DEMOKRAT PARTİ İKTİDARININ SON EMNİYET UMÛM MÜDÜRÜ: MEHMET CEMAL GÖKTAN

Yıl 2026, Sayı: 31, 327 - 354, 19.01.2026

Çağrı Pişkin

https://doi.org/10.33431/belgi.1705905

Öz

Bu çalışma, Türk polis tarihinin önemli şahsiyetlerinden Emniyet Umûm Müdürü Mehmet Cemal Göktan’ın kısa hayat hikayesini ve meslek yaşamını incelemeyi amaçlamaktadır. Mehmet Cemal Göktan’ın Emniyet Umûm Müdürlüğü dönemi, Türk Emniyet Teşkilatının modernleşme sürecinde önemli bir kesiti temsil etmektedir. Göktan, polis teşkilatının yapısal ve işlevsel açıdan geliştirilmesine öncülük etmiş; özellikle eğitim, personel sayısı, teknolojik altyapı ve uluslararası iş birlikleri alanlarında önemli reformlar gerçekleştirmiştir. Buna karşılık, polis teşkilatı içerisinde yaşanan bazı olumsuzluklar ve toplumsal eleştiriler de dönemin önemli meseleleri arasında yer almıştır. Orantısız güç kullanımı, polis eğitiminin yetersizliği, karakollarda yaşanan şiddet olayları ve kamuoyunda artan eleştiriler Göktan döneminin görece zayıf yönlerini oluşturmuştur. Araştırmada, Göktan’ın neden Emniyet Umûm Müdürü olarak atandığı, Demokrat Parti ile Cumhuriyet Halk Partisi kıskacında nasıl bir tavır sergilediği, devletin Doğu politikasına ne tür bir katkı sağladığı, Emniyet Umûm Müdürlüğü döneminde Emniyet Teşkilatına ne düzeyde yenilik ve düzenlemeler getirdiği, 27 Mayıs darbesi karşısındaki tutumunun nasıl olduğu ve darbe sonrasındaki sürecin nasıl işlediği sorularına cevap aranmıştır. İncelemenin kronolojik çerçevesini 1957 ile 1960 yılları arası oluşturmaktadır. Araştırma öncesinde Göktan’ın yaşamı ve kariyerine dair kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, dönemin politik ve toplumsal atmosferini yansıtan belgeler incelenmiştir. Çalışmada Göktan’ın ailesiyle yapılan röportajlar esas alınarak: arşiv belgeleri, süreli yayınlar, meclis zabıtları ve çeşitli araştırma eserleri kaynak olarak kullanılmıştır. Mehmet Cemal Göktan’ın Emniyet Umûm Müdürü olarak yürüttüğü reformlar, Türk Emniyet Teşkilatının kurumsal kapasitesini ve profesyonel işleyişini geliştirmede belirleyici olmuştur. Bununla birlikte, teşkilatın halkla ilişkiler ve insan hakları bağlamında karşılaştığı eleştiriler, Göktan dönemi polis reformlarının çok boyutlu değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu yönüyle Göktan’ın çalışmaları, modernleşme çabaları ve toplumsal dinamikler arasında dikkatle okunması gereken bir dönemi temsil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Demokrat Parti , Türk Emniyet Teşkilatı , 27 Mayıs Darbesi , Adnan Menderes , Mehmet Cemal Göktan

Teşekkür

Bu çalışmanın hazırlanmasında, Emniyet Umûm Müdürü Mehmet Cemal Göktan’ın mesleki hayatına ve kişisel yönlerine dair kıymetli bilgiler ve hatıralar paylaşarak araştırmamı zenginleştiren merhumun kızı Sayın Hatice Nurdan Yıldırım’a ve torunu Sayın Fazıl Osman Yıldırım’a en içten teşekkürlerimi sunarım. Aile arşivlerinden sağladıkları belgeler, görseller ve kişisel tanıklıklarıyla, Cemal Göktan’ın hem kamu görevindeki faaliyetlerinin hem de özel hayatındaki duruşunun daha derinlikli bir şekilde anlaşılmasına olanak tanımışlardır. Göktan ailesinin bu nazik katkıları, çalışmanın hem akademik niteliğini hem de tarihî değerini artırmıştır.

