Savaşın Gölgesinde Kamu Maliyesi: Filistin Ekonomisinde Kamu Harcamaları Ve Bütçe Dengesi Üzerine Ekonometrik Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, çatışma ortamının Filistin kamu maliyesi üzerindeki etkilerini 2000-2023 dönemi yıllık verileri kullanarak ARDL (Autoregressive Distributed Lag) sınır testi çerçevesinde ampirik olarak incelemiştir. Kamu harcamaları, bütçe dengesi, dış yardımlar, İsrail tarafından aktarılan takas gelirleri ve çatışma yoğunluğu endeksi değişkenleri ile kurulan modelde, değişkenler arasında uzun dönemli bir eşbütünleşme ilişkisinin varlığı tespit edilmiştir. Ampirik bulgular, çatışma yoğunluğundaki artışın kamu harcamalarını istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yükseltirken bütçe dengesini bozduğunu ortaya koymaktadır. Dış yardımların bütçe finansmanındaki payı azaldıkça bütçe açığının arttığı ve takas geliri kesintilerinin kamu harcamalarını kısan yapısal bir etki yarattığı bulgular arasındadır. Çalışma, kalıcı bir mali istikrarın sağlanmasının takas gelirlerinin normalleşmesi ve uluslararası yardım taahhütlerinin güçlendirilmesi koşuluna bağlı olduğunu politika önerisi olarak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• : Filistin Ekonomisi
• Kamu Harcamaları
• Bütçe Dengesi
• ARDL Sınır Testi
• Savaş Ekonomisi

Public Finance in the Shadow of War: An Econometric Analysis on Public Expenditures and Budget Balance in the Palestinian Economy

Öz

This study empirically examines the effects of the conflict environment on Palestinian public finance using annual data for the 2000–2023 period within the framework of the ARDL (Autoregressive Distributed Lag) bounds testing approach. A model incorporating public expenditures, budget balance, foreign aid, clearance revenues transferred by Israel, and a conflict intensity index identifies a long-run cointegration relationship among the variables. Empirical findings indicate that rising conflict intensity significantly increases public expenditures while deteriorating the budget balance. The results further show that as the share of foreign aid in budget financing declines, the fiscal deficit widens, and clearance revenue cuts generate a structural effect that constrains public spending. The study concludes that achieving durable fiscal stability is contingent on the normalization of clearance revenues and the strengthening of international aid commitments.

Anahtar Kelimeler

• Palestinian Economy
• Public Expenditure
• Budget Balance
• ARDL Bounds Test
• War Economy

Kaynakça

1. Al Jazeera. (2025, December 26). Palestinian economy faces critical downturn amid escalating fiscal crisis.
2. Albayrak, M., & Bozatlı, O. (2026). Türkiye'de kamu sosyal harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi: Fourier temelli ekonometrik yaklaşımdan kanıtlar. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 61(1), 841–861. https://doi.org/10.63556/tisej.2026.1790
3. Altıntaş, H., Çetintaş, H., & Taban, S. (2008). Türkiye'de bütçe açığı, parasal büyüme ve enflasyon arasındaki ilişkinin ekonometrik analizi: 1992–2006. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2), 185–208.
4. Arab Center DC. (2022). International aid to the Palestinians: Between politicization and development. https://arabcenterdc.org/resource/international-aid-to-the-palestinians-between-politicization-and-development/
5. Atgür, M. (2021). An analysis of public sector budget deficits and inflation relationship in Turkey with ARDL bound test method. Sivas Cumhuriyet University Journal of Economics and Administrative Sciences, 22(1), 231–252.
6. Azam, M. (2020). Does military spending stifle economic growth? The empirical evidence from non-OECD countries. Heliyon, 6(12), e05853. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2020.e05853
7. Azzam, R. (2024, December 25). İsrail'in Filistin ekonomisi üzerindeki baskı politikaları. Vizyon Siyasi Kalkınma Merkezi. https://vision-pd.org/tr/israilin-filistin-ekonomisi-uzerindeki-baski-politikalari/
8. Bartak, J., Jabłoński, Ł., & Tomkiewicz, J. (2022). Does income inequality explain public debt change in OECD countries? International Review of Economics and Finance, 80, 211–224.

