Feminist Söyleme Doğru: Semîra Azzâm ve Necvâ Kaʿvâr Farah'ın Öykülerinde Kadın Kimliği ve Ataerkil Yapı

Öz

Modern Filistin edebiyatı, ulusal kimlik inşası ile toplumsal dönüşüm dinamiklerinin kesişiminde oluşan çok katmanlı bir alan olarak, özellikle kadın yazarların katkılarıyla toplumsal cinsiyet temelli eleştirel bir perspektif kazanmıştır. Bu doğrultuda gelişen Filistin kadın edebiyatı, ataerkil yapıların kadın özne üzerindeki belirleyiciliğini görünür kılarken, feminist söylemin edebî metinler aracılığıyla yeniden üretildiği bir zemin sunmaktadır. Bu makalede, söz konusu kuramsal çerçeve Semîra Azzâm ve Necva Kaʿvâr Farah’ın öyküleri üzerinden incelenmektedir. Çalışmada öncelikle yazarların edebî konumları ve anlatı stratejileri ele alınmış; ardından kadın karakterler evlilik, aile, ekonomik bağımlılık ve toplumsal baskı mekanizmaları ekseninde çözümlenmiştir. Zorla evlilik, özne konumunun sınırlandırılması ve duygusal-toplumsal baskı biçimleri feminist eleştiri perspektifiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, feminist söylemin metinlerde doğrudan ideolojik bir söylem olarak değil; örtük, eleştirel ve sorgulayıcı bir düzlemde inşa edildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Filistin Edebiyatı
• Feminizm
• Öykü
• Semira Azzam
• Necva Kavar Farah

Traces of Feminist Discourse in the Short Stories of Palestinian Writers Samira Azzam and Najwa Kawar Farah

Öz

Modern Palestinian literature has developed as a multilayered field at the intersection of nation-building processes and dynamics of social transformation, and particularly through the contributions of women writers has acquired a gender-based critical perspective. In this context, Palestinian women’s literature renders visible the determining impact of patriarchal structures on the female subject while providing a ground on which feminist discourse is reproduced through literary texts. This article examines this theoretical framework through the short stories of Samira Azzam and Najwa Kawar Farah. It first addresses the authors’ literary positions and narrative strategies, and then analyzes female characters within the framework of marriage, family, economic dependency, and mechanisms of social pressure. Issues such as forced marriage, the restriction of female subjectivity, and emotional and social forms of pressure are evaluated from a feminist critical perspective. The findings reveal that feminist discourse in these texts is not constructed as an explicit ideological stance, but rather operates on an implicit, critical, and interrogative level.

Anahtar Kelimeler

• Palestinian Literature
• Feminisim
• Short Story
• Samira Azzam
• Najwa Kawar Farah

Kaynakça

1. Aşur, R. (2008). Arab Women Writers, Palestine and Jordan. The American University Press.
2. Chesler, P. (1972). Women and Madness. Garden City: Doubleday.
3. Cooke, M. (1992). Arab Women Writers in Modern Arabic Literature. ed. M.M. Badawi, Cambridge: Cambridge University Press.
4. Cooke, M. (1996). Women and the War Story. Berkeley: University of California Press.
5. Çakır, S. (2007). “Feminizm: Ataerkil İktidarın Eleştirisi”. 19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Modern Siyasal İdeolojiler, (der. H. Birsen Örs). İstanbul. 415-475.
6. Dağbaşı, G. & Tağlı, F. (2024). “Filistin kısa öyküsünün öncülerinden Semira Azzam’ın Lastik Pompacısı adlı kısa öyküsü üzerine bir inceleme” International Journal of Language Academy, 12 (1), 161-171.
7. Dayf, Ş. (2008). el-Edebu’l-Arabiyyu’l-Mu‘âsır. Kahire: Dâru’l-Maârif.
8. Ebu Fahr, S. (2000), “SemîraʿAzzâmRaʾidat’ul-Kıssatu’l-Kasira fi Filistin,” el-İttihad, 22. 13-25.

