1564 Tarihli Mufassal Yanya Livası Tahrir Defterine Göre Yanya Kenti ve Köyleri

Yıl 1996, Cilt: 17 Sayı: 21 , 1 - 40 , 01.01.1997

Melek Delilbaşı

https://izlik.org/JA49CK44SB

Öz

Bu çalışma, H. 972 (1564) tarihli mufassal Yanya Livası tahrir defterine dayanarak Yanya kentinin ve bağlı köylerin demografik, idari ve ekonomik yapısını incelemektedir. Tahrir defterleri, Osmanlı idari teşkilatında vergi yükümlülüklerinin ve nüfusun tespiti amacıyla hazırlanmış temel kaynaklardır. Araştırmada, Yanya kazasının mahalle örgütlenmesi, nüfusun dini dağılımı, hane ve mücerred sayıları, ayrıca köylerin üretim kalıpları ve vergi yükümlülükleri ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. 1564 tarihli defter, kentte 36 Hristiyan mahallesi ve yalnızca 1 Müslüman cemaat bulunduğunu, nüfusun yaklaşık %96’sını Hristiyanların oluşturduğunu göstermektedir. 1579 tarihli ikinci defter ile karşılaştırıldığında, Yanya’da mahalle sayısında azalma ve nüfusta belirgin bir düşüş tespit edilmektedir. Ekonomik veriler, Yanya ve çevresinin önemli bir tarım bölgesi olduğunu ortaya koymakla birlikte, kentin ticari fonksiyonunun güçlü olduğunu ve pazar gelirlerinin toplam gelir içinde büyük paya sahip bulunduğunu göstermektedir. Köylerde buğday, mahlut, şıra, keten ve bostan öşürleri temel gelir kalemleridir. Çalışma, XVI. yüzyıl Epir bölgesinde Osmanlı idaresinin nüfus politikaları, ekonomik örgütlenme ve yerel toplumsal yapı üzerindeki etkilerini ortaya koymakta ve bölgenin Osmanlı egemenliğine barışçıl yollarla dahil edildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Rumeli , Yanya Livası , Tahrir Defterleri , XVI. Yüzyıl

The City and Villages of Ioannina According to the Detailed Register (Tahrir Defteri) of the Sanjak of Ioannina Dated 1564

https://izlik.org/JA49CK44SB

Öz

This study examines the demographic, administrative, and economic structure of the city of Ioannina (Yanya) and its surrounding villages based on the detailed Ottoman cadastral survey (tahrir defteri) dated H. 972 (1564). As key fiscal and administrative registers of the Ottoman Empire, tahrir defterleri provide crucial insight into population composition, taxation, and settlement patterns. The analysis focuses on the organization of urban quarters, the distribution of religious communities, household numbers, and bachelor taxpayers, as well as the agricultural production and fiscal obligations of rural settlements. According to the 1564 register, the city comprised thirty-six Christian quarters and only one Muslim community, indicating that Christians constituted approximately 96% of the population. A comparison with the 1579 register reveals a decline in both the number of quarters and the population. Economic data demonstrate that while Ioannina was a significant agricultural region, it also functioned as an important commercial hub, with market-related taxes forming a major portion of total revenue. In the villages, wheat, mixed grains (mahlut), wine must (şıra), flax, and vegetable taxes were predominant fiscal components. The study highlights the broader characteristics of Ottoman administration in Epirus during the sixteenth century, emphasizing that the region entered Ottoman rule largely through peaceful means and retained a predominantly Christian demographic structure. Overall, the article offers a detailed portrayal of the socioeconomic fabric of Ioannina under early Ottoman governance.

Anahtar Kelimeler

Rumelia , Sanjak of Ioannina , Ottoman Tahrir Registers , Sixteenth Century

Kaynakça

• Başbakanlık Arşivi, Mufassal Yanya Defteri No: 586 H. 987 (1579). Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi, Mufassal Yanya Defteri No: 28, H. 991 (1583).
• Aravantinos, Panagiotis, Hronografia tis İpirou, Cilt I. Atina, 1856.
• Barkan, Ömer Lütfi, “894 Yılı Cizyesinin Tahsilatına Ait Muhasebe Bilançoları” Belgeler, Cilt I. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1964.
• Barkan, Ömer Lütfi – Meriçli, Enver, Hüdavendigar Livası Tahrir Defterleri, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1988.
• Barkan, Ömer Lütfi – Cook, M. A., Research on the Ottoman Fiscal Surveys, In Studies in the Economic History of the Middle East. London: Oxford University Press, 1970.
• Delilbaşı, Melek, “Selânik ve Yanya’da Osmanlı Egemenliği’nin Kurulması” Belleten, Cilt LI, Sayı 199 (1987). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Fotopoulos, Kostas, Ta Yannina. Atina, 1986.
• Göyünç, Nejat, “Hane Deyimi Hakkında” İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, Cilt XXXII (1979), İstanbul Üniversitesi.
• Güçer, Lütfi, XVI–XVII Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Hububat Meselesi ve Hububattan Alınan Vergiler, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1964.
• İnalcık, Halil, Hicrî 835 Tarihli Suret-i Defter-i Sancak-ı Arvanid, 2. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1987.
• İnalcık, Halil, “The Emergence of Big Farms (Çiftliks); State Landlords and Tenants” Turcica, Cilt III, (1983).
• İnalcık, Halil, “Köy, Köylü ve İmparatorluk”, V. Milletlerarası Türkiye Sosyal ve İktisat Tarihi Kongresi Tebliğleri, İstanbul, 1989.
• İnalcık, Halil, “Introduction to Ottoman Metrology,” Turcica, Cilt XV, (1983).
• Kunt, Metin, Sancaktan Eyalete: 1550–1650 Arasında Osmanlı Ümerası ve İl İdaresi, İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 1978.
• Lamprides, Dimitrios, Ta Yannina: Perigrafi tis Poleos, Atina, 1887.
• Lowry, Heath, “Portrait of a City: The Population and Topography of Ottoman Selanik (Thessalonica) in 1478”, Diptycha, Cilt 2. Atina, 1981.
• Nicol, Donald, The Despotate of Epiros 1267–1479. Cambridge: Cambridge University Press, 1984.
• Pouqueville, François, Voyage de la Grèce, Cilt I. Paris, 1826.
• Süreyya, Mehmed, Sicill-i Osmanî, Cilt IV.
• Vakalopoulos, Apostolos, The Greek Nation 1453–1669, New Jersey, 1976.
• Vranousis, L. I., “Ioannina”, Enkiklopedia Papiros-Larous-Britannika, Atina, 1988.
• Vranousis, L. I., Hronika tis Meseonikis kai Tourkokratoumenis İpiru, Ioannina, 1962.
• Vranoussis, L. I., Epainos Ioanninon, Ioannina, 1986.
• Vranousis, L. I., Istorika kai Topografika tou Mesaionikou Kastrou ton Ioanninon, Atina, 1968.
• Zachariadou, Elizabeth, “Marginalia on the History of Epirus and Albania (1380–1418)”, Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes (WZKM), Wien, 1988.