MUSTAFA KEMAL PAŞA’NIN BASINA VERDİĞİ MÜLAKATLARI ÜZERİNDEN MİLLİ MÜCADELE’NİN KAMUOYU İLE İLETİŞİM BOYUTU (1918-1919)

Öz

Mustafa Kemal Paşa, 1911 yılında gazetede ilk haberinin yapıldığı dönemden itibaren basının önemini çok iyi bilmekteydi. Özellikle Sofya’da Türklerin birleşmesini sağlamak için basının rolü de kullanılmıştı. Milli Mücadele’de İstanbul’a geldiği ilk andan itibaren de gazetelere verdiği mülakatlarla kendi görüşlerini çok net ortaya koymuştur. Özellikle 1.Dünya Savaşı sonunda, Çanakkale’deki başarılarının bir sonucu olarak 1918 yılı sonunda yayımlanan Ruşen Eşref ile yaptığı mülakat ise onun bir gazeteci ile yaptığı yayımlanmış ilk mülakatıydı. Atatürk’ün bugün bilinen Çanakkale anılarının büyük çoğunluğu bu mülakata dayanmaktadır. Milli Mücadele ise bir ülkenin kurtuluşunun, bağımsızlığının elde edilmesini sağlayacak önemli bir mücadele idi. Mustafa Kemal Paşa bu mücadeleyi yaparken basının önemini bilerek, verilmesi gereken tüm mesajları gazetecilere mülakatlarında vererek kamuoyuna duyurmuştur. Bu çalışmada Mustafa Kemal Paşa’nın 1918 ve 1919 yılı içindeki gazetelere verdiği mülakatlar kronolojik olarak değerlendirilecek ve önemi belirtilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Ruşen Eşref
• Amasya Görüşmesi
• İstanbul Basını
• Atatürk

ON MUSTAFA KEMAL PASHA'S INTERVIEWS WITH THE PRESS PUBLIC COMMUNICATION DIMENSION OF THE NATIONAL STRUGGLE

Öz

Mustafa Kemal Pasha had seen the importance of the press very well since the time his first news was published in a newspaper in 1911. The role of the press was also used to ensure the unity of the Turks, especially in Sofia. He had also clearly expressed his own views in the interviews he gave to newspapers since the first moment he came to Istanbul during the National Struggle. Especially at the end of World War I, the interview he gave to Ruşen Eşref, published at the end of 1918 as a result of his successes in Çanakkale, was his first published interview with a journalist. The vast majority of Atatürk's Çanakkale memories known today are based on this interview. The National Struggle was an important struggle that would ensure the liberation and independence of a country. Mustafa Kemal Pasha, knowing the importance of the press while carrying out this struggle, conveyed all the messages that needed to be given to journalists in his interviews and made them known to the public. In this study, the interviews Mustafa Kemal Pasha gave to newspapers in 1918 and 1919 will be evaluated chronologically and their importance will be indicated.

Anahtar Kelimeler

• Rusen Esref
• Amasya Meeting
• Istanbul Press
• Ataturk

Kaynakça

1. BOA İ.DÜİT, 163-31 (H 13.5.1338)
2. BOA İ.DÜİT 158-73 (H 29.07.1337)
3. Takvim-i Vekayi, 5 Mayıs 1919. “Tevcihat”
4. Akşam, “Mustafa Kemal Paşa’nın Beyanatı”, 11 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
5. Akşam, “Mustafa Kemal Paşa’nın Mühim Bir Raporu”, 14 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
6. Alemdar, “Şark Kıtaaatı Müfettişliği”, 17 Mayıs 1919.
7. Ati, “Selamlık Resm-i Âlisi”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
8. Hadisat, “Mustafa Kemal Paşa”, 21 Mayıs 1919.

