyrdom, oppression, etc.) are reproduced and transformed within a poetic context, rather than through direct quotations. The study is based on the qualitative text analysis method within the framework of intertextuality theory. Through selected poems, the semantic and rhetorical functions of Qur’anic language within the discourse of resistance are revealed. In this context, ıt is demonstrated that the Qur’an functions in Tuqan’s poetry is evaluated as a fundamental discourse the resistance discourse, moving beyond being e mere aesthetic element.

Anahtar Kelimeler

• Intertextuality
• Qur’an
• Resistance
• Poetry
• Rhetoric.

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution or organization.

Etik Beyan

All processes of this study were conducted in accordance with scientific research and publication ethics. The data used in this research were obtained within ethical guidelines, and no plagiarism or ethical violation has occurred.

Teşekkür

There are no individualas or institutions to acknowledge for this study

Kaynakça

1. Abu-Manneh, B. (2016). The Palestinian Novel: From 1948 to the Present. Cambridge: Cambridge University Press.
2. Aktulum, K. (2018). Metinlerarasılık Görüngüsünde Gerçeklik ya da Metnin Göndergeselliği. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, (85), 233-256.
3. el-Bâdî, H. (2009). et-Tenâs fī’ş- şiʿri’l-ʿÂrabîyyi’l- hadîs. ʿUmmân: Dâr Kunûzi’l-Maʿrife.
4. Barthes, R. (1977). Image Music Text. (S. Heath, Çev.). London: Fontana Press.
5. Can, M. B. (2019). Filistin Direniş Edebiyatı. International Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 5(38), 3388-3394. doi:10.26449/sssj.1588
6. Cuypers, M. (2015). The Composition of the Qur’an: Rhetorical Analysis. (J. Ryan, Çev.). London and New York: Bloomsbury Academic.
7. Çınar, S. (2024). Arap Dili Grameri Metodolojisi (IV/X. Yüzyıl). İstanbul: Kitap Dünyası Yayınları.
8. Diyanet İşleri Başkanlığı. (t.y.). Kur’ân-ı Kerim tefsiri. https://kuran.diyanet.gov.tr

