Dijital Finansal Araçlar ve Tüketimin Dijitalleşmesi: Türkiye'de Dijital Tüketim Dinamiklerinin Analizi (2015–2024)

Öz

Bu çalışma, 2015-2024 döneminde Türkiye’de dijital finansal araçların yaygınlaşması ile hanehalkı tüketim dinamikleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir. Küresel finansal piyasalardaki teknolojik dönüşüm ve dijitalleşmenin etkisiyle FinTek endüstrisinin yükselişi, mobil bankacılık, dijital cüzdanlar ve e-ticaret platformları aracılığıyla finansal hizmetlere erişimi kolaylaştırmıştır. Çalışmada, betimsel istatistikler ve Pearson korelasyon analizi kullanılarak Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Türkiye Bankalar Birliği (TBB) ve T.C. Ticaret Bakanlığı (ETBİS) verileri analiz edilmiştir. Bulgular, aktif dijital bankacılık müşteri sayısı, TÜFE endeksiyle enflasyondan arındırılmış reel e-ticaret hacmi ve e-ticaretin Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) içindeki payında 2015-2024 döneminde genel olarak eş yönlü bir artış olduğunu göstermektedir. Özellikle 2020 sonrası dönemde dijitalleşme göstergelerinde belirgin bir artış gözlenmiş; bu artışın COVID-19 pandemisi dönemindeki dijital kanallara yönelimle eş zamanlı olduğu değerlendirilmiştir. Ancak, en üst %20’lik gelir grubunun toplam gelirden aldığı payın durağan kalması, gelir dağılımı göstergelerinde aynı dönemde belirgin bir iyileşme gözlenmemesi, dijitalleşme göstergelerindeki artışın gelir dağılımındaki değişimle sınırlı bir ilişki sergilediğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, dijital finansal araçlar finansal erişimi artırma potansiyeline sahip olmakla birlikte, sosyo-ekonomik farklılıklar ve dijital okuryazarlık eksiklikleri nedeniyle hanehalkı üzerindeki etkisi sınırlı kalmakta; refahın yaygınlaştırılması için ise daha kapsayıcı politika düzenlemelerine ihtiyaç duyulduğu vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Bankacılık
• Dijital Finans
• E-Ticaret
• Hane Halkı Tüketimi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma kapsamında herhangi bir kurum, kuruluş veya fon sağlayıcıdan finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında etik kurul onayı gerektiren herhangi bir veri toplama süreci bulunmamaktadır. Bu nedenle etik kurul onayı alınmamıştır.

Teşekkür

Teşekkür bölümünde yer alacak herhangi bir açıklama veya isim bulunmamaktadır.

Digital Financial Instruments and Digitalization of Consumption: Analysis of Digital Consumption Dynamics in Türkiye (2015–2024)

Öz

This study examines the relationship between the widespread adoption of digital financial tools and household consumption dynamics in Türkiye during the 2015–2024 period. With the impact of technological transformation and digitalization in global financial markets, the rise of the FinTech industry has facilitated access to financial services through mobile banking, digital wallets, and e-commerce platforms. In the study, data obtained from the Turkish Statistical Institute (TÜİK), the Banks Association of Türkiye (TBB), and the Ministry of Trade of the Republic of Türkiye (ETBİS) were analyzed by using descriptive statistics and Pearson correlation analysis. The findings indicate generally parallel increase in the number of active digital banking customers, real e-commerce volume adjusted for inflation using the CPI index, and the share of e-commerce in Gross Domestic Product (GDP) throughout the 2015–2024 period. Particularly in the post-2020 period, a significant increase was observed in digitalization indicators; this increase was considered to be concurrent with the shift toward digital channels during the COVID-19 pandemic. However, the stable share of total income received by the top 20% income group, together with the absence of a significant improvement in income distribution indicators during the same period, suggests that the increase in digitalization indicators exhibits only a limited relationship with changes in income distribution. Consequently, although digital financial tools have the potential to enhance financial access, their impact on households remains limited due to socio-economic disparities and deficiencies in digital literacy; therefore, more inclusive policy regulations are needed to ensure the broader distribution of welfare.

Anahtar Kelimeler

• Digital Banking
• Digital Finance
• E-Commerce
• Household Consumption

Destekleyen Kurum

No financial support was received from any institution, organization, or funding provider within the scope of this study.

Etik Beyan

There is no data collection process requiring ethics committee approval within the scope of this study. Therefore, ethics committee approval was not obtained.

Teşekkür

There are no statements or names to be included in the acknowledgements section.

