İttihat ve Terakki Cemiyeti’nde Ayrılıkçı Grupların Balkan Savaşlarına Etkisi: Hizb-i Cedit ve Hizb-i Terakki

Öz

İkinci Meşrutiyet sonrasında Osmanlı siyasal hayatı, İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin cemiyet–fırka ikiliği içinde şekillenmiş ve bu yapı parti içi gerilimleri beraberinde getirmiştir. Bu süreçte ortaya çıkan Hizb-i Cedit ve Hizb-i Terakki hareketleri, merkeziyetçi yönetim anlayışına karşı gelişen muhalefetin kurumsal yansımaları olmuştur. Çalışma, söz konusu hizip hareketlerinin ortaya çıkışını ve Mevadd-ı Aşere çerçevesindeki taleplerini inceleyerek, Balkan Savaşları öncesindeki karar alma süreçleriyle olan ilişkisini tarihsel bağlam içinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Türkiye tarih yazımında sınırlı ele alınan bu konu, parti içi ayrışmaların savaş sürecine etkilerini arşiv, basIn, zabıt cerideleri ve akademik eserler temelli nitel araştırma yöntemiyle analiz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ittihat ve terakki
• hizbi cedid
• balkan savaşları
• mevad-ı aşere

The Impact of Dissident Groups within the Committee of Union and Progress on the Balkan Wars: Hizb-i Cedid and Hizb-i Terakki

Öz

After the Second Constitutional Period, Ottoman political life was shaped within the dual structure of the Committee of Union and Progress as both a society and a political party, and this structure brought about internal tensions. In this process, the Hizb-i Cedit and Hizb-i Terakki movements emerged as institutional reflections of opposition to the centralist understanding of governance. The study aims to examine the emergence of these factional movements and their demands within the framework of the Mevadd-ı Aşere, and to evaluate their relationship with decision-making processes prior to the Balkan Wars within a historical context. This topic, which has been addressed only in a limited manner in Turkish historiography, analyzes the effects of intra-party divisions on the war process through a qualitative research method based on archives, the press, parliamentary records, and academic works

Anahtar Kelimeler

• committee of union progress
• hizbi cedid
• balkan wars
• mevad-ı aşere

Kaynakça

1. Ahmed, F. (1971). İttihat ve Terakki 1908–1914 (N. Ülken, Çev.). İstanbul: Sander Yayınları.
2. Akçay, M. C. (2025). II. Meşrutiyet'in ilanında İttihat ve Terakki'nin Makedonya'daki faaliyetlerinin etkisi üzerinde bir değerlendirme. Akademik Matbuat Dergisi, 9(1), 90–104.
3. Akşin, S. (2009). Jön Türkler ve İttihat ve Terakki. Ankara: İmge Kitabevi.
4. Aksoy, A. Ş. (2008). İttihat ve Terakki. İstanbul: Nokta Kitabevi.
5. Alkan, N. (2012). Selanik'in Yükselişi. İstanbul: Timaş Yayınları.
6. Alkan, N. (2014). Ve Selanik Düştü. İstanbul: Timaş Yayınları.
7. Bilici, B. (2023). İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin millî iktisat anlayışı (1913–1918): Dönemin kalkınma politikaları üzerine bir değerlendirme. Anasay Dergisi, 25, 69–92.
8. Boz, H. (2016). Bayrak Kalpak Revolver: İttihat ve Terakki Cemiyeti. Ankara: İhtimal Dergisi Yayınları.