THE LAST GENERAL DİRECTOR OF SECURITY OF THE DEMOCRAT PARTY GOVERNMENT: MEHMET CEMAL GÖKTAN

Öz

This study aims to analyse the short life story and professional life of Mehmet Cemal Göktan, one of the most important figures in Turkish police history. Mehmet Cemal Göktan's period as the General Director of Security represents an important section in the modernisation process of the Turkish National Police. Göktan pioneered the structural and functional development of the police organisation and carried out significant reforms especially in the areas of training, personnel, technological infrastructure and international cooperation. On the other hand, some negativities and social criticisms within the police force were among the important issues of the period. Disproportionate use of force, inadequate police training, violent incidents in police stations and increasing public criticism were the relative weaknesses of the Göktan period. The research seeks to answer the questions of why Göktan was appointed as the Director General of Security, what kind of an attitude he displayed in the pincer between the Democrat Party and the Republican People's Party, what kind of contribution he made to the Eastern policy of the state, what kind of innovations and regulations he brought to the Security Organisation during his term as the Director General of Security, what was his attitude towards the 27 May coup and how the process after the coup took place. The chronological framework of the study is between 1957 and 1960. Prior to the research, a comprehensive literature review on Göktan's life and career was conducted and documents reflecting the political and social atmosphere of the period were analysed. Based on interviews with Göktan's family, archival documents, periodicals, parliamentary minutes and various research works were used as sources. Mehmet Cemal Göktan's reforms as General Director of Security were decisive in improving the institutional capacity and professional functioning of the Turkish Security Organisation. However, the criticisms faced by the organisation in the context of public relations and human rights necessitate a multidimensional evaluation of Göktan's police reforms. In this respect, Göktan's work represents a period that should be read carefully between modernisation efforts and social dynamics.

Anahtar Kelimeler

Democrat Party , Turkish National Police , 27 May Coup , Adnan Menderes , Mehmet Cemal Göktan

