SÖYLEM ÜRETİMİ ÇERÇEVESİNDE BİR HAFIZANIN YENİDEN İNŞASI: KARŞI-HAFIZA VE SQUİD GAME ÖRNEĞİ

Öz

İnsan yaşamına dair her türlü deneyimi kayıt altına alan hafıza, aynı zamanda toplumsal ve kültürel bir mücadele alanı olarak da öne çıkmaktadır. Bu bağlamda toplum içerisindeki hafıza, hegemonyanın kendi hafızası ve Michel Foucault’un işaret ettiği karşı-hegemonyanın oluşturduğu karşı-hafıza (contre-mémoire) ile meydana gelmektedir. Karşı-hafıza, egemen güç ve hegemonyanın yarattığı hafızanın tam karşısında duran bir hafızanın belirtecidir. Söz konusu çerçevede bu çalışma, karşı-hafızanın bir dizi üzerinden söylemlerle nasıl inşa edildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Karşı-hafıza inşası, online TV izleme platformu Netflix’te yayınlanan Güney Kore yapımı Squid-Game (Ojing-eo Geim, 2021) dizisi üzerinden değerlendirilmiştir. Dizideki karşı-hafıza inşası hegemonya, karşı hegemonya ve madun kavramlarıyla biçimlenmiştir. Squid Game içerisindeki karşı-hafıza inşası, karşı hegemonya ve madunların altsallığına dair alternatif bir anlatı sahası şeklinde inşa edilmiştir. Çalışmada Teun A. Van Dijk’in işaret ettiği eleştirel söylem analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda karşı-hafızanın detaylarına bir mercek tutularak bu hafızanın nasıl inşa edildiği söz konusu amaçlı örneklem üzerinden açıklanmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• karşı-hafıza
• karşı hegemonya
• madun
• squid game

A RECONSTRUCTION OF MEMORY WITHIN THE FRAMEWORK OF DISCOURSE PRODUCTION: COUNTER-MEMORY AND THE EXAMPLE OF SQUID GAME

Öz

Human memory, which records every type of experience in life, also stands out as a social and cultural battleground. In this context, collective memory within society emerges in the face of hegemony and the counter-hegemony identified by Michel Foucault, known as counter-memory (contre-mémoire). Counter-memory is a marker of memory that stands opposite the memory created by the dominant power and hegemony. Within this framework, this study aims to reveal how counter-memory is constructed through a series of discourses. The construction of counter-memory is evaluated through the online TV show Squid Game (Ojing-eo Geim, 2021), produced by South Korea and broadcast on Netflix. The construction of counter-memory within Squid Game is shaped by the concepts of hegemony, counter-hegemony, and subalternity. The study uses the critical discourse analysis method proposed by Teun A. Van Dijk. By focusing on the details of counter-memory, this study will attempt to explain how it is constructed through the given example.

Anahtar Kelimeler

• counter-memory
• counter-hegemony
• subalternity
• squid game

Kaynakça

1. Aksoy, İ. ve Can, C. (2016). Hegemonya ve Karşı-Hegemonik Sızıntılar: Yeni Bir Kavramsallaştırma Denemesi. Pesa Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 62-76.
2. Althusser, L. (1978). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. (Y.Alp, Mahmut Özışık, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları.
3. Althusser, L. (2010). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. (A.Tümertekin, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları.
4. Aydın, F.M. (2018). Madunun Sesi Ve Temsili: Kavramsal Ve Teorik Değerlendirmeler [Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep Üniversitesi].
5. Bayram, A.K. (2003). İktidar çözümlemelerinde bir mihenk: Michel Foucault. Sosyal Bilimler Dergisi, (2), 33-46. BBC (2021, Ekim 13). Squid Game 111 milyon kullanıcı tarafından izlendi, Netflix'in en çok izlenen orijinal yapım içeriği oldu. Erişim Tarihi: 11.04.2022. https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-58896371
6. Birdal, S.C. (2013). Madunu Dinlemek. Kaos GL Dergi: Ötekiler/Madunlar/Dışarda bırakılanlar, (129), 30-33.
7. Carroll, W.K. (2006). Hegemony, Counter-hegemony, Anti-hegemony. Socialist Studies/Études Socialistes, 2(2), 9-43.
8. Çelik, H. ve Ekşi, H. (2008). Söylem analizi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 27(27), 99-117.