9. İfham, “Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey”, 1 Ağustos 1919.
10. İfham, “Mustafa Kemal Paşa’nın Şayan-ı Dikkat Bir Raporu”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
11. İkdam, “Selamlık”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
12. İkdam, “Mustafa Kemal Paşa”, 21 Mayıs 1919.
13. İleri, “Harekatı Milliye İttihatçılıkla Alakadar Değildir”, 13 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
14. İleri, “Tarihe Geçecek Bir Vesika; Mustafa Kemal Paşa-Enver(Paşa)”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
15. İnkılab-ı Beşer, “Selamlık Resm-i Âlisi”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
16. İstiklal, “Mustafa Kemal Paşa’nın Mühim Bir Layihası”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
17. İstiklal, “Mustafa Kemal Paşa”, 21 Mayıs 1919.
18. Minber, “Mustafa Kemal Paşa ile Mülakat”, 17 Teşrinisani (Kasım) 1918.
19. Minber, “Selamlık Resm-i Âlisi”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
20. Rumeli, “Dün Geceki Ziyafet”, 17 Mayıs 1911.
21. Rumeli, “Evvelki Geceki Ziyafet”, 18 Mayıs 1911
22. Rumeli, “Siyasiyat: Ordumuz Vatanın Muhafızı, Meşrutiyet’in Nigehbânıdır”, 19 Mayıs 1911.
23. Tarik, “Mustafa Kemal Paşanın Mühim Bir Raporu”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
24. Tasvir-i Efkâr. “Mustafa Kemal Paşa ile Telgrafla Bir Mülakat”, 18 Teşrinievvel (Ekim) 1919
25. Tasvir-i Efkar, “Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey”, 13 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
26. Tasvir-i Efkâr, “Ruşen Eşref Bey’in Anadolu Telgrafları”, 13 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
27. Tasvir-i Efkar, “Mustafa Kemal Paşa’nın Sinadid-i İttihada Karşı Muhalefetinin Bir Vesikası”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
28. Tasvir-i Efkâr, “Kuvayi Milliyeye Enver ve Halil Müracaat Etmişler mi?”, 18 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
29. Tasvir-i Efkâr, “Tasvir-i Efkâr Sermuharrirliğine”, 18 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
30. Tasvir-i Efkâr,. “Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey’le Mülakat-1”, 23 Teşrinisani (Kasım) 1919
31. Tasvir-i Efkâr, 25 Teşrinisani (Kasım) 1919. “Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey’le Mülakat-2”,
32. Tasvir-i Efkâr, “Mustafa Kemal Paşa ve Rauf Bey’le Mülakat-3”, 29 Teşrinisani (Kasım) 1919.
33. Tasvir-i Efkâr, “Selamlık Resm-i Âlisi”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
34. Türk Dünyası, “Mustafa Kemal Paşanın Mühim Bir Raporu”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
35. Vakit, 13 Teşrinevvel (Ekim) 1919. “Mustafa Kemal Paşa İle Mülakat”,
36. Vakit, “Mustafa Kemal Paşanın Mühim Bir Raporu”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
37. Vakit, “Mustafa Kemal Paşa”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
38. Vakit, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918. “Selamlık Resm-i Âlisi”,
39. Vakit, “Mustafa Kemal Paşa ile Mülakat”, 18 Teşrinisani (Kasım) 1918.
40. Vakit, “Dâhiliye Nezaretinin Bir Tamimi”, 12 Temmuz 1919
41. Yenigün, “Mustafa Kemal Paşa Hazretleriyle Mülakat”, 11 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
42. Yenigün, “Yedi Ay Sonra”, 11 Teşrinevvel (Ekim) 1919.
43. Yenigün, “Mustafa Kemal Paşa”, 14 Teşrinisani (Kasım) 1918.
44. Yenigün, “Mustafa Kemal Paşa’nın Mühim Bir Raporu”, 15 Teşrinievvel (Ekim) 1919.
45. Yenigün, “Selamlık Resm-i Âlisi”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
46. Zaman, “Mustafa Kemal Paşa”, 21 Mayıs 1919
47. Zaman, “Selamlık”, 16 Teşrinisani (Kasım) 1918.
48. Zaman, “Mustafa Kemal Paşa’nın Beyanatı”, 17 Teşrinisani (Kasım) 1918.
49. Zaman, “Mustafa Kemal Paşa’nın Nezdinde”, 20 Teşrinisani (Kasım) 1918.
50. Zaman, “İstifa”, 12 Temmuz 1919
