TÜRK DEVRİMİ’NİN SAHADAKİ YANSIMASI: KÖY ENSTİTÜLERİNDE SPOR YARIŞMALARI (1947–1948) VE EĞİTİMSEL İŞLEVİ

Öz

Bugüne kadar ulusal ya da uluslararası nitelikte sayısız araştırmaya konu olan Köy Enstitüleri Türkiye'ye özgü bir model olarak cumhuriyetçi yurttaşlık ideali çerçevesinde gerçekleştirilen modernleşme programının örnek uygulamalarından biridir. Cumhuriyetin modernleşme projesi ulusal kimlik inşasını Türk toplumunun ortak değerlerinden, kültürel dinamiklerinden alarak evrensel değerlerle harmanladı. Bu dönüşümü sağlayan en önemli unsur eğitim idi. Eğitim aracılığıyla siyasal, sosyal, ekonomik, kültürel ve sanatsal alanlarda yapılan yenilikler, modern toplumun inşasında önemli rol oynarken; spor ve sanat toplumsal bütünleşmede başat rol oynadı. Kaynaşmış bir toplum yaratmanın bir yolu da spor karşılaşmaları ve başarılı spor organizasyonları düzenleyerek, önce Cumhuriyetin eğitim ve kültür kuruluşları olan halkevleri, ardından köy enstitüleri aracılığıyla ile kitle sporunu ve spor eğitimini Anadolu'da yaygınlaştırmak oldu. Köy Enstitüleri hakkında alan yazında çok geniş alanda araştırmalar bulunmasına rağmen, beden eğitimi ve spor uygulamalarına yönelik çalışmaların yetersiz kalması, bu araştırmanın yapılmasında belirleyici olmuştur. Köy enstitüleri üzerine sayısız kitap, makale vb. yazıldı, belgeseller yapıldı, ancak köy enstitüleri ve spor konusu pek araştırılmadı. Köy Enstitülerinde uygulanan programlar incelendiğinde, beden eğitim ile ilgili etkinliklerin yalnızca derslerle sınırlandırılmadığı, sporun bir çağdaşlaşma aracı olarak kapsamlı bir etkinlik alanı olduğu görülür. 1947'de İlk Öğretim Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan ve Köy Enstitülerine gönderilen bir genelge ve buna binaen enstitüler arasında düzenlenen spor yarışmaları bunun en güzel örneğidir. Bu yarışmalar, beden eğitimi öğretmenlerinin ekiplerle birlikte görevlendirilmesiyle, enstitülü öğrencilerde sporun yalnızca rekabet alanı değil, pedagojik ve teknik açıdan kolektif bir bilinç oluşturmada önemli olduğunu ortaya koymuştur. Enstitüler arasındaki yarışmalar uluslararası spor kurallarının uygulamalarının öğretildiği bir faaliyet alanı olurken; yarışmalarda milli oyunların sergilenmesi, kız öğrencilerin yarışmalarda aktif olarak yer almalarıyla kadınların kamusal alanda öne çıkma çabaları bu araştırmada öne çıkan sonuçlardır. Araştırma bu yönüyle 1947 ve 1948 yıllarında gerçekleştirilen yarışmaları yukarıda da belirtmiş olduğumuz yönlerini de dikkate alarak bütüncül boyutuyla değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Köy Enstitüleri
• ,Spor yarışmaları
• , spor ve eğitim ilişkisi

Destekleyen Kurum

yok

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

yok

Teşekkür

yok

Sports Competitions in Village Institutes (1947–1948) as a Reflection of the Turkish Revolution and Their Educational Function