Kaynakça

1. Ahmad, M. (2025). The Impact of Digital Payment Systems (Buy Now, Pay Later) on Consumer Spending Behavior. (Lisans Tezi). Quaid-i-Azam University, İslamabad. https://doi.org/10.5281/zenodo.17381315
2. Ahmetoğulları, K. (2024). Dijital Finansal Okuryazarlık ve Finansal Teknolojilerin İlişkisinde Rol Alan Faktörler: Yabancı Turistler Üzerinde Bir Uygulama. EKEV Akademi Dergisi, (99), 211–233. https://doi.org/10.17753/sosekev.1487134
3. Alwahidin, N., Jufra, A., Mulu, B. ve Sari, K. N. (2023). A New Economic Perspective: Understanding the Impact of Digital Financial Inclusion on Indonesian Households Consumption. Bulletin of Monetary Economics and Banking, 26(2), 333–360. https://doi.org/10.59091/1410-8046.2070
4. Amnas, M. B., Selvam, M., Raja, M., Santhoshkumar, S. ve Parayitam, S. (2023). Understanding the Determinants of FinTech Adoption: Integrating UTAUT2 with Trust Theoretic Model. Journal of Risk and Financial Management, 16(12), 505. https://doi.org/10.3390/jrfm16120505
5. Bahçe, H. (2024). Dijital Göç ve Tüketici Davranışları. Cihat Kartal, Esma Ebru Şentürk ve Tülin Durukan (Ed.), Teknolojik Tüketiciler Çağı içinde (1–20). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. BKM (2024). Dönemsel Bilgiler. 09.04.2026 tarihinde https://bkm.com.tr/raporlar-ve-yayinlar/donemsel-bilgiler/ adresinden alındı.
6. Bayram, O., Talay, I., ve Feridun, M. (2022). Can Fintech Promote Sustainable Finance? Policy Lessons from the Case of Turkey. Sustainability, 14(19), 12414. https://doi.org/10.3390/su141912414 Bulazar, A. R. ve Küçükçolak, R. A. (2021). Finans Sektöründe Fintek Etkisi. Working Paper Series, 2(1), 53–63. https://doi.org/10.5281/zenodo.4600319
7. Can, Y. ve Öztürk, M. (2023). Biyopolitikanın Anonimleşmesi Sürecinde Yeni Medya Teknolojileri. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 34, 311-329. https://doi.org/10.15182/diclesosbed.1264843
8. Can, Y. ve Öztürk, M. (2025). Erkeğin Evden/Müşterek Konuttan Uzaklaştırılmasının Aile Bireyleri Üzerindeki Etkileri. Külliye Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(3), 546–566. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1702720

9. Demir, F. ve Öksüz, O. (2025). Dijitalleşmenin Finansal Piyasalar Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneğinde Kavramsal ve Ampirik Bir Analiz. Mehmet Fatih Buğan, Yunus Kılıç ve Nüket Kırcı Çevik (Ed.), Finansal Piyasaların Evrimi V içinde (89–110). Ankara: Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub914.c3864
10. Du, X. ve Chen, D. (2025). Digital Finance as a Driver of Behavioral Adaptation in Household Consumption Patterns. International Journal for Housing Science and Its Applications, 47(1), 998–1006. https://doi.org/10.70517/ijhsa47186
11. Duvan, E. K. (2025). Tüketim Harcamalarında Bireylerin Kredi Kartı Kullanım Eğilimi: Türkiye Örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 12(115), 89–104. https://doi.org/10.5281/zenodo.14787279
12. Ekmen, İ. ve Karatepe, Y. (2024). Examining the Nexus of Financial Inclusion, Household Consumption, and Economic Growth: A 3SLS Approach. Ekonomi, Politika & Finans Araştırmaları Dergisi, 9(1), 1–25. https://doi.org/10.30784/epfad.1433921
13. Ergin Ünal, A. ve Akboz Caner, A. (2025). Dijital Finansallaşma Sürecinde Hanehalkı Geçim Maliyetleri: Fourier ve Toda-Yamamoto Analizlerinden Kanıtlar. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(Özel Sayı), 2224–2242. https://doi.org/10.17494/ogusbd.1762770
14. Hu, D., Zhai, C. ve Zhao, S. (2023). Does Digital Finance Promote Household Consumption Upgrading? An Analysis Based on Data from the China Family Panel Studies. Economic Modelling, 125, 106377. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2023.106377
15. Hu, N. ve Hou, G. (2024). Mobile Payment, Digital Inclusive Finance, and Residents’ Consumption Behavior Research. PLOS ONE, 19(7), e0288679. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0288679
16. Li, J., Wu, Y. ve Xiao, J. J. (2020). The Impact of Digital Finance on Household Consumption: Evidence from China. Economic Modelling, 86, 317–326. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2019.09.027
17. Ma, H., Yin, Y., Liu, Z. ve Bai, Y. (2024). A Study of the Impact of Digital Finance Usage on Household Consumption Upgrading: Based on Financial Asset Allocation Perspective. International Review of Economics and Finance, 96, 103628. https://doi.org/10.1016/j.iref.2024.103628
18. Özmen, G. ve Demir, Ö. (2024). Finansal Okuryazarlık ve Finansal Dijitalleşme İlişkisi: Z Kuşağı Üzerine Bir Araştırma. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 362–385. https://doi.org/10.54282/inijoss.1514306
19. T.C. Ticaret Bakanlığı (2025). Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi (ETBİS). 09.04.2026 tarihinde https://etbis.ticaret.gov.tr/tr adresinden alındı.
20. Taştan, S. ve Uralcan, G. Ş. (2019). Küresel Finansal Teknoloji Sektöründe Ortaya Çıkan Yeni Girişimlerin Ekonomik ve Teknolojik Belirleyicileri. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 41–69.
21. TBB (2024). İstatistiki Raporlar. 09.04.2026 tarihinde https://www.tbb.org.tr/tr/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistiki-raporlar adresinden alındı.
22. TÜİK (2024). Veri Portalı. 09.04.2026 tarihinde https://veriportali.tuik.gov.tr/tr adresinden alındı.
23. Yıldırım, U. (2019). Finansal Teknolojiler ve Tüketici Yenilikçiliği Kapsamında Finansal Teknolojilere Uyum. (Yüksek Lisans Tezi). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mersin.