9. Ebû Seme’ân, M. (2022). Tecelliyâtu’n-Tenâsi’l-Kurʾânî fî Dîvân “Hiye Ummetî” li-ş-Şâʿiri’l Filistînî’l-Muʿâsir Husâm Şiblâk. Mecellet Câmiʿatu’n-Neccâh li-l-bahs (el-ʿUlûm el-Insâniyye), 36(3), 555-586.
10. Emekli, İ. (2012). Modern Filistin Şiirinde Fedvâ Tûkan ve Şiirlerinden Seçmeler. Şarkiyat Mecmuası, (21), 23-42.
11. Erkan, A. (2012). el-Beyân. İstanbul: Huzur Yayınevi.
12. Ghannam, A. M. R. (2024). On Translating Culture-Bound in Fadwa Tuqan’s A Mountainous Journey and Strategies: A Comparative Study in Arabic-English Translation. (Master’s thesis). An-Najah National University, Nablus, Palestine.
13. Genette, G. (1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree. (C. Newman ve C. Doubinsky, Çev.). Lincoln and London: University of Nebraska Press.
14. el-Hatîb, ʿAbdu’l-Kerîm. (1975). el-Kıssasu’l-Kurʾânî fī Mantûk ve Mefhûmihi: Maʿa Dirâsa Tatbîkiyye li-Kıssa Ādam ve Yusûf (2. bs.). Beyrut: Dâr u’l-Fikr li-t-Tibâʿa ve-n-Neşr.
15. Harlow, B. (1987). Resistance Literature. New York and London: Methuen.
16. Hattînî, Y. (2021). Mevsû’âtu’ş-şi’ri’l-Filistînî. Suriye: Tûtûl li’t-tibâa‘ ve’n-neşr.
17. Hijjawi, S. (Çev.). (1968). Poetry of Resistance in Occupied Palestine. Baghdad, Iraq: Ministry of Culture.
18. Kenefânî, G. (1968). el-Edebu’l-Filistînî el-Mukâvim tahte’l-İhtilâl 1948-1968. Beyrut: Mussesatu’d-Dirâsâtu’l-Filistiniyye.
19. Kristeva, J. (2024). Desire in Language: A Semiotic Approach to Literature and Art. (T. Gora, A. Jardine ve L. S. Roudiez, Çev.)European Perspectives. New York: Columbia University Press.
20. Kutub, S. (2006). Meşâhidu’l-Kıyâme fi’l-Kur’ân (16. bs.). Kahire: Daru’ş-şurûk Kuran ve Meali. (t.y.). Kur’ân-ı Kerim meali. https://www.kuranvemeali.com
21. Makdîmî, Y. (2018). et-Tenâsu’l-Kur’ânî fî Şi’r Fedvâ Tûkân. Mecellettu Kulliyetu’t-terbiyeti’l-esâsiyye lil-‘ulûmi’t-terbeviyye ve’l-insâniyye, (40), 230-237.
22. Malkâvî, D. (2018). en-Nesru’l-Hayâlî fi’l-Endelus fi’l-Karneyni’l-hâmis ve’s-sâdisi’l-hicrîyn. Ürdün: Alaan Publishing.
23. Mir, S. (2013). Palestinian Literature: Occupation and Exile. Arab Studies Quarterly, 35(2), 110-129. https://doi.org/10.13169/arabstudquar.35.2.0110
24. en-Nevâfa’, C. F. (2008). Eseru’l-Kur’âni’l- Kerîm fi ’ş-Şi’ri’l-Filistînîyi’l-Hadîs. (Risâletu’d-duktûrâ). Câmi’at Mutah, Jordan.
25. Nazzal, R. (2019). Reflections: The Olive Tree and the Palestinian Struggle against Settler-Colonialism. Canada and Beyond: A Journal of Canadian Literary and Cultural Studies, 8, 87-93. doi:10.33776/candb.v8i0.3679
26. al-Râfiʿī, M. S. (2022). İʿCâzu’l-Qurʾân ve’l-Belâgati’n-Nebeviyye. London: Muʾassasat Hindāwī. er-Rikâbî, ‘Abdu’l-Emîr ‘Abbâs. (2005). Eseru’l-Kur’âni’l-Kerîm fi’n-Nesri’l-Endelusî min Nihâyeti ‘Asri’t-Tavâ’if ve’l-Murâbitîn hattâ Sukûti Gırnâta. (Risâletu’d-duktûrâ). Câmi‘atu’l-Ba‘as, Kulliyetu’l-Terbiyye el-Luğatu’l-’Arabiyye ve Âdâbihâ, Bağdat.
27. Riffaterre, M. (1978). Semiotics of Poetry. Advances in Semiotics. Bloomington and London: Indiana University Press.
28. Safvet, A. Z. (1923). Cemheretu Hutabi’l-‘Arab fî ‘Usûri’l-‘Arabiyyeti’z-Zâhire (C. 1-3, C. 1). Mısır: Şeriket-i Mektebe ve Matba‘a-i Mustafâ el-Bâbî’l-Halebî ve Evlâduh.
29. Saluk, R. G. (2025). Metinlerarasılık ve Belâgat İlişkisi Bağlamında Metin Dönüşümleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (48), 41-60. doi:10.5281/zenodo.17150110
30. Sells, M. (2007). Approaching the Qur’an: The Early Revelations (2. bs.). Ashland, Oregon: White Cloud Press.
31. Song, K. S. (2008). A Crisis in Palestinian Literature: The Case of Fadwa Tuqan. Annals of Japan Association for Middle East Studies, 24(1), 307-319.
32. Şirâd, Ş. ‘Abbûd. (1987). Eseru’l-Kur’ân fi’ş-şi’ri’l-’Arabîyyi’l-Hadîs. Dımaşk: Dâru’l-Ma’rife.
33. Tûkân, F. (1993). Vahdî ma’a’l-Eyyâm. Mussesatu’l-’Arabiyye li’d-dirâsat ve’n-neşr.
34. Zengin, M. (2016). An Introduction to Intertextuality as a Literary Theory: Definitions, Axioms and the Originators. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 299-326.