A Global Corruption Network: The Lockheed Bribery Scandal and Türkiye

Öz

Another corruption/bribery scandal that became a major ethical issue occupying the global agenda—especially after the Watergate Scandal—was the Lockheed Corruption Scandal, which dominated the political landscape of the 1970s and influenced political life in many countries. The Lockheed Scandal, which can be summarized as the act of an American-based aircraft company offering bribes to political elites as well as civil and military bureaucrats in developing countries in order to gain administrative and legal privileges such as procurement priority and increased sales, created a worldwide shockwave and sparked new debates shortly after coming to light. The scandal, which involved many countries including Japan, Germany, the Netherlands, Italy, and Turkey, remained on the agenda for years through legal and political investigations. In Turkey, the issue first emerged when records released by American officials in 1976 publicly revealed allegations that military officials under the authority of the Ministry of National Defense had accepted bribes related to the purchase of 40 Lockheed aircraft back in 1974. The fact that the Prime Minister of Japan was sentenced to prison made the Lockheed scandal even more controversial in the eyes of other nations. This study examines both the global impact of the Lockheed Scandal and, more specifically, its effects on Turkey’s political processes, arguing that, in addition to its international financial dimensions and the global conjuncture of the time, domestic political issues also played a significant role in the unfolding of the scandal in Turkey

Anahtar Kelimeler

• Lockheed
• Türkiye
• bureucracy
• politics
• bribery

KÜRESEL BİR YOLSUZLUK AĞI: LOCKHEED RÜŞVET SKANDALI VE TÜRKİYE

Öz

Watergate Skandalı ile dünya gündemini meşgul ederek önemli bir etik sorun haline gelen yolsuzluk/rüşvet skandallarından bir diğeri 1970’li yıllar gündemine damga vuran ve birçok ülkede siyasal hayatı etkisi altına alan Lockheed Yolsuzluk Skandalı olmuştur. Temelde Amerikan menşeli bir uçak firmasının satışlarını artırmak amacıyla gelişmekte olan ülkelerin siyasi elitlerine ve sivil ve askeri bürokratlarına ihale önceliği, daha fazla alım gibi süreçler ile idari ve hukuki ayrıcalık kazanmaya yönelik rüşvet vermesi olarak özetlenebilecek Lockheed Yolsuzluk Skandalı kısa sürede tüm dünyada şok etkisi yaratacak ve yeni tartışmaları başlatacaktır. Japonya, Almanya, Hollanda, İtalya ve Türkiye gibi pek çok ülkeyi içine alan Lockheed Yolsuzluk Skandalı uzun yıllar boyunca hukuki ve siyasi soruşturma süreciyle gündemde kalmıştır. Türkiye ayağında sorun ilk olarak 1974 yılında Millî Savunma Bakanlığının güdümündeki askeri yetkililerin 40 adet Lockheed uçağının alım konusunda rüşvet aldıkları iddiasının 1976 yılında Amerikalı yetkililer tarafından açıklanan kayıtlarla alenen ifşa edilmesi ile ortaya çıkmıştır. Bilhassa Japonya’da başbakanın hapisle cezalandırılması ise Lockheed’i diğer ülkeler açısından daha da tartışılır kılmıştır. Lockheed Skandalının Türkiye ayağında skandalın ortaya çıkışında uluslararası finansal boyut ve dönemin uluslararası konjonktürünün yanında iç politik sorunların da önemli etkisi olduğu iddiasıyla ele alınan bu çalışmada skandalın genelde dünyadaki etkisi özelde ise Türkiye’deki siyasal süreç üzerindeki etkisi incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• : Lockheed
• Türkiye
• bürokrasi
• siyaset
• rüşvet

Kaynakça

1. BCA, 30-18-1-2, 357-158-19, 02.09.1976.
2. BCA, 30-18-1-2, 375-175-7, 21.09.1978.
3. BCA, 30-18-1-2, 429-325-4, 03.07.1981
4. Resmî Gazete, Sayı: 15649, 7/12202.
5. MM ZC, Cilt: 14, Birleşim: 53, 10 Şubat 1977.
6. MM ZC, Cilt: 23, Birleşim: 42, 8 Şubat 1977.
7. MM ZC, Cilt: 18, Birleşim: 74, 10. Mart 1976.
8. Amerikan Lockheed Aircaft Şirketinin Türkiye'de Bazı Kişilere Rüşvet Dağıttığı İddiaları Hakkında Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu (10/79-10/72), 05.04.1977, TBMM Arşivi, Dönem:4, Toplantı: 4, S. Sayısı: 524.