Öz

Village Institutes, as a unique educational model specific to Turkey, played a significant role in the modernization process and the construction of republican citizenship. The modernization project of the Republic aimed to synthesize universal values with the cultural dynamics of Turkish society in the formation of national identity, with education serving as the primary instrument of this transformation. While political, social, economic, and cultural reforms implemented through education were decisive in building a modern society, sports and arts emerged as key elements in fostering social cohesion. In this context, the dissemination of mass sports and the promotion of a sports culture across Anatolia were institutionalized first through People’s Houses and subsequently through the Village Institutes.Although the literature on Village Institutes is extensive, the limited number of studies focusing on physical education and sports practices constitutes the main motivation for this research. An examination of the educational programs implemented in the Village Institutes reveals that physical education activities were not confined to formal coursework; rather, sports functioned as a comprehensive domain and a significant instrument of modernization. In this regard, the inter-institutional sports competitions organized in 1947 under the directive of the General Directorate of Primary Education represent a concrete manifestation of this approach. These competitions, conducted under the guidance of physical education teachers, demonstrated that sports were not merely competitive activities but also pedagogical processes fostering collective consciousness and technical development among students. Furthermore, the application of international sports regulations enabled students to engage with global sports culture, while the inclusion of traditional games contributed to the preservation of local cultural values. The active participation of female students in these competitions also indicates that the policies aimed at increasing women's visibility in the public sphere during the early Republican period were supported through education.This study aims to analyze the Village Institutes sports competitions held in 1947 and 1948 from pedagogical, social, and cultural perspectives, and to evaluate, within a holistic framework, the multifaceted functions of this distinctive model in which sports were integrated into the educational system.

Anahtar Kelimeler

• Village Institutes
• sport competitions
• modernization
• education andsport relationship

Destekleyen Kurum

there is none

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

there is none

Teşekkür

there is none

Kaynakça

1. Akandere, Osman, (2023). İsmail Hakkı Tonguç (1893–1960). Atatürk Ansiklopedisi. (https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/1040/%C4%B0smail-Hakk%C4%B1-Tongu%C3%A7-(1893-1960)).
2. Akçadağ Köy Enstitüsü Dergisi, Temmuz 1946.
3. Akyüz, Yahya (2021), Türk Eğitim Tarihi (M.Ö. 1000–M.S. 2021) (34. bs.). Pegem Akademi.
4. Altunya, Niyazi (2002), Köy Enstitüsü Sisteminin Düşünsel Temelleri, Uygun Basım.
5. Altunya, Niyazi (2014),” Köy Enstitüsü Uygulamalarından Çıkan Sonuçlar”, Mülkiye Dergisi, 25(229), s.323–338.
6. Arkan, Mehmet (1948), Köy Enstitülerinde Spor, 1948 Köy Enstitüleri Spor Yarışları (Yıl 11, Sayı 2, ss. 2–7). Hasanoğlan Köy Enstitüsü Yayınları.
7. Arıkan, Zeki (1997), “Hasan-Âli Yücel ve Tarih Bilinci”, Tarih ve Toplum, C:28, Sayı: 166, Ekim, s. 4-12.
8. Ateş, Kemal,( 2021), Sessiz Şampiyon, Olimpiyat Kürsüsünde Bir Köy Enstitülü,H2O Yayınları, İstanbul.

