19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR

Cenk Demir

doi:10.33431/belgi.648255

19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR

Öz

Osmanlı döneminde payitaht İstanbul ve taşrada sıklıkla yangın felaketleri yaşanmıştır. Büyümesi önlenemeyen yangın vakaları ise geniş çaplı zararlara yol açmıştır. Bu türden hadiseler Sinop’ta da acı bir şekilde tecrübe edilmiştir. Özellikle XIX. yüzyılın ikinci yarısından itibaren çeşitli dönemlerde meydana gelen yangın olayları, Sinop’un mimari dokusuna zarar verdiği gibi ticari ve sosyal hayatına da ağır bir darbe vurmuştur.

Bu çalışma, Sinop yarımadasının güneydoğu cihetine kurulmuş olan ve nüfusunun geneli Rumlardan oluşan Varoş Mahallesi’nde yaşanan 1889, 1895 ve 1917 yangınları üzerine temellendirilmiştir. Bu kapsamda söz konusu yangınların çıkış nedenleri, yangın tahribatlarının boyutu ve sonrasında yaşanan gelişmeler ele alınmıştır. Çalışmada, Osmanlı arşiv vesikaları, TBMM zabıt cerideleri ve Kastamonu Vilayet Gazetesi’nin ilgili nüshaları ile çeşitli araştırma ve inceleme eserlerinden istifade edilmiştir. Varoş Mahallesi yangınları çerçevesinde ve ortaya konulan bulgulardan hareketle, bir kentin sosyal yapısına ve mimari dokusuna ışık tutulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sinop,Yangın,Harik,Rum

Kaynakça

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA):Bâb-ı Âlî Evrak Odası (BEO): 360/6, 568/42592, 584/43782, 662/49649, 832/62390, 838/62849, 841/63059, 2621/196571, 4485/336357, 4498/337280, 45/337603.
Dahiliye Nezareti İdare-i Umumiye Evrakı (DH.İ.UM.EK.): 39/44, 19/3.
Dâhiliye Nezâreti Mektubî Kalemi (DH.MKT.): 134/9, 339/68, 390/45, 1604/118, 1707/66, 1713/39, 2046/109, 2053/106, 2069/63, 2161/58.Dahiliye Nezareti Şifre Evrakı (DH.ŞFR.): 79/138, 81/40, 558/93, 565/87, 566/16, 574/58, 615/61.
İrade Adliye ve Mezahib (İ.AZN): 13/2, 21/11.
İrade Meclis-i Mahsus (İ.MMS.): 111/4761.
İrade Meclis-i Vâlâ (İ.MVL): 347/15065.
İrade Orman ve Maadin (İ.OM.): 3/4.
İrade Şura-yı Devlet (İ.ŞD.): 60/3443, 62/3602.