9. Carlson, Matthew M.- REED Steven (2018), Polıtıcal Corruptıon And Scandals In Japan, New York: Cornell University Press.
10. Heywood, Paul (2015), In book: Routledge Handbook of Political Corruption, Routledge, 1-13.
11. Kouramoudou, Kéïta (2019), Essay on the Economics of Corruption, Finland: Tampere University Dissertations 164.
12. Aykın, Hasan-AVCI, Şerife (2008), “Oecd Uluslararası Ticari İşlemlerde Yabancı Kamu Görevlisine Rüşvet Verilmesinin Önlenmesi Sözleşmesi ve Türkiye’ye Yansıması”, Uluslararası Ekonomik Sorunlar Dergisi, Sayı: 29, (Mayıs), 1-10.
13. Badua, Frank (2015), “Layıng Down The Law On Lockheed: How An Avıatıon And Defense Gıant Inspıred The Promulgatıon Of The Foreıgn Corrupt Practıces Act Of 1977”, The Accounting Historians Journal, Vol. 42, No. 1 (June), 105-126.
14. Baerwald, Hans H. (1976), “Lockheed And Japanese Polıtıcs”, Asian Survey, Vol. 16, No. 9 (September), 817-829.
15. Blaker, Michael (1977), “Japan 1976: The Year of Lockheed”, Asian Survey, Vol. 17, No. 1, A Survey of Asia in 1976: Part I (January), 81-90.
16. Ergun, Turgay (1978), “Yönetimde Yozlaşma Olgusu Üzerine”, Amme İdaresi Dergisi, Cilt:11, Sayı: 1, 24-30.
17. Jajkowicz, Ondrej-Drobiszova, Agata (2015), “The Effect of Corrup-tion on Government Expenditure Allocation in OECD Countries”, Acta Universitatis Agriculture et Silviculturae Mendelianae Brunensis, Volume: 63, Number: 4, 1251-1259.
18. Krastev, Ivan (2010), “Olmalı’nın ‘Olabilir’ Anlamına Geldiği O An: Yolsuzluk Karşıtı Washington Uzlaşmasının Ortaya Çıkması”, İş Ahlakı Dergisi Turkish Journal of Business Ethics, Cilt: 3, Sayı: 6, (Kasım November), 11-34.
19. Küçük, Yalçın (1977), “Lockheed: Oyun İçinde Oyun”, Yürüyüş, Sayı: 92, (11 Ocak), 1-17.
20. Oktar, Suat (2003), “Yolsuzluk Ekonomisi”, Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, Cilt: 18, Sayı 1, 13-27. Solomon, Lewıs D.-Lınvılle, Leslıe G. (1976), “Transnatıonal Conduct Of Amerıcan Multınatıonal Corporatıons: Questıonable Payments Abroad”, Boston College Industrıal And Commercıal Law Revıew, Volume XVII, Number: 3, (March), 303-346.
21. Tanzi, Vito (1998), “Corruption Around the World: Causes, Consequences, Scope, and Cures”, IMF Working Paper, Volume: 45, Number: 4, (December), 559-594.
22. Özal, Nilay (2008), Neo-Liberal Birikim Modelinde Yolsuzluk Ekonomisi Türkiye Örneği, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi, Hatay.
23. The New York Times, The Observer, Asia Times, Time, Cumhuriyet, Milliyet, Son Havadis, Yürüyüş
24. Ristau, Bruno A. (1983), “International Cooperation in Penal Matters: The Lockheed Agreements”, 4 MICH. J. INT'L L, https://repository.law.umich.edu/mjil/vol4/iss1/4s. 85. (Erişim Tarihi: 13.04. 2025).
25. TARHAN, R. Bülent (2006), “Bir Olgu Olarak Yolsuzluk: Nedenler, Etkiler ve Çözüm Önerileri,” TEPAV, Erişim: http://www. tbmm. gov.tr/komisyon/yolsuzluk_arastirma/kaynaklar/Kisim_1. pdf, (Erişim