ATATÜRK DÖNEMİNDE CUMHURİYET BAYRAMI KUTLAMALARI: MUĞLA ÖRNEĞİ (1929-1938)

Yıl 2026, Sayı: 31, 1 - 26, 19.01.2026

Seher Akça

https://doi.org/10.33431/belgi.1715245

Öz

Resmi bayramlar, halk kitlelerinin ortak değerler etrafında birlikteliğini sağlayan ve aidiyet duygusunu güçlendiren özel günler olarak siyasal ve toplumsal yaşamda büyük önem taşımaktadır. Osmanlı Devletinde ilk kez II. Meşrutiyetin ilan tarihi olan 10 Temmuz (23 Temmuz) milli bayram olarak kutlanmıştır. Böylece meşruti sistemin meşruiyeti, milli bayramla pekiştirilmiştir. 20. Yüzyıl Türk siyasi hayatında en önemli dönüm noktası, hiç şüphesiz monarşiden meşrutiyete, meşrutiyetten cumhuriyete geçiş süreci olmuştur. İmparatorluğun çöküş döneminin tarihsel koşullarından doğan Türk Devrimi ile, Türkiye Cumhuriyeti’nin ulus-devlet olarak temelleri atılmış; toplumsal hayatın her alanındaki köklü değişiklikler bu temellere dayandırılmıştır. Milli Mücadele yılları gelişmeleri, Türk Devriminin kurtuluş aşamasını teşkil ederken; bu dönemde I. TBMM, aldığı kararlar ve faaliyetleri ile, yeni devletin kurulmasında önemli rol oynamıştır. 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyetin, yeni devletin adı ve yönetim şekli olarak ilânı, ülke genelinde büyük bir coşku ile karşılanmış; 1925 yılından itibaren de, Cumhuriyet bayram kutlamaları milli bayram olarak resmiyet kazanmıştır. Bu kutlamalar, ulus iradesine dayanan yeni devlet ve yönetim tarzının ülkede yerleşmesi ve Cumhuriyet yurttaşlığı bilincinin pekiştirilmesi açısından önemli misyon üstlenmiştir.
Bu makalede, ülkemizde Cumhuriyet Bayramı kutlamaları, Atatürk Dönemini kapsayacak şekilde ve Muğla yerelinde yansımaları boyutuyla ele alınmıştır. Çalışma kapsamında Muğla’da Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına ilişkin yapılan hazırlıklar, kutlama programları, tören ve etkinliklere ilişkin ayrıntılı bilgiler, nitel araştırma yöntemi olan dokuman analiziyle değerlendirilmiştir. Muğla yerel basını, Cumhurbaşkanlığı Cumhuriyet Arşivinde yer alan resmi belgeler, Muğla tarihine ilişkin tetkik eserler, çalışmanın temel kaynaklarını teşkil etmiştir. Bu makale, resmi bayram kutlamalarının, Cumhuriyet rejiminin meşruiyeti ve toplumsal yaşamda kökleşmesi yanında; merkezi yönetim-yerel yönetim-halk bütünleşmesine katkıları ve dönem Muğla’sının yerel dinamikleri açısından literatüre katkı sağlayacaktır.

Anahtar Kelimeler

Muğla , Cumhuriyet , Atatürk , Bayram

THE REPUBLIC DAY CELEBRATIONS DURING THE ATATÜRK ERA: THE CASE OF MUĞLA (1929-1938)

Öz

The public celebrations are of great importance in political and social life as special days that ensure the unity of the masses of people around common values and strengthen the sense of belonging. For the first time in the Ottoman Empire, 10 July (23 July), the date of the proclamation of the Second Constitutional Monarchy, was celebrated as a national celebration. Thus, the legitimacy of the constitutional system was reinforced with a national celebration. In 20th century Turkish political life, the most important turning point was undoubtedly the transition from monarchy to constitutionalism and from constitutionalism to republic. With the Turkish Revolution, which emerged out of the historical conditions of the decline of the Empire, the foundations of the Republic of Turkey as a nation-state were laid and radical changes in all areas of social life were based on these foundations. While the developments of the National Struggle years constituted the liberation phase of the Turkish Revolution, the First Grand National Assembly of Turkey played an important role in the establishment of the new state with its decisions and activities. On 29 October 1923, the proclamation of the Republic as the name and form of government of the new state was greeted with great enthusiasm throughout the country; and from 1925 onwards, the celebrations of the Republic became official as a national celebration. These celebrations have undertaken an important mission in terms of establishing the new state and administration style based on the will of the nation in the country and reinforcing the consciousness of Republican citizenship.
In this article, Republic Day celebrations in our country are discussed in a way to cover the Atatürk Period and its reflections in Muğla. Within the scope of the study, detailed information on the preparations, celebration programmes, ceremonies and activities related to the Republic Day celebrations in Muğla were evaluated by document analysis, which is a qualitative research method. The local press of Muğla, official documents in the Republican Archive of the Presidency of the Republic, and analytical works on the history of Muğla constituted the main sources of the study. This article will contribute to the literature in terms of the contributions of the official public celebrations to the central government-local government-public integration and the local dynamics of Muğla in the period, as well as the legitimacy of the Republican regime and its rooting in social life.