51. Akşin, Sina (2004), İstanbul Hükümetleri ve Milli Mücadele, C 2, Kültür Yayınevi, İstanbul.
52. Aktepe, Münir (1974), “Atatürk'ün Sofya Ataşeliğine Kadar İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Olan Münasebetleri ve Bu Hususla Alâkalı Bir Belge” Belleten, Sayı: Nisan 1974, Cilt 38 - Sayı 150.
53. Atatürk ile İlgili Arşiv Belgeleri (1911-1921) (1982), Başbakanlık Osmanlı Arşivi Yayınları, Ankara.
54. Atatürk’ün Bütün Eserleri (2003), C.2, Kaynak Yayınları, İstanbul.
55. Atatürk’ün Bütün Eserleri (2007), C.4, Kaynak Yayınları, İstanbul.
56. Atatürk’ün Samsun’a Çıkışı ve Kurtuluş Savaşının Başlatılmasına Dair Belgeler (1999) , ATASE Yayınları, Ankara.
57. Atay, Falih Rıfkı (2005), Mustafa Kemal’in Ağzından Vahidettin, Pozitif Yayınları, İstanbul.
58. Bardakçı, Murat (1999), Şahbaba, Pan Yayıncılık, 6.Basım, İstanbul.
59. Bayur, Yusuf Hikmet (1968), "1918 Bırakışması Sırasındaki Tinsel Durum ve Mustafa Kemal'in İki Demeci", Belleten. C.32. S.128., s.s. 479 – 498.
60. Bayur, Yusuf Hikmet, (1997), Atatürk Hayatı ve Eseri, Doğumundan Samsun’a Çıkışına Kadar, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 1997. s.
61. Birinci, Necat (1984), “Ruşen Eşref’in Mülakatlarına Göre Mustafa Kemal Paşa, (1918-1919)”, Türk Dili Aylık Dil Dergisi, Yıl.34, C. XLVIII, S.395-396.
62. Criss, Nur Bilge, (2020) 100 . Yılında İstanbul’un İşgal Günleri, İBB yayınları 2020, İstanbul, s
63. Coşkun, Alev (2008), Samsun’dan Önce Bilinmeyen 6 Ay, Cumhuriyet Kitapları, İstanbul.
64. Elmacı, Mehmet Emin (2022), Mustafa Kemal (Atatürk) Ve Kamuoyunda Tanınması (1911-1919), ATAM Yayınları, Ankara.
65. İnan, Afet (1944), “Trablusgarp'ta Hürriyete Karşı İsyan” Belleten, Yıl, C.8 S.31., s.s. 387–402.
66. Kocabaşoğlu, Uygur (1981), “Milli Mücadele’nin Sözcülerinden: Anadolu’da Yeni Gün”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, Cilt: 36/1–4, Ankara.
67. Okur, Mehmet (2011), “Mütareke Döneminde İngiltere’nin Karadeniz Politikası” Karadeniz İncelemeleri Dergisi, C.11- S.11., s.s. 51-72.
68. Orbay, Rauf (2003), Siyasi Hatıralar, Örgün Yayıncılık, İstanbul.
69. Özkaya, Yücel (2001), Milli Mücadelede Atatürk ve Basın, C.I, Cumhuriyet Yayınları, İstanbul.
70. Poyraz, Emel (2013), “Atatürk’ün İletişim Stratejisi ve Stratejik Hedefi Hakkında Bir Analiz” Eğitim Bilimleri ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.1, S.4., s.s. 72–93.
71. Refi Cevat (1954), “Cumhuriyet ve Sembolü” Milliyet, 29 Ekim.
72. Refi Cevat (1919), “Mustafa Kemal Paşa, Rauf Bey” Alemdar, 2 Ağustos.
73. Ruşen Eşref (Ünaydın) (1983), “Mustafa Kemal Paşa’yı Nasıl Tanıdım”, Türk Dili, Dergisi, C. XLVII., s.s. 58-70.
74. Ruşen Eşref (1930), Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülakat, Devlet Matbaası, İstanbul.
75. Ruşen Eşref (1918), “Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülakat” Yeni Mecmua’nın Çanakkale Nüsha-yı Mümtazesi, C.III.
76. Sarıhan, Zeki (1984), Kurtuluş Savaşı Günlüğü, C.1, Öğretmen Yayınları, Ankara.
77. Selek, Sabahattin (2000), Anadolu İhtilâli, Cilt I, Kastaş Yayınları, İstanbul.
78. Şimşir, Bilal (1973), İngiliz Belgelerinde Atatürk (1919-1938), Cilt.1, TTK Yayınları, Ankara,
79. Turan, Şerafettin (1982), “Mondros Mütarekesi Ertesinde Mustafa Kemal’in Orduya Siyasete ve İngilizlerin Tutumuna İlişkin Düşünceleri”, Belleten, C.46, S.182, TTK, Ankara., s.s. 337-346
80. Turan, Şerafettin (2004), Mustafa Kemal Atatürk, Kendine Özgü Bir Yaşam ve Kişilik, Bilgi Yayınevi, İstanbul.
81. Tünay, Bekir (1984) “Mustafa Kemal ve İttihat ve Terakki”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Yıl 1984, Cilt: 1/1.
82. Türk İstiklal Harbi I, Mondros Mütarekesi ve Tatbikatı (1999) 3.Baskı, Genelkurmay ATASE Yayınları, Ankara.
83. Yunus Nadi (1978), Kurtuluş Savaşı Anıları, Çağdaş Yayınları, İstanbul.