Dördüncü Murad'ın Bağdat Seferi Menzilnâmesi (Bağdat Seferi Harp Jurnali)

Öz

Bu çalışma, Osmanlı askerî ve lojistik tarihi araştırmalarına önemli birincil kaynak kazandırmak amacıyla, IV. Murad’ın 1638 Bağdat Seferi’ne ait bir Menzilname’nin neşir ve incelemesini içermektedir. Menzilnameler, ordunun etkin hareketi için elzem olan konak yerlerini, saat ile ifade edilen yürüyüş sürelerini ve su temini gibi lojistik bilgileri kaydetmesi açısından büyük değere sahiptir. Başbakanlık Arşivi, Maliye defterleri meyanında 14357 numarada kayıtlı bu özel yazmayı, içinde barındırdığı günü gününe olay kayıtları nedeniyle klasik bir menzilname olmanın ötesinde bir “Harp Jurnalı” olarak nitelendiriyorum. Metin, sade ve kısa cümlelerle, adeta telgraf yazma sadeliğinde tutulmuş bir yol notu niteliğindedir. Anonim yazarın Padişah’ın rikâb-ı hümâyûn maiyetinde olduğu, dolayısıyla güzergâhın en üst kademe askeri hareketliliğini yansıttığı tespit edilmiştir. Çalışmamız, bu Menzilname’nin Padişah’la hareket eden birliklerin dönüş güzergâhını (Diyarbakır sonrası Ankara-Beypazarı-Geyve) detaylandırdığını, buna karşın Sadrazam Kara Mustafa Paşa komutasındaki diğer birliklerin dönüş yolunu kapsamadığını ortaya koymaktadır. Bu bulgular ışığında, eser, dönemin lojistik organizasyonunu ve askerî güzergâh planlamasını Naima Tarihi ve sürsât defterleriyle karşılaştırmalı olarak analiz etme imkânı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Murad IV
• Bağdat Seferi
• Menzilname
• Osmanlı

The Route Register (Menzilnâme) of Murad IV's Baghdad Campaign (A War Journal of the Baghdad Expedition)

Öz

This study presents the edition and analysis of a Menzilname concerning Sultan Murad IV’s 1638 Baghdad Campaign, with the aim of contributing a significant primary source to Ottoman military and logistical history research. Menzilnames are highly valuable for recording stopping points, travel times (expressed in hours), and logistical essentials such as water supply, all critical for the effective movement of the army. I assert that this particular manuscript, registered under No. 14357 in the Prime Ministry Archives (Maliye Registers), is more than a simple itinerary; it functions as a "War Journal" due to its day-by-day recording of notable events during the campaign, siege, and return. The text is characterized as a straightforward road note, written in concise, plain sentences, utilizing a style of "telegram-like simplicity." The anonymous author is identified as having been part of the Sultan’s immediate entourage (rikâb-ı hümâyûn maiyeti), indicating that the recorded route reflects the highest level of military movement. My analysis reveals that this Menzilname details the return route of the units accompanying the Sultan (via Ankara-Beypazarı-Geyve after Diyarbakır) but notably excludes the separate return path taken by the contingent under Grand Vizier Kara Mustafa Pasha. These findings allow for a comparative analysis of the period's logistical organization and military route planning against Naima’s history and various provisioning registers.

Anahtar Kelimeler

• Murat IV
• Baghdad Campaign
• Menzilname
• Ottoman

Kaynakça

1. Güçer, Lütfi, XVI - XVII. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğunda Hububat Meselesi ve Hububattan Alınan Vergiler, İstanbul 1964.
2. Karaçelebi-zâde, Feth-i Revan ve Bağdad, Esad Efendi küt. No. 2086.
3. Matrakçı Nasuh, Irakayn Seferi, İstanbul Üniversitesi Kitaplığı, T.Y. 5964.
4. Naima, Tarih, III, 1281-1283.
5. Ünver, A. S., "Dördüncü Sultan Murad'ın Revan Seferi Kronolojisi", Belleten, C 16/S. 64, s. 547 - 576.