Engelli ve Yaşlı Bireylerin Uzaktan Sağlık Hizmeti Kullanımına İlişkin Eğilimleri

Öz

Dijital iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, özellikle fiziksel erişimi sınırlı gruplar açısından sağlık hizmetlerinin sunum biçimlerini dönüştürmüş ve uzaktan sağlık hizmetlerini önemli bir seçenek haline getirmiştir. Bu çalışma, engelli ve yaşlı bireylerin uzaktan sağlık hizmetlerine yönelik bilgi düzeyini ve kullanım niyetini incelemeyi; bu bilgi düzeyi ve kullanım niyeti ile ilişkili sosyo-demografik ve teknolojik değişkenleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, 307 katılımcı ile yürütülmüş; veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen 26 maddelik anket formu aracılığıyla toplanmıştır. Veri analizinde tanımlayıcı istatistikler ile ki-kare testi kullanılmıştır. Bulgular, katılımcıların büyük bölümünün düşük eğitim düzeyi ve sınırlı ekonomik kaynaklarla karakterize olduğunu, önemli bir kısmının kronik hastalık veya engellilik nedeniyle düzenli sağlık hizmetine gereksinim duyduğunu göstermektedir. Katılımcıların yarıdan fazlası uzaktan sağlık hizmetlerine olumlu yaklaşmakta ve bu hizmetleri kullanma niyeti taşımaktadır. Analiz sonuçları, teknolojik donanıma sahip olmanın uzaktan sağlık hizmeti kullanım niyeti ile istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve engellilik durumu gibi demografik değişkenler açısından anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Sonuç olarak, uzaktan sağlık hizmetleri fiziksel, ekonomik ve yapısal engellerle karşılaşan dezavantajlı gruplar için önemli bir erişim olanağı sunmaktadır. Bununla birlikte, bu potansiyelin sürdürülebilir biçimde gerçekleştirilebilmesi için hizmetlerin erişilebilirlik, kullanıcı deneyimi ve destek mekanizmaları bakımından güçlendirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık
• Sağlık Hizmetleri
• Uzaktan Sağlık Hizmetleri
• Engelli ve Yaşlı Bireyler

Trends in The Use of Remote Health Services Among Elderly And Disabled Individuals

Öz

dvances in digital communication technologies have transformed the delivery methods of healthcare, particularly for groups with limited physical access, making remote healthcare a significant option. This study aims to examine the knowledge level and intention to use remote healthcare services among disabled and elderly individuals, and to identify the socio-demographic and technological variables associated with this knowledge level and intention to use. The research was conducted with 307 participants; data were collected through a 26-item questionnaire developed by the researchers. Descriptive statistics and the chi-square test were used in data analysis. The findings show that the majority of participants are characterized by low education levels and limited economic resources, and a significant portion require regular healthcare services due to chronic illness or disability. More than half of the participants have a positive attitude towards remote healthcare services and intend to use them. The analysis results revealed that having technological equipment is statistically significantly related to the intention to use remote healthcare services. In contrast, no significant difference was found in terms of demographic variables such as age, gender, education level, and disability status. In conclusion, remote healthcare services offer a significant access opportunity for disadvantaged groups facing physical, economic, and structural barriers. However, in order for this potential to be realized sustainably, services need to be strengthened in terms of accessibility, user experience, and support mechanisms.

Anahtar Kelimeler

• Health
• Health Services
• Remote Health Services
• Disabled and Elderly Individuals

Kaynakça

1. Ajzen, I. (1991). The Theory Of Planned Behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2), 179-211.
2. Arcury, T. A., Preisser, J. S., Gesler, W. M. ve Powers, J. M. (2005). Access To Transportation And Health Care Utilization In A Rural Region. The Journal of Rural Health, 21(1), 31-38.
3. Arık, Y. (2023). Tele-Tıp Uygulamalarının Sağlık Hizmetleri Pazarlaması Kapsamında Değerlendirilmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 26(2), 511-534.
4. Chan, D. Y. L., Lee, S. W. H. ve Teh, P.-L. (2023). Factors İnfluencing Technology Use Among Low-Income Older Adults: A Systematic Review. Heliyon, 9(10), e20111.
5. Choi, N. G. ve DiNitto, D. M. (2013). The Digital Divide Among Low-Income Homebound Older Adults: Internet Use Patterns, Ehealth Literacy, And Attitudes Toward Computer/Internet Use. Journal of Medical Internet Research, 15(5), e93.
6. Czaja, S. J., Boot, W. R., Charness, N. ve Rogers, W. A. (2019). Designing for Older Adults: Principles and Creative Human Factors Approaches. Boca Raton: CRC Press.
7. Danayiyen, A. (2025). Türkiye’de 65 Yaş ve Üstü Bireylerde Karşılanmayan Sağlık Hizmeti Gereksinimleri ve Sosyoekonomik Belirleyiciler: 2019-2022 Dönemine Yönelik Bir Değerlendirme. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 12(1), 37-50.
8. Davis, F. D. (1989). Perceived Usefulness, Perceived Ease Of Use, And User Acceptance Of Information Technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340.