9. Bozkurt, M. (2013). Miralay Sadık Bey ve İttihat ve Terakki'ye muhalefeti. Tarih İncelemeleri Dergisi, 18(1), 191–214.
10. Çam, M. M. (2017). İttihat ve Terakki Düşerken. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
11. Çavdar, T. (1994). Talat Paşa. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
12. Çiçek, Ö. (2019). İttihat ve Terakki Partisi: Tarihsel ve kuramsal bir değerlendirme. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 105–120.
13. Çulcu, M. (2011). İttihat ve Terakki: Meşrutiyetten II. Meşrutiyete. İstanbul: E Yayınları.
14. Der Matossian, B. (2014). Shattered Dreams of Revolution: From Liberty to Violence in the Late Ottoman Empire. Stanford: Stanford University Press.
15. Devellioğlu, F. (2010). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi.
16. Dönmez, G., & Öztürk, C. (2018). İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin siyasi iktidar anlayışı: İttihat ve Terakki Cemiyeti Bonapartist miydi? Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 13(1), 201–220.
17. Dündar, F. (2008). Modern Türkiye'nin Şifresi. İstanbul: İletişim Yayınları.
18. Emiroğlu, Ç. Ö., & Emiroğlu, K. (2017). Osmanlı Terakki ve İttihat Cemiyeti Paris Merkezi Yazışmaları Kopya Defterleri (1906–1908). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
19. Er, S. (2014). Balkan Harbi'nde Osmanlı ordusunun seferberlik planı. Tarih Dergisi, 59, 137-188.
20. Gökbayır, S. (2013). Gizli bir cemiyetten iktidara: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin 1908 seçimleri siyasi programı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 61-96.
21. Halıcı, Ş. (2007). İttihat ve Terakki Cemiyeti'nde siyasal bölünme: Hizb-i Cedid. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(15), 73-109.
22. Hall, R. C. (2003). Balkan Savaşları 1912–1913: I. Dünya Savaşı'nın Provası (T. Akad, Çev.). İstanbul: Homer Kitabevi.
23. Jelavich, B. (2013). Balkan Tarihi: 18. ve 19. Yüzyıllar (İ. Durdu, G. Tunalı, & H. Koç, Çev.). İstanbul: Küre Yayınları.
24. Karabekir, K. (2011). İttihat ve Terakki Cemiyeti. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
25. Kendirci, H. (2009). Meclis-i Mebusan'dan Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne Kopuş ve Süreklilikler. İstanbul: Kitap Yayınevi.
26. Koloğlu, O. (1979). Trablusgarp Savaşı ve Türk Subayları. Ankara: Basın Yayın Genel Müdürlüğü.
27. Korkmaz, C. H. (2013). İttihat ve Terakki. İstanbul: Profil Yayınları.
28. Korkmaz, E. (2021). Harbiye Nazırı Nazım Paşa. İstanbul: Selenge Yayınları.
29. Örs, O. (2013). Kuruluşundan Birinci Dünya Savaşı'na kadar İttihat ve Terakki Cemiyeti. Atatürk Yolu Dergisi, 13(51), 679-716.
30. Özdemir, M. (2022). Hizb-i Cedid'in Mevadd-ı Aşere istekleri. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 9(4), 1884-1902.
31. Öztürkci, E. (2025). İttihat ve Terakki'ye muhalif bir duruş: Ahmet Muhtar Paşa. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(19), 414–432.
32. Provence, M. (2021). Son Osmanlı Kuşağı ve Modern Ortadoğu'nun Oluşumu. İstanbul: Kronik Kitap.
33. Sağun, A. (2013). Hizb-i Cedid hareketi ve Mevadd-ı Aşere. Turkish Studies, 8(5), 553–569.
34. Sancaktar, F. M. (2020). Perception of Europe among Ottoman intellectuals and politicians following the Second Constitutional Revolution (1908–1913). Asia Minor Studies, 8(2), 432–449.
35. Semiz, Y. (2014). İttihat ve Terakki Cemiyeti ve Türkçülük politikası. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 35, 217–240.
36. Şakir, Z. (2014). İttihat ve Terakki II. İstanbul: Akıl Fikir Yayınları.
37. Şıvgın, H. (2012). İttihat ve Terakki politikalarının Balkan ittifaklarını hızlandırmadaki rolü. Akademik Bakış Dergisi, 6(11), 1–20.
38. Tansu, S. N. (2016). Ya Devlet Başa Ya Kuzgun Leşe: İttihat ve Terakki. İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayıncılık.
39. Tunaya, T. Z. (1989). Türkiye'de Siyasal Partiler: İttihat ve Terakki. İstanbul: Hürriyet Vakfı Yayınları.
40. Tyrkova, A. V. (2021). Bir Rus Gazetecinin Gözünden Jön Türkler ve İstanbul 1911–1912 (T. Abak, Çev.). İstanbul: Kronik Kitap.
41. Uğur, A., & Ertan, A. (2022). İttihat ve Terakki dönemi sosyo-ekonomik politikalarının analizi. Turkuaz Uluslararası Sosyo-Ekonomik Stratejik Araştırmalar Dergisi, 4(2), 37–52.
42. Yiğit, Y. (2014). İttihat ve Terakki Fırkası içinde parti içi muhalefet: Hizb-i Cedit hareketi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14(28), 103-125.
43. Zarıç, S. (2021). II. Meşrutiyet dönemi muhalif partilerinden Ahrar Fırkası ile Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın ideolojik açıdan karşılaştırılması. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7(52), 3104–3118.