MIGRATION DIPLOMACY IN OTTOMAN-POLISH RELATIONS: THE FIRST POLISH MIGRATIONS AFTER THE PARTITION

Öz

Osmanlı Devleti’nin Lehistan ile ilişkilerinde eski tarihlerden itibaren bazen çatışma bazen de uzlaşma hâkim olmuşsa da özellikle Karlofça Antlaşması sonrası Rusya karşısında, iki devlet arasında uzun ömürlü bir ittifak oluşmuş ve ilişkiler bir kader birliğine evirilmiştir. Rus Çariçesi Büyük Katerina, selefi I. Petro gibi, sınırlarını genişletmek için bir dizi girişimde bulunmuştur. Bu amaçla Prusya ve Avusturya'yı yanına alalarak Lehistan'ı üç defa paylaşmıştır. 1795'teki son bölünmeden sonra Lehistan toprakları haritadan tamamen silinmiştir. Bu süreçte Lehistan ile uzun süredir müttefik olan Osmanlı Devleti, elini uzatarak sınırlarını Leh göçlerine açmıştır. Literatürdeki genel çalışmalar, Leh göçlerinin XIX. yüzyılda gerçekleştiğini vurgulamaktadır; ancak özgün bir değer taşıyan bu çalışmayla ilk Leh göçlerinin XVIII. yüzyılın son yıllarında yapıldığı ortaya konmaktadır. Bu yıllarda Boğdan topraklarına gerçekleştirilen Leh göçleri ve bunların iskân süreçleri bu çalışmanın ana çatısını oluşturmaktadır. Devlet arşiv kaynaklarına dayandırılarak elde edilen veriler ışığında, Lehli göçmenlerle ilgili bir takım rakamsal bilgilere ulaşılmış ve bunların isimleri tespit edilmiştir. Dönem siyaseti içerisinde Osmanlı Devleti’nin Lehli göçmenleri nasıl tanımladığı ve nasıl davrandığı izah edilmeye çalışılmıştır. Bu, Osmanlı-Leh ilişkilerinin daha iyi anlaşılması açısından önem taşımakla birlikte, ayrıca incelenmesi gereken bir süreçtir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı-Leh İlişkileri
• Lehistan'ın Paylaşımı
• Leh Göçleri
• Boğdan
• İskan

MIGRATION DIPLOMACY IN OTTOMAN-POLISH RELATIONS: THE FIRST POLISH MIGRATIONS AFTER THE PARTITION

Öz

While Ottoman-Polish relations have been marked by both conflict and reconciliation since ancient times, a long-lasting alliance emerged between the two states after the Treaty of Karlowitz, particularly in the face of Russia, and their relations evolved into a shared destiny. The Russian Tsarina Catherine the Great, like her predecessor Peter I, made a number of attempts to expand her borders. For this purpose, she took Prussia and Austria with her and invaded Poland three times. After the last invasion and partition in 1795, the Polish territory was completely erased from the map. In this process, the Ottoman Empire, who had been ally with Poland for a long time, extended his hand and opened his borders to the Polish immigration. General studies in the literature emphasize that Polish migrations took place in the 19th century; however, this study, which has an original value, reveals that the first Polish migrations took place in the last years of the 18th century. In this period, the Polish migration and settlement processes to the territory of Moldavia (Bogdan) has constituted the main framework of this study. In the light of the data obtained on the basis of state archive sources, a number of numerical information about the Polish immigrants were reached and their names were identified. It has been tried to explain how the Ottoman Empire defined the Polish immigrants and how they were behaved. This is important for a better understanding of the Ottoman-Polish relations, and it is a process that needs to be examined separately.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman-Polish Relations
• Partition of Poland
• Polish Migrations
• Moldavia (Bogdan)
• Settlement

