AHENK GAZETESİ BAŞYAZARI MEHMET ŞEVKİ ERTUĞRUL’UN SERBEST FIRKA HATIRATI VE TEK PARTİ DÖNEMİNE DAİR DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
Öz
1930 yılının Ağustos ayında Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal tarafından yakın dostu Paris Büyükelçisi Fethi Bey’e kurdurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası, sebepleri ve sonuçlarıyla tek parti dönemi açısından bir kırılma olarak kabul edilmelidir. Tek parti dönemine dair araştırmalarda Serbest Cumhuriyet Fırkası ile ilgili geniş sayılabilecek bir literatür vardır. Bu geniş literatüre rağmen tek parti döneminin bu önemli aşamasına dair birinci el kaynaklar genellikle birbirini tekrar eder niteliktedir. Bu makalede İzmirli gazeteci, eğitimci ve siyasetçi Mehmet Şevki Ertuğrul’un Serbest Cumhuriyet Fırkası günlerine ait hatıraları ilk defa yayımlamak suretiyle literatüre katkı sunulmaktadır. Bu hatırat, diğer pek çok hatırattan farklı olarak kamuoyunu bilgilendirmek yahut bir dönemi aydınlatmak için kaleme alınmamış. Bu bakımdan hatıratın yazım süreci belirli bir arka plana ve neden sonuç ilişkisine sahiptir. İlk olarak 1939 Mart’ında yılında genel seçimlerde Cumhuriyet Halk Partisi’nden milletvekili adaylığı başvurusunda bulunan Mehmet Şevki Ertuğrul, bu girişiminde başarısız olduktan kısa bir süre sonra Muğla için yapılan bir ara seçimde şansını bir kere daha denemiştir. 1939 Kasım’ında Muğla için yaptığı adaylık başvurusunda, herkes için standart bir formalite olan başvuru evraklarını doldurmasının yanında, kaleme aldığı bazı diğer ek yazılarda kendisini parti nezdinde ön plana çıkarak bilgiler sunmayı amaçlamıştır. Ertuğrul bu yazılarda bir yandan da mesleki ve siyasi kariyerini anlatırken, diğer yandan da partiye bağılığını kanıtlamak amacıyla, Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulduğu ve kısa bir süre sonra da belediye seçimlerine girdiği süreçte İzmir’de CHP için neler yaptığını anlatmaktadır. Dokuz sayfalık daktilo metin, Mehmet Şevki Ertuğrul’un, istemeden de olsa, ardında bir hatırat bırakmasını sağlamıştır. Bu hatırat sayesinde Serbest Cumhuriyet Fırkası tecrübesinin İzmir ayağının CHP’li bir yerel göz tarafından nasıl görüldüğü anlaşılabilmektedir. Ayrıca bu hatıratın yazım aşamasının analizi, tek parti döneminde uzun vadede Serbest Cumhuriyet Fırkası’na nasıl bakıldığını da ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
AHENK NEWSPAPER EDITOR-IN-CHIEF MEHMET ŞEVKİ ERTUĞRUL'S MEMOIRS OF THE FREE PARTY AND REFLECTİONS ON THE SINGLE PARTY PERIOD
Öz
Founded in August 1930 by President Gazi Mustafa Kemal to his close friend, Ambassador Fethi Bey of Paris, the Free Republican Party (Serbest Cumhuriyet Fırkası) should be considered as a break in terms of the single party period with its causes and consequences. There is an extensive literature on the Free Republican Party in studies on the single party period. Despite this extensive literature, first-hand sources on this important stage of the single-party era are often repetitive. This article contributes to the literature by publishing for the first time the memoirs of Mehmet Şevki Ertuğrul, a journalist, educator and politician from İzmir, from the days of the Free Republican Party. Unlike many other memoirs, these memoirs were not written to inform the public or to illuminate an era. In this respect, the process of writing these memoirs has a certain background and cause and effect relationship. Mehmet Şevki Ertuğrul, who first applied for parliamentary candidacy from the Republican People’s Party in the general elections in March 1939, tried his luck once again in a by-election for Muğla shortly after he failed in this attempt. In November 1939, in his application for candidacy for Muğla, in addition to filling out the application documents, which was a standard formality for everyone, he wrote some additional articles in order to present information that would bring him to the forefront in the eyes of the party. In these writings, Ertuğrul describes his professional and political career, while at the same time, in order to prove his loyalty to the party, he describes what he did for the CHP in İzmir during the period when the Free Republican Party was founded and shortly afterwards when he ran in the municipal elections. The nine-page typewritten text enabled Mehmet Şevki Ertuğrul to leave behind a memoir, albeit unintentionally. Thanks to these memoirs, it is possible to understand how the İzmir leg of the Free Republican Party experience was seen by a local CHP observer. Moreover, the analysis of the writing process of these memoirs reveals how the Free Republican Party was viewed in the long term during the single party era.
Anahtar Kelimeler
