Girit’in Mehmet Ali Paşa Yönetimindeki Durumuna Dair Bir Rapor

Öz

Burada üzerinde duracağımız layiha Girit'in Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa egemenliğinde bulunduğu döneme ait olup, Mustafa Paşa'nın doktoru ve sırdaşı olan Mösyö Kaporal tarafından Fransızca olarak yazılmış ve Türkçe'ye tercüme edilmiştir. Yazar, layihasında adanın ekonomik, idari durumu ve bayındırlık işleriyle ilgili bazı öneriler dile getirmiştir. Bu öneriler Mehmed Ali Paşa döneminde yapılmak istenen, yapılan veya Osmanlı yönetiminde Devlet-i Aliyye'den beklenenler açısından önem taşımaktadır. Yazar önerilerini sık sık ahali adına dile getirdiğini vurgulamaktadır. Layiha, üzerinde pek fazla durulmayan bir döneminde Girit'in idari ve sosyal durumu hakkında bazı bilgiler vermektedir. Dönemin öncesi ve sonrası net bir şekilde ortaya konulduğu takdirde, yazarın verdiği bilgilerin doğruluğu ve önerilerinin gerçekleşip gerçekleşmediği aydınlığa kavuşacaktır. Ancak bu tümüyle ayrı bir çalışma konusudur.

Anahtar Kelimeler

• Girit
• Mehmet Ali Paşa
• Layiha

A Report on the Situation of Crete under the Administration of Mehmed Ali Pasha

Öz

The memorandum (layiha) that we focus on here pertains to the period during which Crete was under the rule of Mehmed Ali Pasha, Governor of Egypt. It was written in French by Monsieur Kaporal, who was Mustafa Pasha’s physician and confidant, and later translated into Turkish. In his layiha, the author presents certain observations and proposals concerning the island’s economic and administrative situation, as well as public works. These proposals are significant in terms of what was intended, carried out, or expected by the Ottoman administration (Devlet-i Aliyye) during Mehmed Ali Pasha’s tenure. The author frequently emphasizes that he expresses his suggestions on behalf of the local populace. The layiha provides information on Crete’s administrative and social conditions during a period that has received limited attention. If the context before and after this period is clearly established, the accuracy of the author’s information and the extent to which his proposals were implemented can be clarified. However, this constitutes an entirely separate research topic.

Anahtar Kelimeler

• Crete
• Mehmet Ali Pasha
• Layiha

Kaynakça

1. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Girid İrade Kataloğu, İrade No: 4/1.
2. Adıyeke, Nuri, “Hikayet-i Azimet-i Sefer-i Kandiye”, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yeniçağ Anabilim Dalı, İzmir 1988.
3. Ahmed Cevdet Paşa, Tarih-i Cevdet, c. XII, Dersaadet 1309.
4. Aktepe, Münir, Girit Meselesi, İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1967.
5. Altundağ, Şinasi, Kavalalı Mehmed Ali Paşa İsyanı-Mısır Meselesi 1831-1841, I. kısım, TTK. yay., Ankara 1988.
6. Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lügat, Ankara 1982.
7. Erim, Nihat, Devletlerarası Hukuk ve Siyasi Tarih Metinleri, Ankara 1953.
8. Graves, Philip P., Briton and Turk, London 1941.

9. Hammer, Joseph Von, Osmanlı Devleti Tarihi, c. V, İstanbul 1985.
10. İbnülemin Mahmut Kemal İnal, Son Sadrazamlar ve Başvekiller, c. I, İstanbul 1982.
11. Karal, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, c. V.
12. Katib Çelebi, Fezleke, c. II, İstanbul 1287.
13. Koloğlu, Orhan; "Girit'de Türkçe Basın", Tarih ve Toplum, VIII/48, 1987.
14. Mansel, Arif Müfid, Ege ve Yunan Tarihi, 3. baskı, Ankara 1971.
15. Müneccimbaşı Derviş Mehmed, Saha’ifü'l-Ahbar, Müneccimbaşı Tarihi, c.III, İstanbul 1285.
16. Ortaylı, İlber, Tanzimattan Cumhuriyete Yerel Yönetim Geleneği, Hil Yayınları, İstanbul 1985.
17. Pakalın, M. Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, C. II, MEB. Yayınları, İstanbul 1983.
18. Solakzade Mehmed Hendemi, Tarih-i Solakzade, İstanbul 1297.
19. Şemsettin Sami, Kamus-u Türki, Dersaadet 1317.
20. Tukin, Cemal, “Osmanlı İmparatorluğu'nda Girit İsyanları, 1821 Yılına Kadar Girit" Belleten IX/ 34, 1945.