9. Ferid M. (1999). “Feminizm”. Tarih ve Toplum, (der. Mine Koçak), 31/183. 35-39.
10. Ġanâyim, M. (1995). el-Medâres-Sa’ab:Riḥlatu’l-Kıṣṣati’l-Filisṭînîyye fî İsrâʹîl. İsrail: Silsiletu Menşurât Kermel.
11. Gottesfeld, D. (2011). Harbingers of Feminism: A Fresh Look at the Works of Pioneering Palestinian Women Writers. Journal of Levantine Studies, 1/2, 75-101.
12. Gökkaya, Ş. (2020). Filistin Edebiyatında Kısa Hikâye 1948-1967, Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
13. Gökkaya Ş. (2021), “Mendelbum Kapısında Üç Öykü”.Nüsha, 53, 27-42.
14. Hafez, S. (1992) “The Modern Arabic Short Story,” in Modern Journal of Levantine Studies 97 Arabic Literature. ed. M. M. Badawi. Cambridge: Cambridge University Press.
15. Hâfız, S. (2003). Modern Arap kısa öyküsü I (M. Yıldız, Çev.). Nüsha Dergisi, 3(9), 77-96.
16. Hemşinli T. (2022). İbrahim Nasrallah’ın “el-Melhâtu’l-Filistînyye” Adlı Tarihi Roman Serisinin İncelenmesi. Doktora tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
17. Heykel A. (1965). Tatavvuru’l-Kıssati’l-Kasîra fi’l-Edebi’l-Arabî. Kahire: Dâru’l-Maârif. İshakoğlu, Ö. “19. Yüzyıl Arap Nahda Hareketinde Kadın Yazarların Rolü ve Zeynep Fevvâz”, Şarkiyat Mecmuası, Cilt: 2, Sayı: 21, (2012). 43-51.
18. el-Kalamavi, S. (1965). “Edibe min Filistin,” al-Hilal. 175-190.
19. Faraḥ, N. Ḳ. (1954). ‘Âbiru’s-Sebîl, Dâr Yuḥannîli’ṭ-Ṭiba‘a ve’n-Neşr, Beyrut.
20. Faraḥ, N. Ḳ. (1963). Limen er-Rabî‘, Maṭba‘atu’l-Ḥakîm, en-Nâṣıra.
21. Öncel, H. (2013). Arap Edebiyatında Feminizm. Doktora tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
22. Öncel, H. (2016). “Kasım Emin’e Göre Kadının Özgürleştirilmesi”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 57, 51-61.
23. Ṣalaḥ, Ṭ.(2004). el-Kâtibe el-‘Akkiyye Semîra ‘Azzâm, Muessesatu’l-Asvâr, Akka.
24. Semîra ‘A.(1954). Eşyâʹ Ṣaġîra, Daru’l-‘Avde, Beyrut.
25. Semîra ‘A. (1982). eẓ-Ẓıllu’l-Kebîr, Daru’l-‘Avde, Beyrut.
26. Şaban, B. (1999). 100 ʿAmun min er-rivaye en-nisaʾiyye el-ʿArabiyye: 1899-1999, Beyrut: Daru’l-Edeb.
27. Toruloğlu, Y. (2019). Erken dönem Ürdün hikâyeciliğine etki eden edebi akımlar. Istanbul Journal of Arabic Studies, 2(2), 247-297.
28. Türken Ç. (2025). Filistin ve Ürdün’de Kadın Yazarların Edebi Katkıları ve Kültürel Konumlanışı, Prof. Dr. Kenan Demirayak Armağanı, Fenomen Yayınları.
29. el-Yesû’ȋ, R. (2010). A’lâmu’l-Edebi’l-‘Arabiyyi’l-Muâṣır (Siyer ve Siyer Zâtiyye) I-II. Beyrut.
30. Wild, S. (1975). The Life of the Palestinian, Ghassan Kanafani, Germany: Otto Harrassowitz, Wiesbaden.
31. Yazıcı, H. (1998). Hikâye. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 17, ss. 479- 485). TDV Yayınları.
32. Yıldız, M. (2002). “Arap edebiyatında ilk modern kısa öykü: Muhammed Teymûr’un Fi’l-Kıtâr’ı”. Nüsha Dergisi, 2(4), 45-57.
33. Zeydan, J. (1995). Arab Women Novelists: The Formative Years and Beyond. Albany: State University of New York Press.
34. Zeydan, J. (1999).Mesadiru’l-Edebu’n-Nisai fi-l-ʿalemu’l-ʿArabi’l-hadis 1800-1996. Beyrut.