9. Du, Y., Zhou, Q., Cheng, W., Zhang, Z., Hoelzer, S., Liang, Y., ... ve Tang, W. (2022). Factors Influencing Adoption And Use Of Telemedicine Services In Rural Areas Of China: Mixed Methods Study. JMIR Public Health and Surveillance, 8(12), e40771.
10. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Telekomünikasyon Birliği. (2022). WHO-ITU Global Standard for Accessibility of Telehealth Services. Geneva: World Health Organization.
11. Dünya Sağlık Örgütü. (2010). Telemedicine: Opportunities and Developments in Member States: Report on the Second Global Survey on eHealth. Geneva: World Health Organization.
12. Eysenbach, G. (2001). What Is E-Health?. Journal of Medical Internet Research, 3(2), e20.
13. Gerçeker, K. ve Erdem, R. (2024). Türkiye’de Uzaktan Sağlık Hizmetleri ve Uzaktan Muayene. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Yönetimi Dergisi, 6(2), 143-166.
14. Haimi, M. (2023). The Tragic Paradoxical Effect Of Telemedicine On Healthcare Disparities: A Time For Redemption: A Narrative Review. BMC Medical Informatics and Decision Making, 23, 95.
15. Kaihlanen, A.-M., Virtanen, L., Buchert, U., Safarov, N., Valkonen, P., Hietapakka, L., ... ve Heponiemi, T. (2022). Towards Digital Health Equity: A Qualitative Study Of The Challenges Experienced By Vulnerable Groups In Using Digital Health Services In The COVID-19 Era. BMC Health Services Research, 22, 188.
16. Kruse, C. S., Karem, P., Shifflett, K., Vegi, L., Ravi, K. ve Brooks, M. (2018). Evaluating Barriers To Adopting Telemedicine Worldwide: A Systematic Review. Journal of Telemedicine and Telecare, 24(1), 4-12.
17. Loriot, A., Larceneux, F., Guillard, V. ve Bertocchio, J. P. (2024). Patients' Representations Of Perceived Distance And Proximity To Telehealth In France: Qualitative Study. Journal of Medical Internet Research, 26, e45702.
18. Lundereng, E. D., Nes, A. A. G., Holmen, H., Winger, A., Thygesen, H., Jøranson, N., ... ve Steindal, S. A. (2023). Health Care Professionals' Experiences And Perspectives On Using Telehealth For Home-Based Palliative Care: Scoping Review. Journal of Medical Internet Research, 25, e43429.
19. Mitzner, T. L., Boron, J. B., Fausset, C. B., Adams, A. E., Charness, N., Czaja, S. J., ... ve Sharit, J. (2010). Older Adults Talk Technology: Technology Usage And Attitudes. Computers in Human Behavior, 26(6), 1710-1721.
20. O'Neill, L., Brennan, L., Sheill, G., Connolly, D., Guinan, E. ve Hussey, J. (2023). Moving Forward With Telehealth In Cancer Rehabilitation: Patient Perspectives From A Mixed Methods Study. JMIR Cancer, 9, e46077.
21. Sağlık Bakanlığı. (2022, 10 Şubat). Uzaktan Sağlık Hizmetlerinin Sunumu Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 31746).
22. Shiferaw, F. ve Zolfo, M. (2012). The Role Of Information Communication Technology (ICT) Towards Universal Health Coverage: The First Steps Of A Telemedicine Project In Ethiopia. Global Health Action, 5, 1-8.
23. Smith, A. C., Thomas, E., Snoswell, C. L., Haydon, H., Mehrotra, A., Clemensen, J. ve Caffery, L. J. (2020). Telehealth For Global Emergencies: Implications For Coronavirus Disease 2019 (COVID-19). Journal of Telemedicine and Telecare, 26(5), 309-313.
24. Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). İstatistiklerle Yaşlılar, 2025. 11.04.2026 tarihinde https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58231 adresinden alındı.
25. Wade, V. A., Karnon, J., Elshaug, A. G. ve Hiller, J. E. (2010). A Systematic Review Of Economic Analyses Of Telehealth Services Using Real Time Video Communication. BMC Health Services Research, 10, 233.
26. Zahidah, S. ve Al-haimi, B. (2023). Telemedicine: Transforming Healthcare Accessibility and Quality with Sustainable Technological Advancement. El-Chaarani, H., El Dandachi, I., El Nemar, S. ve El Abiad, Z. (Ed.), Navigating the Intersection of Business, Sustainability and Technology içinde. Singapore: Springer.