Kaynakça

• Central Intelligence Agency Archive Documents (CIA)
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA)
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Celal Bayar Arşivi (CBA)
• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Cemal Gürsel Arşivi (CGA)
• Cemal Göktan, “Doğu Vilayetleri Raporu”, 8 Kasım 1958.
• Resmî Gazete
• Türkiye Büyük Millet Meclisi Zabıt Cerideleri.
• Akis Dergisi, Akşam, Cumhuriyet, İkdam, Hürriyet, Milliyet, Ulus, Vatan
• Akçay, Osman (2003), “Cumhuriyetin İlanından İtibaren Ülkemiz Trafik Mevzuatının ve Trafik Teşkilatlanmasının Tarihsel Gelişimi”, Polis Dergisi, S. 36, s. 653-665.
• Altuncuoğlu, Neslihan ve Çağrı Pişkin (2023), “Demokrat Parti’nin Son Döneminde Türkiye’nin İç Güvenliğine Etki Eden Olaylar ve Türk Polis Teşkilatı (1957-1960)”. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 23, S. 46, s. 425-457.
• Anadol, Cemal (2004), Türk Siyaset Tarihinde Demokrat Parti, İstanbul: Yeni Kuvayı Milliye Yayınları.
• Aydemir, Şevket Süreyya (1993), Menderes’in Dramı, Ankara: Remzi Kitapevi.
• Bağcı, Özgür (2019), Demokrat Parti Dönemi’nde Konya (1950-1960), Selçuk Üniversitesi, Doktora Tezi, Konya.
• Bayram, Atilla (2004), “1923-2004 Dönemi Emniyet Genel Müdürleri Biyografileri”, Polis Dergisi, S. 39, s. 62-75.
• Çakmak, FEVZİ (2014), “Cumhuriyet Halk Partisinin Ege Vazife Gezisi ve 1959 Yılı Uşak İzmir Olayları”, Journal of Turkish Studies, C. 9, S. 10, s. 1247-1253.
• Demir, Şerif (2023), “27 Mayıs Askeri Darbesine Hazırlık Sürecinde Cumhuriyet Halk Partisi”, Tarihin Peşinde, S. 29, s. 107-124.
• Demirbilek, Sinan (2012), Demokrat Partililerin Anılarında Yassıada, İstanbul: Gülmat Matbaacılık.
• Dikici, Ali (2007), “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türk Emniyet Teşkilatında İz Bırakmış Makedonya Doğumlu Polisler”, Hikmet Dergisi, S. 10, s. 43-61.
• Dokuyan, Sabit (2023), Darbe Yolunda Üç Yıl 1957-1960 Süreç, Tartışmalar, İddialar, İstanbul: Çizgi Kitapevi.
• Erdoğan, Haşim ve Çağrı Pişkin, (2020), “Demokrat Parti Dönemi İktidar-Muhalefet Çekişmesinin Bir Ürünü: Nevşehir’in İl, Kırşehir’in İlçe Olması”, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, C. 10, S. 2, s. 577-590.
• Gök, Hacı Veli (2022), “Demokrat Parti’nin Son Döneminde İnfial Yaratan Bazı Hadiselerin Demokrat Parti Olağanüstü Meclis Grup Toplantılarındaki Akisleri (6-14 Mayıs 1959)”, Sosyal Bilimlerde Yeni Yaklaşımlar, İzmir, s. 206-229.
• Gök, Hacı Veli (2020), Demokrat Parti Döneminin Önemli Bir Siması: Namık Gedik ve Siyasi Faaliyetleri, İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, İstanbul.
• Gök, Hacı Veli (2021), “Mareşal Fevzi Çakmak’ın Vefatının Türk Basınına Yansıması ve Radyoevi Hadisesi”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), S. 35, s. 125-154.
• Göktan, Cemal (1960), “The Police of Turkey”, International Association of Chiefs of Police, s. 10.
• Kabacalı, Alpay (2007), Türkiye’de Gençlik Hareketleri, İstanbul: Gürer Yayınları.
• Karakuş, Emin (1977), 40 Yıllık Bir Gazeteci Gözü ile İşte Ankara, İstanbul: Hürriyet Yayınları.
• Kaya, Asil (2021), “Uzakdoğu’dan Esen Rüzgâr (1960): Güney Kore’deki Gençlik Hareketinin Türkiye’deki Yansımaları”, Belgi Dergisi, S. 22, s. 555-88.
• Kaynar, İhsan Seddar (2017), “Ankara’nın 11 Eylül 1957 Sel Felaketi ve Siyasi Gündemi”, Ankara Araştırmaları Dergisi, C. 5, S. 2, s. 197-224.
• Kuzey Bulut, Fatma (2019), Demokrat Parti Dönemi Asayiş ve Güvenlik Sorunları ve Bunlara Karşı Alınan Önlemler, Atatürk Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Erzurum.
• Metin, Mehmet (2018), Demokrat Parti Döneminde Kayseri Olayları, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, Nevşehir.