Kaynakça

1. BOA. Hatt-ı Hümayun (HAT.), 225 / 12537.
2. BOA. Hatt-ı Hümayun (HAT.), 225 / 12543.
3. BOA, Hatt-ı Hümayun (HAT.), 262 / 15174.
4. BOA, Hatt-ı Hümayun (HAT.), 262 / 15174-2.
5. BAYKAL, Bekir Sıtkı (1940/41), “Lehistan’ın İlk Taksimi ve Osmanlı Devleti’nin Bu İşle Alakası”, A.Ü. DTCF Yıllık Araştırmalar Dergisi, Vol. I, Ankara, pp. 145-156.
6. ________, (1985), “Tarih Boyunca Osmanlı-Polonya ilişkileri”, Yusuf Hikmet Buyur’a Armağan, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, pp. 247-255.
7. BAYRAKTAR, Bayram, (2019), “Osmanlı Arşiv Belgeleri Işığında Devletler Hukuku Açısından 19. Yüzyılda Osmanlı’ya Sığınan Lehistan ve Macar Mültecileri Hakkında Bazı Düşünceler”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, Vol. 19, Issue 39, December, pp. 759-78.
8. DAVIES, Norman, (2006), Avrupa Tarihi, (Translated by M.Ali Kılıçbay), İmge Kitabevi, Ankara.

9. DOĞRU, Halime, (2006), Lehistan’da Bir Osmanlı Sultanı; IV. Mehmed’in Kamaniçe-Hotin Seferleri ve Bir Masraf Defteri, Kitap Yayınevi, İstanbul.
10. GÜMÜŞ, Musa, (2009), Osmanlı Modernleşmesinde Yabancılar - Leh ve Macar Mültecileri, Libra Yayınları, İstanbul.
11. KOLODZIEJCZYK, Dariusz, (1999), “Polonya ve Osmanlı Devleti Arasında Tarih Boyunca Siyasi ve Diplomatik İlişkiler”, Savaş ve Barış: 15.-19. Yüzyıl Osmanlı-Lehistan İlişkileri, (Ed: Selmin Kangal, and others.) T.C Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara 1999, pp. 20-35.
12. ________, (2000), Ottoman-Polish Diplomatic Relations (15th-18th Century), An Annotated Edition of Ahdnames and Other Documents, Brill, Leiden.
13. ________, (2002), “1795’e Kadar Osmanlı-Leh İlişkilerinin Karakteri Üzerine Bazı Tespitler”, Türkler, Vol. IX, (Ed: Hasan Celal Güzel, and others), Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, pp. 679-685.
14. KRASZEWSKIEGO, Jozef Ignacy, (1875), Polska w Czasie Trzech Rozbiorów, Tom. III, Nakladem Ksiegarni Jana Konstantego Zupanskiego, Poznan.
15. KURAT, Akdes Nimet, (1993), Rusya Tarihi; Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
16. LAMARTINE, Alphonse de,(2008), Osmanlı Tarihi, (Translated by Serhat Bayram), Kapı Yayınları, İstanbul.
17. LEE, Stephen J., (2004), Avrupa Tarihinden Kesitler 1494-1789, (Translated by Ertürk Demirel), Dost Kitabevi, Ankara.
18. LORD Robert Howard, (1915), The Second Partition of Poland, Harvard University Press, Cambridge.
19. SAYDAM, Abdullah, (1997), “Osmanlıların Siyasî İlticalara Bakışı ya da 1849 Macar-Leh Mültecileri Meselesi”, Belleten, Vol. 61, Issue 231, August, pp. 339-386.
20. SZRETER, R., (1974), “Europe’s First Ministry of Education and the Problem of the Supply of Teachers”, British Journal of Educational Studies, Vol. 22, No: 2, pp. 182-190.
21. UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı, (1995), Büyük Osmanlı Tarihi, Vol. II-III-IV, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
22. YÜCE, Neşe Taluy, (2004), Özgürlük Peşindeki Polonya. DTCF Yayınları, Ankara.