9. Aydın, Mehmet Korkut (2021), “ Akçadağ Köy Enstitüsü; Kuruluşu, Eğitim ve Öğretim Faaliyetleri”, Sosyal Bilimler Dergisi/ The Journal of Social Sciences,Akademik Araştırmalar Dergisi, Yıl:8, Sayı: 55, Aralık ss136-166.
10. Baş, Eray (2014), Gönen Köy Enstitüsü ve sonrası (1. bs.). Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği Yayınları. Baş, Eray, Ercan, Recep (2023), Köy Enstitülerinde Uygulanan Öğretim Programlarının Betimsel Analizi, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(61), 2354–2365.
11. Bilir, Pervin (2008), “Yeni Beden Eğitimi Öğretim Programı ve Köy Enstitülerinde Beden Eğitimi Derslerinin Yapılandırmacı Öğretim Yaklaşımı Açısından Değerlendirilmesi”, Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 6(3), 145–150.
12. Bilir, Pervin (2025, 28 Kasım). “Ulusal Kimlik İnşasında Sporun Rolü”, Kelebek.
13. Bilmez, Derin Hilal, Arpacıoğlu Ümit ( 2022 ), “20 Yüzyılda Kırsalda Eğitim Uygulamaları”, Social Science Development Journal, Vol 7, Issue34 s. 14-31.
14. Bozdağ, Hasan (2019), Kızılçullu Köy Enstitüsü Tarihi (1937–1952) (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi.
15. Bulut, Recep (1990), Nisandaki Güneşler, 50. Yılında Köy Enstitüleri, (1940-1990), San Matbaası, Ankara. Büyükboyacı, Şengül (2024,. “Cumhuriyet'in ilk yıllarında tarih ve spor: Milli kimlik ve ideolojik inşa süreci”, Uluslararası İleri Doğa Bilimleri ve Mühendislik Araştırmaları Dergisi, (8), 224–237.
16. Canşen, Efkan (2015), ” Türkiye Cumhuriyeti’nin Spor Politikaları”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Haziran Cilt 17 Sayı 1, 33-48.
17. Cumhuriyet, 18-19 Nisan 1940.
18. Cumhuriyet. (2008, 27 Ağustos).
19. Demokrat İzmir. (1948, 8 Kasım).
20. Demokrat İzmir. (1948, 22 Ağustos).
21. Demokrat İzmir. (1949, 30 Mart).
22. Ergin, Osman (1977), Türk Maarif Tarihi (Cilt 5). Eser Matbaası.
23. Evsile, Mehmet (2019), “TBMM Zabıtlarına Göre Cumhuriyet Döneminde Eğitim Hizmetleri (1923-1950)”, History Studies International Journal of History, 11(2), 621–654.
24. Fer, Seval (2005), “1923 yılından günümüze Cumhuriyet dönemi ilköğretim programları üzerine bir inceleme”, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları Sempozyumu (7–9 Aralık 2005, İstanbul).
25. Güneş, Günver (25 Mayıs 2023), “Türk- Rus İlişkilerinde Bir Diplomasi Aracı Olarak Spor Müsabakaları ve Halkevlerinin Rolü”, III. Uluslararası Türkiye-Rusya İlişkileri Sempozyumu Tam Metin Bildiri Kitabı, Ege Üniversitesi Türk Dünyası Araştırmaları Enstitüsü, Gece Kitaplığı, (Ed. Prof. Dr. Vefa Kurban, Dr. Öğretim Üyesi Hamit Özman, Araştırma Görevlisi, Recep Efe Çoban), Ankara 2023, s.115-134.
26. Güneş, Günver, ”Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Türk Ocaklarında Beden Eğitimi ve Spor Faaliyetleri, Belgi, Sayı:27 (Kış 2024), s.19-43.
27. Güneş, Müslime, Güneş, Günver (2025) ,“Spor Diplomasisinden Dostluğa; Atatürk Döneminde Türk-Sovyet İlişkileri ve Spor Faaliyetleri “,Cumhuriyet’in Kuruluşundan Türkiye Yüzyılına Türk Spor Kongresi (25-27 Nisan 2024)Bildiriler Kitabı, Editör Nejla Günay, Ankara, s.381-405.
28. İlyas, Sucu (2020),” Türkiye’de Köy Sosyolojisi Araştırmaları ile Köy Enstitüleri Fikrinin İlişkisel İncelenmesi”, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(6),s. 1959–1971. Kirby, F. (1962). Türkiye’de Köy Enstitüleri. İmece Yayınları.
