DEMOKRAT PARTİ İKTİDARININ SON EMNİYET UMÛM MÜDÜRÜ: MEHMET CEMAL GÖKTAN
Öz
Bu çalışma, Türk polis tarihinin önemli şahsiyetlerinden Emniyet Umûm Müdürü Mehmet Cemal Göktan’ın kısa hayat hikayesini ve meslek yaşamını incelemeyi amaçlamaktadır. Mehmet Cemal Göktan’ın Emniyet Umûm Müdürlüğü dönemi, Türk Emniyet Teşkilatının modernleşme sürecinde önemli bir kesiti temsil etmektedir. Göktan, polis teşkilatının yapısal ve işlevsel açıdan geliştirilmesine öncülük etmiş; özellikle eğitim, personel sayısı, teknolojik altyapı ve uluslararası iş birlikleri alanlarında önemli reformlar gerçekleştirmiştir. Buna karşılık, polis teşkilatı içerisinde yaşanan bazı olumsuzluklar ve toplumsal eleştiriler de dönemin önemli meseleleri arasında yer almıştır. Orantısız güç kullanımı, polis eğitiminin yetersizliği, karakollarda yaşanan şiddet olayları ve kamuoyunda artan eleştiriler Göktan döneminin görece zayıf yönlerini oluşturmuştur. Araştırmada, Göktan’ın neden Emniyet Umûm Müdürü olarak atandığı, Demokrat Parti ile Cumhuriyet Halk Partisi kıskacında nasıl bir tavır sergilediği, devletin Doğu politikasına ne tür bir katkı sağladığı, Emniyet Umûm Müdürlüğü döneminde Emniyet Teşkilatına ne düzeyde yenilik ve düzenlemeler getirdiği, 27 Mayıs darbesi karşısındaki tutumunun nasıl olduğu ve darbe sonrasındaki sürecin nasıl işlediği sorularına cevap aranmıştır. İncelemenin kronolojik çerçevesini 1957 ile 1960 yılları arası oluşturmaktadır. Araştırma öncesinde Göktan’ın yaşamı ve kariyerine dair kapsamlı bir literatür taraması yapılmış, dönemin politik ve toplumsal atmosferini yansıtan belgeler incelenmiştir. Çalışmada Göktan’ın ailesiyle yapılan röportajlar esas alınarak: arşiv belgeleri, süreli yayınlar, meclis zabıtları ve çeşitli araştırma eserleri kaynak olarak kullanılmıştır. Mehmet Cemal Göktan’ın Emniyet Umûm Müdürü olarak yürüttüğü reformlar, Türk Emniyet Teşkilatının kurumsal kapasitesini ve profesyonel işleyişini geliştirmede belirleyici olmuştur. Bununla birlikte, teşkilatın halkla ilişkiler ve insan hakları bağlamında karşılaştığı eleştiriler, Göktan dönemi polis reformlarının çok boyutlu değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu yönüyle Göktan’ın çalışmaları, modernleşme çabaları ve toplumsal dinamikler arasında dikkatle okunması gereken bir dönemi temsil etmektedir.
Anahtar Kelimeler
THE LAST GENERAL DİRECTOR OF SECURITY OF THE DEMOCRAT PARTY GOVERNMENT: MEHMET CEMAL GÖKTAN
Öz
This study aims to analyse the short life story and professional life of Mehmet Cemal Göktan, one of the most important figures in Turkish police history. Mehmet Cemal Göktan's period as the General Director of Security represents an important section in the modernisation process of the Turkish National Police. Göktan pioneered the structural and functional development of the police organisation and carried out significant reforms especially in the areas of training, personnel, technological infrastructure and international cooperation. On the other hand, some negativities and social criticisms within the police force were among the important issues of the period. Disproportionate use of force, inadequate police training, violent incidents in police stations and increasing public criticism were the relative weaknesses of the Göktan period. The research seeks to answer the questions of why Göktan was appointed as the Director General of Security, what kind of an attitude he displayed in the pincer between the Democrat Party and the Republican People's Party, what kind of contribution he made to the Eastern policy of the state, what kind of innovations and regulations he brought to the Security Organisation during his term as the Director General of Security, what was his attitude towards the 27 May coup and how the process after the coup took place. The chronological framework of the study is between 1957 and 1960. Prior to the research, a comprehensive literature review on Göktan's life and career was conducted and documents reflecting the political and social atmosphere of the period were analysed. Based on interviews with Göktan's family, archival documents, periodicals, parliamentary minutes and various research works were used as sources. Mehmet Cemal Göktan's reforms as General Director of Security were decisive in improving the institutional capacity and professional functioning of the Turkish Security Organisation. However, the criticisms faced by the organisation in the context of public relations and human rights necessitate a multidimensional evaluation of Göktan's police reforms. In this respect, Göktan's work represents a period that should be read carefully between modernisation efforts and social dynamics.
Anahtar Kelimeler
Bu çalışmanın hazırlanmasında, Emniyet Umûm Müdürü Mehmet Cemal Göktan’ın mesleki hayatına ve kişisel yönlerine dair kıymetli bilgiler ve hatıralar paylaşarak araştırmamı zenginleştiren merhumun kızı Sayın Hatice Nurdan Yıldırım’a ve torunu Sayın Fazıl Osman Yıldırım’a en içten teşekkürlerimi sunarım. Aile arşivlerinden sağladıkları belgeler, görseller ve kişisel tanıklıklarıyla, Cemal Göktan’ın hem kamu görevindeki faaliyetlerinin hem de özel hayatındaki duruşunun daha derinlikli bir şekilde anlaşılmasına olanak tanımışlardır. Göktan ailesinin bu nazik katkıları, çalışmanın hem akademik niteliğini hem de tarihî değerini artırmıştır.