• Muşmal, Hüseyin (2015), “Küllerinden Doğan Bir Köy 1955 Yılı Yangını ve Derebucak’ın Yeniden Kurulusu”, Journal of International Social Research, C. 8, S. 36, s. 364-379.
• Oktay, Hasan Emre (2013), Türk Tarihinin Kayıp Yılları, Adnan Menderes Nasıl Öldürüldü?, İstanbul: Akis Kitap.
• Pınar, Mehmet (2019), “Cevat Dursunoğlu’nun Şark Raporu (Öneriler, Farklılıklar, Benzerlikler)”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S. 46, s. 383-405.
• Pınar, Mehmet (2019), “Rüstem Çurku, Cumhurbaşkanlığı Arşiv Belgelerine Göre Emniyet Umûm Müdürü Cemal Göktan'ın 1958 Şark Raporu ve Tek Parti Dönemiyle Karşılaştırılması”, 3. Uluslararası Sosyal ve Beşerî Bilimler Kongresi, Van, s. 344-358.
• Pişkin, Çağrı (2024), Demokrat Parti Dönemi Türk Emniyet Teşkilatı, Erciyes Üniversitesi, Doktora Tezi, Kayseri.
• Pişkin, Çağrı (2025), “Emniyet Umûm Müdürü Mehmet Cemal Göktan’ın Gözünden Doğu Raporu (1958)”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, C. 41, S. 112, s. 739-68.
• Sarol, Mükerrem (1983), Bilinmeyen Menderes, C. 2, İstanbul: Kervan Yayınları.
• Şahin, Eyüp ve Yücel Yiğit (2021), “Emniyet İstihbarat Tarihi”, Türk İstihbarat Tarihi, Edt: İsmail H. Demircioğlu,
• Ahmet Özcan, Namık Çencen, Yücel Yiğit, İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Şahin, Eyüp ve Yücel Yiğit (2024), Şehir ve Asayiş: Serkomiserlikten Müdürlüğü İzmir Emniyeti 1885-1923, İzmir: İzmir Kalkınma Ajansı Kültür Yayınları.
• Şahin, Meltem (2020), “Öncü: 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi’nin Ardından Çıkan Bir Gazetenin Tarihi”, Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, S. 33, s. 251-274.
• Şahinkaya, Serdar (2014), “29 Nisan 1960’da Siyasal Bilgiler Fakültesi ve Adım Adım 27 Mayıs”, Mülkiye Dergisi C. 34, S. 267, s. 97-121.
• Tuğluoğlu, Fatih (2016), “Demokrat Partinin Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu ve Zile Hadisesi (17 Ekim 1958)”, Tarihin Peşinde Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, S. 15, s. 155-183.
• Yiğit, Yücel (2020), “Bazı İllerden 27 Mayıs Askeri Darbesine Yapılan Tepkiler ve İhbarlar”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, C. 20, S. 41, s. 799-819.
• Yiğit, Yücel (2020), “Doğu Beyazıt’ta Asayiş ve Aşiret (1943)”, Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, S. 38, s. 1-24.
• Yiğit, Yücel (2020), “Mektepsiz Polis Kalmasın: Selanik Polis Mektebi”, Osmanlı İdaresinde Balkanlar, Editörler: Alaattin Aköz-Slobodan Ilıc-Danko Leovac-Doğan Yörük, Cilt: II, Palet Yayınları, Konya, s. 459-483.
• Yiğit, Yücel (2023), “Miras ve Süreklilik: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Polis”, Adli Bilimler ve Kriminalistik Ansiklopedisi, Editörler: Ogün Vural-Hamit Hanlı, Cilt: I, Adalet Yayınevi, Ankara, s. 1-12.
• Yiğit, Yücel (2024), “Antalya’nın Emniyeti (1914-1938) (Serkomiserlikten Müdürlüğe Polis Teşkilatı)”, Antalya Kitabı 5- Antalya’da Türk Tarihi ve Medeniyeti, Palet Yayınlar, Konya, s. 205-214.
• Yiğit, Yücel (2024), “Polis Müdürlüğünden Mülkiyeye: Burdur Valisi Kâmuran Çuhruk”, Burdur’a Değer Katan Şahsiyetler, Editör: Zafer Gölen, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ) Yayınları, s. 944-959.
• Yiğit, Yücel (2021), “II. Meşrutiyet Dönemi Polis Maaşları (Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Polis Maaşları (1865-1937)”, Mehmet Genç Anısına Uluslararası Osmanlı İktisat Tarihi Sempozyumu, İstanbul, s. 95-123.
• Atatürk Üniversitesi, “Erzurum Valisi Cemal Göktan anlatıyor”, (Erişim Tarihi: 27.01.2025), https://atauni.edu.tr/ata-tarihce/kurumsal.
• Polis Akademisi, “Polis Bandosu”, (Erişim Tarihi: 05.01.2025), https://www.pa.edu.tr/polis-bandosu.
• Mehmet Cemal Göktan’ın kızı Hatice Nurdan Yıldırım ve torunu Fazıl Osman Yıldırım ile 08.02.2025 tarihinde yapılan röportaj.