9. Barro, R. J. (1987). Government spending, interest rates, prices, and budget deficits in the UK, 1701–1918. Journal of Monetary Economics, 20(2), 221–247. https://doi.org/10.1016/0304-3932(87)90022-3
10. Başaran, N. (2023). Kamu eğitim harcamalarının gelir dağılımına etkisi: OECD ülkeleri üzerine bir uygulama. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi, 7(2), 278–294.
11. Bayrak, M., & Kanca, O. C. (2013). Türkiye'de kamu kesimi açıklarının nedenleri ve fiyatlar genel seviyesi üzerine etkileri. İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 48, 91–111.
12. Benmelech, E., & Monteiro, J. (2025). The economic consequences of war (NBER Working Paper No. 34123). https://doi.org/10.3386/w34123
13. Blattman, C., & Miguel, E. (2010). Civil war. Journal of Economic Literature, 48(1), 3–57. https://doi.org/10.1257/jel.48.1.3
14. CEPR. (2025, March). The lasting economic scars of war. https://cepr.org/voxeu/columns/lasting-economic-scars-war
15. Ceyhan, M. S., & Akdağ, H. (2022). Kamu harcamaları ve makroekonomik göstergeler arasındaki nedensellik ilişkisi: BRIC-T ülkeleri. Yönetim Ekonomi Edebiyat İslami ve Politik Bilimler Dergisi, 7(1), 100–118.
16. Collier, P. (1999). On the economic consequences of civil war. Oxford Economic Papers, 51(1), 168–183. https://doi.org/10.1093/oep/51.1.168
17. Çadırcı, Ç., & Kaya, L. (2024). Enflasyon ve döviz kuru etkisi altında kamu harcamaları ve dış borç ilişkisi: Türkiye için simetrik ve asimetrik nedensellik analizi. Kocatepe İİBFD, 26(2), 222–237.
18. Dirican, H., & Zıvalı, B. S. (2023). Türkiye'de kamu harcamalarının Covid-19 salgını sürecinde seyri: Sıçrama hipotezinin geçerliliğinin değerlendirilmesi. ODÜSOBİAD, 12(3), 2201–2226. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1133635
19. Dunne, J. P., & Tian, N. (2016). Military expenditure and economic growth, 1960–2014. The Economics of Peace and Security Journal, 11(2), 50–56.
20. Ersin, İ., & Kırca, M. (2024). Türkiye'de cari transfer harcamalarının enflasyon üzerindeki etkisi: Kesirli frekanslı Fourier ARDL sınır testi ile analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 19(3), 887–905.
21. Federle, J., Meier, A., Müller, G. J., Mutschler, W., & Schularick, M. (2024). Mapping the economic costs of war. https://cepr.org/voxeu/columns/mapping-economic-costs-war
22. GAO. (2023, December). West Bank and Gaza aid: USAID generally ensured compliance with anti-terrorism policies and addressed instances of noncompliance (GAO-24-106243).
23. Hall, G. J., & Sargent, T. J. (2014). Fiscal discriminations in three wars. Journal of Monetary Economics, 61, 148–166.
24. IMF. (2023, September). West Bank and Gaza – Staff report to the Ad Hoc Liaison Committee.
25. Institute for Palestine Studies. (2025). The impact of financial crises on development in Palestine. Journal of Palestine Studies.
26. Karadeniz, Y. (2024). Bütçe açığı ve iç borç yükünün optimal düzeyi: 1975–2019 döneminde Türkiye'den kanıtlar. İzmir İktisat Dergisi, 39(1), 100–113.
27. Karaş, E. (2023). Türkiye'de bütçe dengesi ve enflasyon arasındaki ilişkinin incelenmesi: ARDL sınır testi yaklaşımı. The Journal of International Scientific Researches, 8(3), 550–565.
28. Kayalıdere, G. (2014). Mali alan ve kamu maliyesi perspektifinden mali alan oluşturma yöntemleri. Gazi Kitabevi.
29. Kaya, A. (2012). Mali sürdürülebilirlik: Teori ve Türkiye uygulaması (Doktora tezi). Ankara Üniversitesi.
30. Kısa, Ö., & Kartalcı, K. (2022). Covid-19 salgınının Türkiye'de merkezi yönetim bütçesine etkisi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 164–178.
31. MacKinnon, J. G. (1996). Numerical distribution functions for unit root and cointegration tests. Journal of Applied Econometrics, 11(6), 601–618.
32. Maraş, G., & Dumrul, C. (2019). Türk ekonomisinde bütçe açığı ve enflasyon ilişkisinin sınır testi yaklaşımı ile eşbütünleşme analizi. Erciyes Üniversitesi İİBF Dergisi, 54, 314–342.
33. Mustafa, S., Ismail, S., & Shah, M. Z. M. (2024). The role of government spending and public debt in shaping Pakistan's economic growth: A statistical analysis. IRASD Journal of Economics, 6(2), 620–633.
34. Natsiopoulos, K., & Tzeremes, N. G. (2022). ARDL bounds test for cointegration: Replicating the Pesaran et al. (2001) results. Journal of Applied Econometrics, 37(5), 1079–1090.
35. Öztürk, N. (2019). Kamu maliyesi: Teori ve politika. Seçkin Yayıncılık.
36. Paris Protocol. (1994). Protocol on economic relations between the government of the State of Israel and the PLO representing the Palestinian people.
37. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326.
38. Sarıaslan, F., Elezz, A. A., & Itaiwi, M. A. (2025). İsrail'in Filistin'i ekonomik işgali: Paris Protokolü'nden bugüne. Gazi Akademik Bakış, 19, 23–46.
39. Sipahi, B. (2021). Türkiye'de eğitim harcamaları, gelir dağılımı ve enflasyon ilişkisi: Eşbütünleşme analizi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(2), 553–567.
40. Tiryaki, N., & Ekinci, A. (2023). Nüfus, yaşam beklentisi ve ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ARDL yöntemi ile analizi: Türkiye örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 481–500.
41. TÜBA. (2023). Filistin İsrail savaşı raporu.
42. UNCTAD. (2024, September). Economic crisis worsens in occupied Palestinian territory amid ongoing Gaza conflict.
43. UNCTAD. (2025, November). Developments in the economy of the occupied Palestinian territory.
44. Uppsala Conflict Data Program (UCDP). (2024). UCDP/PRIO armed conflict dataset v. 24.1.
45. Washington Institute for Near East Policy. (2021). Responding to the PA's mounting fiscal crisis.
46. Wijeweera, A., & Webb, M. J. (2011). Military spending and economic growth in South Asia: A panel data analysis. Defence and Peace Economics, 22(5), 545–554.
47. World Bank. (2024a, May). Impacts of the conflict in the Middle East on the Palestinian economy.
48. World Bank. (2024b, September). Impacts of the conflict in the Middle East on the Palestinian economy.
49. World Bank. (2025, April). Impacts of the conflict in the Middle East on the Palestinian economy.
50. World Bank. (PRDP-MDTF). Palestinian recovery and development program multi-donor trust fund.
51. Yaşar, S. (2022). Gelir dağılımı ile kamu borçları arasındaki ilişki: OECD ülkeleri için panel ARDL analizi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(3), 1099–1110.