THE ROLE OF LOCAL PRESS ON THE BIG HAT REFORM: KASTAMONU AÇIKSÖZ NEWSPAPER

Yıl 2026, Sayı: 31, 75 - 91, 19.01.2026

Esra Oguzhan

https://doi.org/10.33431/belgi.1679028

Öz

Among the reforms implemented with the proclamation of the Republic, the Big Hat Reform was legislated and published in the Official Gazette on November 28, 1925, thereby coming into effect. During the period from the emergence of initial ideas about the use of hats to its legalization, discussions on the topic continued in the press. Especially for religious reasons, opposition to the Hat Reform was expressed through local and national media outlets. Mustafa Kemal selected Kastamonu to explain the Hat Reform to the public, and this visit held great significance in terms of introducing hats to the public. The big hat, introduced through Mustafa Kemal’s visit to Kastamonu, created a significant impact in the national and local press of the time. For this reason, our study examines Kastamonu, a city associated with the Hat Reform, and its prominent local newspaper, Açıksöz. The study explores Açıksöz, one of Kastamonu's key local newspapers that played an important role during the National Struggle, to analyze its perspective on the Hat Reform. The relevant issues of Açıksöz from August to December 1925 were reviewed, and related news and articles were scanned. The content of the news, advertisements, and articles in the newspaper was analyzed using the content analysis method to determine the newspaper’s perspective on the Hat Reform.
In our study, the Açıksöz newspaper followed the reform process from the beginning, especially covering Mustafa Kemal’s visit, and conveyed political, religious, and social reasons. Additionally, to facilitate public accessibility, it provided information on hat production and prices, continuing to guide the public even after the reform became law.

Anahtar Kelimeler

press , big hat , local press

ŞAPKA DEVRİMİ’NDE YEREL BASININ ROLÜ: KASTAMONU AÇIKSÖZ GAZETESİ

Öz

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte hayata geçirilen devrimlerden biri olan Şapka İnkılabı, 28 Kasım 1925’te Resmî Gazete ‘de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Şapka kullanımına dair ilk fikirlerin ortaya çıkmasından kanunlaşma sürecine kadar geçen dönemde basında geniş tartışmalar yaşanmıştır. Bu süreçte, şapka karşıtlarının muhalif görüşleri hem yerel hem de ulusal basında yer bulmuştur. Mustafa Kemal Atatürk, Şapka İnkılabını halka anlatmak için Kastamonu’yu özellikle seçmiş ve bu ziyaretle halkın şapka ile tanışmasını sağlamıştır. Atatürk’ün Kastamonu ziyareti, dönemin ulusal ve yerel basınında büyük yankı uyandırmıştır. Bu bağlamda çalışmamız, Şapka İnkılabı ile özdeşleşen Kastamonu ili ve bu dönemin önemli yerel gazetelerinden biri olan Açıksöz gazetesinin Şapka Devrimi’ne bakışını ele almıştır. Açıksöz gazetesinin 1925 yılına ait Ağustos ve Aralık aylarındaki nüshaları taranarak, Şapka İnkılabı ile ilgili haber ve makaleler incelenmiştir. Gazetede yer alan haber, ilan ve makaleler, içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiş ve gazetenin Şapka İnkılabına yaklaşımı ortaya konmuştur. Konuyu başından takip ederek halkı bildiren gazete yenilik sürecini siyasi, dinî ve toplumsal gerekçeleriyle birlikte okuyucularına aktarmıştır. Gazetenin bu tutumu halkın devrimle ilgili kaygılarını gidermeye yönelik bir rehber sunmakla kalmamış, aynı zamanda şapka kullanımının önemini ve bu yeniliğin topluma kattığı modernleşme sürecini de ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