Meclis-i Vükelâ Mazbataları (MV.): 52/41, 209/56, 210/129, 211/47.
Meclis-i Vâlâ Riyâseti Belgeleri (MVL.): 348/35.
Şura-yı Devlet Evrakı (ŞD.): 1659/11.
Yıldız Sadaret Hususi Maruzat Evrakı (Y.A.HUS.): 317/15, 317/39.
Yıldız Perakende Evrakı Askeri Maruzat (Y.PRK.ASK.): 12/40.
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Cumhuriyet Arşivi (BCA):Yer: 30.18.1.1/2.29.13; 30.10.0.0./120.856.16. Resmî YayınlarTBMM Zabıt Ceridesi
Kanunlar Dergisi
Süreli YayınlarKastamonu Vilayet Gazetesi
Kastamonu Vilayeti Salnâmesi
Sinop Vilayet Gazetesi
Araştırma ve İnceleme EserleriCuinet, Vital (1894), La Turquie d’Asie: Géographie Administrative, Statistique Descriptive et Raisonnée de L’asie-Mineure, Edt. Ernest Leroux, C. 4, Paris.
Çakmak, Biray (2011), “Geç Dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda Afet Yönetimi: 1894 Büyük Uşak Yangını”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 15, ss. 63-90.
Çapa, Mesut (1990), “Yunanistan’dan Gelen Göçmenlerin İskânı”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, C. 2, S. 5, ss. 49-69.
Demircioğlu, Ziya (1973), Kastamonu Valileri 1881-1908, Doğrusöz Matbaası, Kastamonu.
Erdem, Ufuk (2017), “Aşâr-i Muhâcirîn Müdüriyet-i Umûmiyesi (1913-1922)”, Zeitschrift für die Welt der Türken, Vol. 9, No. 1, ss. 57-80.
Esin, Taylan; Etöz, Zeliha (2015), 1916 Ankara Yangını-Felaketin Mantığı, İletişim Yayınları, İstanbul.
Gök, Nurşen (2007), “Ebubekir Hazım Tepeyran’ın Memleket İdaresine Dair Önerileri”, A.Ü. DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 26, S. 42, ss. 201-215.
Hüseyin Hilmi (1924), “Hakikat Daima Acıdır”, Sinop Vilayet Gazetesi, S. 196, 20 Kasım 1924, s.1.
Kanbur, Ercan (2012), Sinop’tan Haberler, Şimal Matbaacılık, Sinop.
Kaya, Mevlüt (2016), Anadolu Yangınları ve Ermeni-Rum Tehciri: Felaketin Mantığı Kitabının Eleştirisi, Arı Sanat Yayınları, İstanbul.
Kuzucu, Kemalettin (2016), “İtfaiye”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. Ek-1, İstanbul, 2016, ss. 678-679.
“Mecidiye” (2003), TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 28, Ankara, s. 239.
Pakalın, Mehmet Zeki (1993), Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, MEB Yayınları, C. 3, İstanbul.
Said, Mehmed (1922), Türkiye’nin Sıhhî İctimaî Coğrafyası: Sinop Sancağı, Öğüd Matbaası, Ankara.
Şemşeddin Sami (2014), Kâmûs-ı Türkî, Haz. Raşit Gündoğdu vd., İdeal Kültür Yayıncılık, 4. Baskı, İstanbul.
Tarkan, Hasan (1941), Sinop Coğrafyası, Halkevi Neşriyat: III. Kitap, Marifet Matbaası, İzmir.
Tekeli, İlhan (2011), “Kentleşmenin Tanımı ve Kentleşmeye İlişkin Kavramlar”, Kent, Kentli Hakları, Kentleşme ve Kentsel Dönüşüm, İlhan Tekeli Toplu Eserleri-20, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, ss. 16-26.
Tepeyran, Ebubekir Hâzım (1998), Hatıralar, 2. Baskı, Pera Turizm ve Ticaret A.Ş., İstanbul.
Ünlü, Tülin Selvi, “Kent Kimliğinin Oluşmasında Kentsel Bellek ve Kentsel Mekan İlişkisi: Mersin Örneği”, Planlama Dergisi, C. 27, S. 1, 2017, s. 75-93.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Cenk Demir ^*
0000-0003-4075-6251
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2020

Gönderilme Tarihi

18 Kasım 2019

Kabul Tarihi

29 Aralık 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 2 Sayı: 19

DOI

https://doi.org/10.33431/belgi.648255

IZ

https://izlik.org/JA83CU57DX

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Demir, C. (2020). 19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR. Belgi Dergisi, 2(19), 2038-2067. https://doi.org/10.33431/belgi.648255

AMA

1.Demir C. 19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR. Belgi Dergisi. 2020;2(19):2038-2067. doi:10.33431/belgi.648255

Chicago

Demir, Cenk. 2020. “19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR”. Belgi Dergisi 2 (19): 2038-67. https://doi.org/10.33431/belgi.648255.

EndNote

Demir C (01 Ocak 2020) 19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR. Belgi Dergisi 2 19 2038–2067.

IEEE

[1]C. Demir, “19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR”, Belgi Dergisi, c. 2, sy 19, ss. 2038–2067, Oca. 2020, doi: 10.33431/belgi.648255.

ISNAD

Demir, Cenk. “19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR”. Belgi Dergisi 2/19 (01 Ocak 2020): 2038-2067. https://doi.org/10.33431/belgi.648255.

JAMA

1.Demir C. 19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR. Belgi Dergisi. 2020;2:2038–2067.

MLA

Demir, Cenk. “19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR”. Belgi Dergisi, c. 2, sy 19, Ocak 2020, ss. 2038-67, doi:10.33431/belgi.648255.

Vancouver

1.Cenk Demir. 19. YÜZYILDAN 20. YÜZYILA SİNOP VAROŞ MAHALLESİ YANGINLARI VE YAPILAN SOSYAL YARDIMLAR. Belgi Dergisi. 01 Ocak 2020;2(19):2038-67. doi:10.33431/belgi.648255