29. Kocabaş, Kemal. (2014), “Köy Enstitüleri ve Fen Eğitimi.” Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (10–11):62–73.
30. Köy Enstitüleri Kanunu (3803 sayılı). (1940, 22 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 4491).
31. Köy Enstitüleri Kanunu Lâyihası. (1940). Maarif Matbaası.
32. Köy Enstitüleri Programları (1936–1953). (2004). Köy Enstitüleri ve Çağdaş Eğitim Vakfı Yayınları.
33. Köy Enstitüleri Spor Yarışları. (1948). (S. Şanoğlu, Haz.). Hasanoğlan Köy Enstitüsü Yayınları.
34. Köy Enstitüleri ile İlk Öğretmen Okullarının Birleştirilmesi Hakkında Kanun (6234 sayılı). (1954). Tebliğler Dergisi, 783, 185.
35. Millî Eğitim Bakanlığı. (1943). Köy Enstitüleri öğretim programı. Maarif Matbaası.
36. Millî Eğitim Bakanlığı. (1947). Köy Enstitüleri öğretim programı. Millî Eğitim Basımevi.
37. Millî Eğitim Bakanlığı. (1947, 13 Kasım). Tebliğler Dergisi (Şube 3, Sayı: 6/26083). Tasvir, 17 Eylül 1947
38. Soysal, Emin (1943), Köy Enstitülerinin Tarihçesi ve Kızılçullu Köy Enstitüsü, Bursa: Bursa Yeni Basımevi.
39. Tınal, Melih (2008), “ Kızılçullu Köy Enstitüsü: Kuruluşundan İlk Mezunlarına”, Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Güz, S. 21, s.181-198;
40. Tınal –Melih Bozdağ, Hüseyin (2017), “ Köy Enstitüleri Tarihinden Bir Kesit: Kızılçullu Köy Enstitüsü Tarihçesi”, Turkish Studies 12/19, s.179-202.
41. Tonguç, E. (2009). Bir eğitim devrimcisi İsmail Hakkı Tonguç. Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği Yayını.
42. Tonguç, İ. H. (1936). Köy öğretmeni yetiştirme işi. Ülkü, (46), 259–267.
43. Tonguç, İ. H. (1943). Köy enstitülerimizde eğitim ve öğretim ilkeleri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, (5), 145–147.
44. Tonguç, İ. H. (1947). Eğitim yolu ile canlandırılacak köy. Remzi Kitabevi.
45. TBMM Zabıt Ceridesi, 17 Nisan 1940: 99–102.
46. T.C Resmî Gazete, 19 Haziran 1942: 5141; Maarif Vekilliği, 1943: 8–9.
47. Türkmen Mutlu (2015), “ Kuruluş Döneminde Cumhuriyetin Milli Eğitim ve Beden Eğitimi Politikaları”, International Journal of Contemporary Educational Studies (IntJCES) December Volume 1, s.1-25.
48. Türkmen Mutlu (2018), Beden Terbiyesi, Erken Dönem Türk-Spor Politikalarının Sosyo- Politik Temelleri, Spor Yayınevi ve Kitabevi Yayınları, Ankara.
49. Yamaner, Şerafettin (1999), Atatürk Öncesinde ve Sonrasında Kültürel Değişim: Değişimin Felsefesi ve Toplumsal Özü (2. bs.). Toplumsal Dönüşüm Yayınları: 102, . İstanbul.
50. Ünsal Sercan (2023), Köy Enstitüleri Kırsal Kalkınma ve Sağlık Kolu, II, Barış Kitabevi,2023, s.84-85.
51. Ünsal Sercan (2024), “Köy Enstitüleri ve Bir Zamanlar Anadolu Kırsalında Voleybol”, Varlık, Nisan, s, 86-89.
52. Velidedeoğlu, H. V. (1990, 15 Nisan). Devrimin taban dokusu: Köy Enstitüleri. Cumhuriyet.
53. Yeni Asır. (1947, 12 Aralık).
54. Yeni Asır. (1947, 27 Temmuz).
55. Yeni Asır. (1948, 10 Aralık).
56. Yeni Asır. (1948, 21 Ağustos).
57. Yeni Asır. (1948, 23 Kasım).
58. Yıldız, N. Akandere, O, & Kurt, E. (2024). Köy Enstitüleri'nde sosyal ve kültürel faaliyetler. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 24(49), 807–844.
59. Yıldız, Mehmet (2021),” Organization Of School Sports Activities In Village Institutes,” International Journal of Eurasian Education and Culture, 6/ 12 ss.749-776.