açıksöz , şapka devrimi , cumhuriyet

Teşekkür

Teşekkürler, kolay gelsin

Kaynakça

• Abalı, Nurullah (2009), Geleneksellik ve Modernizm Açısından Kılık Kıyafet, İstanbul: İlke Yayıncılık.
• Açıksöz, Hüsnü (2019), İstiklal Harbinde Kastamonu, Türk Ocakları Kastamonu Şubesi Yayınları, Kastamonu, 2019.
• Akgün, Seçil (1981), “Şapka Kanunu”, Tarih Araştırmaları Dergisi, S. 25, s. 69-79.
• Akşit, Sina (2001), Jön Türkler ve İttihat ve Terakki, Ankara: İmge Kitabevi.
• Alkan, Mehmet (2017), “Fes İnkılâbından Şapka Devrimine: Fes-Kalpak-Kabalak”, Atlas Tarih, C. 45, S. 118, s. 116-123.
• Alkan, Ahmet Turan. İstiklâl Mahkemeleri ve Sivas’ta Şapka İnkılabı Duruşmaları. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2013.
• Arıburun, Kemal (1969), Atatürk’ten Anılar. İstanbul: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Demircioğlu, Aziz (1972). 100 yıllık Kastamonu Basını 1872-1972. Kastamonu: Doğrusöz Matbaası.
• Erdal, Burcu (2004), Şapka ve Kılık Kıyafet İnkılabı: Bir Modernleşme Öyküsü, İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Eski, Mustafa (2012), Atatürk’ün Kastamonu Gezisi. İstanbul: Atatürk Araştırma Merkezi.
• Eski, Mustafa (2012), Kastamonu Basınında Rumlar Ermeniler 1882-1922, Kastamonu: Özeller Medya ve Tanıtım Yayıncılık.
• Eski, Mustafa (2012), “Kent Kültürünün Oluşmasında Basının Görevi: Kastamonu Örneği”, Dört Öge. C. 1, s. 141-152.
• İnalcık, Halil (2000), Osmanlı İmparatorluğu: Toplum ve Ekonomi. İstanbul: Eren Yayınları.
• İnan, Afet (1993), Medeni Bilgiler ve Mustafa Kemal’in El Yazıları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Lewis, Bernard (1988), Modern Türkiye’nin Doğuşu, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Ortaylı, İlber (2005), Osmanlı’da Değişim ve Modernleşme. İstanbul: Timaş Yayınları.
• Tanör, Bülent (2005), Osmanlı Türk Anayasal Gelişmeleri. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Türkmen, İsmet (2009), “Kastamonu Basınında Yeni Görüş Dergisi”, Kastamonu Basın Sempozyumu Bildirileri. Ankara: Kastamonu Valiliği Yayınları.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (2011), Osmanlı Tarihi, C. 4, Ankara: Türk Tarihi Kurumu Yayınları.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1954), “Asakir-i Mansureye Fes Giydirilmesi Hakkında Sadr-ı Azam Takriri ve II. Mahmud’un Hatt-ı Humayunu”, Belleten, C. 70, s. 223-230.
• Yılmaz, Mehmet Serhat (2018), Geçmişten Günümüze Kastamonu Basın Hayatı. Kastamonu: Kastamonu Valiliği Yayınları.
• Yılmaz, Mehmet Serhat (2008), Arşiv Belgelerinde Mustafa Kemal Paşa’nın Kastamonu Gezisi. Kastamonu: Töre Yayınevi.
• Zürcher, Erik Jan (2003), Modernleşen Türkiye’nin Tarihi. İstanbul: İletişim Yayınları.
• 2. Süreli yayınlar
• “Başlıksız”, Açıksöz, 27 Eylül 1919, s.4
• “Başlıksız”, Açıksöz, 15 Haziran 1919, 1.
• “Başlıksız”, Sebilürreşşad, 17 Şubat 1921, 1.
• “Başlıksız”, Açıksöz, 21 Şubat 1021, 1.
• “Muhterem ve Mübeccel Reisi Cumhurumuz Gazi Mustafa Kemal Paşa Hazretleri Yakında Vilayetimizi Teşrif Buyuracaklardır”, Açıksöz, 15 Ağustos 1341, 1.
• “Gazi’nin Hitabesi”, Açıksöz, 22 Ağustos 1341, s. 1.
• “Türkiye Halkının Umumi Serpuşu Şapkadır”, Açıksöz, 26 Kasım 1925, 1.
• “Başlıksız”, Açıksöz, 26 Teşrinsani 1341, 1
• “Millet Meclisinde Nurettin Paşa İtham Edildi”, Açıksöz, 7 Kanunevvel 1341, 1.
• “Taşköprü Halkının Telgrafları”, Açıksöz, 2 Kanunevvel 1341, 1
• “Bursa Halkı Kamilen Şapka Giydi”, Açıksöz, 30 Eylül 1341, 1.
• “Başını Açmayan Bir Aza”, Açıksöz, 22 Eylül 1341, s. 1.
• “Rize ve Sivas’ta Şapka Aleyhdarlığı ile Alakadar 27 Kişinin Tevkifi”, Açıksöz, 10 Kanunevvel 1341, 1.
• “Ankara İstiklal Mahkemesinde”, Açıksöz, 4 Şubat 1926, 1.
• “Şapka Giymediğinden İstiklal Mahkemesine Verilmiş”, Açıksöz, 1926, 1.
• “Azil Edilen Bir Memur”, Açıksöz, 21 Teşrinevvel 1341, 1.
• “Meclis ve Heyetler Azaları”, Açıksöz, 29 Eylül 1341, 2.
• “Başını Açmayan Bir Aza”, Açıksöz, 22 Eylül 1341, 2.
• “Rize ve Sivas’ta Şapka Aleyhdarlığı ile Alakadar 27 Kişinin Tevkifi”, Açıksöz, 10 Kanunevvel 1341, 1.