Anahtar Kelimeler

Muğla , Atatürk , Republic , Celebration

Kaynakça

• Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA), Fon Kodu: 490.1.0, Yer No: 1147-24-1 (30.11.1943)
• Resmi Ceride, 23 Nisan 1341, Sayı:96, Sene:3.
• Resmi Gazete, 26.VI.1933, Sayı:2437
• Resmi Gazete, 1 Haziran 1935, Sayı:3017.
• TBMM Zabıt Ceridesi, 19.4.1341, C:18, Devre: II.
• TBMM Zabıt Ceridesi, 27.V.1935, C:3, Devre: V.
• TBMM Zabıt Ceridesi, 11.VI.1933, C.16, Devre: IV.
• Cumhuriyet, 28 Teşrinievvel 1933.
• Hakimiyet-i Milliye, 14. Birinci Teşrin 1933.
• Hakimiyet-i Milliye, 24 Birinci Teşrin 1933.
• Hakimiyet-i Milliye, 28 Birinci Teşrin 1933.
• Hakimiyet-i Milliye, 31 Birinci Teşrin 1933.
• Milliyet, 22 Teşrinievvel 1933.
• Muğla Aylık Halkevi Dergisi, Sa:5, 1 Temmuz 1937.
• Muğla’da Halk, 28 Teşrinievvel 1929.
• Muğla’da Halk, 29 Teşrinievvel 1929.
• Muğla’da Halk, 1 İkinci Teşrin 1929.
• Muğla’da Halk, 3 İkinci Teşrin 1929.
• Muğla’da Halk, 28 Teşrinievvel 1930.
• Muğla’da Halk, 29 Teşrinievvel 1930.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1934.
• Muğla’da Halk, 8 II. Teşrin 1934.
• Muğla’da Halk, 5 I. Teşrin 1935.
• Muğla’da Halk, 12 I. Teşrin 1935.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1935.
• Muğla’da Halk, 2 II. Teşrin 1935.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1936.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1937.
• Muğla’da Halk, 6 II. Teşrin 1937.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1938.
• Muğla’da Halk, 29 I. Teşrin 1938.
• Vakit, 22 Teşrinievvel 1932.
• Vakit, 30 Teşrin-i Evvel 1932.
• Vakit, 10 Birinci Teşrin 1933.
• Vakit, 14 Birinci Teşrin 1933.
• Vakit, 20 Birinci Teşrin 1933.
• Vakit, 1 İkinci Teşrin 1933.
• Vakit, 12 İkinci Teşrin 1933.
• Akbayrak Hasan (1987), “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Milli Bayramlar”, Tarih ve Toplum, C:8, Sa:43, Temmuz, s.31-38.
• Akça, Bayram (2002), Sosyal-Siyasal ve Ekonomik Yönüyle Muğla (1923-1960), ATAM, Ankara.
• Bolat, Bengül Salman (2012), Milli Bayram Olgusu ve Türkiye’de Yapılan Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları, ATAM, Ankara.
• Cumhuriyet’in 15. Yılında Muğla (1938), Marifet Basımevi, İzmir.
• Çanak, Erdem (2013), “Adana’da Cumhuriyet’in Onuncu Yılı Kutlamaları”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sa:86, C:29, s.1-26.
• Çetindaş Dilek (2021), “Aka Gündüz’ün Muhterem Katil Eserini Savaş Edebiyatı, Etnosentrizm ve Millî Kin Kavramları Üzerinden Okumak”, Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sa:6, Aralık, s.23-37.
• Çolak, Melek ( 2001), Muğla’da Eğitim (1923-1950), Muğla.
• Güneş Günver - Elmacı Mehmet Emin (2013), Tek Parti Döneminde Aydın’da Cumhuriyet Bayramı Kutlamaları, Zeus Kitabevi, İzmir.
• Koca, Feray (2015 ), “Cumhuriyet Muğla’sı ve Kent Mekânı”, Muğla’da Geçmişin İzleri”, Yıl:1, Sa:2,Aralık, s.5-9. Tarih İçinde Muğla (2006), Derleyen: İlhan Tekeli, Muğla Belediyesi Yayınları, 2. Baskı.
• Türkeş, Ünal (2019 ), Cumhuriyeti Kucaklayan Muğla, Devrim Gazete ve Matbaası, Muğla.