9. Çelik, R. ve Köse, N. N. (2022). Squid Game Dizisi'nde Yer Alan Mekân ve Semboller Üzerine Bir İnceleme. Meriç Uluslararası Sosyal ve Stratejik Araştırmalar Dergisi, 6(15), 43-59.
10. Devran, Y. (2010). Haber, Söylem, İdeoloji. İstanbul: Başlık Yayın Grubu.
11. Doğan, E. (2019). Maduniyet Çalışmaları ve Sait Faik Abasıyanık Öykülerinde Madunluk Üzerine Bir İnceleme [Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi].
12. Dong-Hyuk H. (Yönetmen). (2021). Squid Game. Güney Kore: Netflix.
13. Doyuran, L. (2018). Medyatik Bir Çalışma Alanı Olarak Eleştirel Söylem Çözümlemesi (Televizyon Dizileri Örneğinde). Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 301-323.
14. Dural, A.B. (2012). Antonio Gramsci ve Hegemonya. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 11(39), 309-321.
15. Erdoğan, T. (2023). Kolektif Hafızanın Yeniden İnşasında Tarihi Yapımların Önemi: Mehmetçik Kutlu Zafer Dizisi Örneği. Communicata, 25, 9-14.
16. Farr, P.M. (2019). Subalternity as Margin and Center of Anachronistic Discourse - Anakronistik Söylemin Sınırı ve Merkezi Olarak Maduniyet. Cankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 13(1), 62-78.
17. Flynn, S. (2021). Revisiting hegemony: A Gramscian analysis for contemporary social work. Irish Journal of Sociology, 29(1), 1-20.
18. Garcia-Lopez, G.A. (2020). Commons, Power, and (Counter) Hegemony. In K.Legun, J. C. Keller, M. Carolan, M.M.Bell (Eds.), The Economy and Environmental Sociology from part II (ss. 152-175). Cambridge University Press.
19. Grainge, P. (2003). Memory and Popular Film. Manchester University Press.
20. Gramsci, A. (1999). Selections from The Prison Notebooks. (Quentin H., Geoffrey N.S., Çev.). ElecBook.
21. Green, M.E. (2013). Race, Class, and Religion: Gramsci’s Conception of Subalternity. İçinde C. Zene (Eds.), The Political Philosophies of Antonio Gramsci and B. R. Ambedkar: Itineraries of Dalits and Subalterns (ss. 116-128). Routledge.
22. Green, M.E. (2002). Gramsci Cannot Speak: Presentations and Interpretations of Gramsci's Concept of The Subaltern. Rethinking Marxism, 14(3), 1-24.
23. Güneş, E. (2022). Dijital Yayın Platformlarının Popüler Kültüre Etkileri Üzerine Bir Değerlendirme: Netflix Squid Game Örneği. N. Sezer ve H. Çiftçi içinde, A'dan Z'ye İletişim Çalışmaları-5 (ss. 528-561). Ankara: İKSAD Yayınevi.
24. Houssay-Holzschuch, M. (2020). Hegemony. In A. Kobayashi (Eds.), International Encyclopedia of Human Geography 2nd Edition (ss. 357-362). Elsevier.
25. IMDB (2021). Ojing-eo geim (Squid Game). Erişim Tarihi: 18.02.2025. https://www.imdb.com/title/tt10919420/
26. IMDB (2021, Eylül 17). Squid Game – Awards. Erişim Tarihi: 11 Nisan 2022. https://www.imdb.com/title/tt10919420/awards/?ref_=tt_awd
27. Kaya, Ş. Ş. (2011). Televizyon, Tarih ve Toplumsal Bellek. Sosyoloji Dergisi, (25), 103-123.
28. Keskin, S. ve Kömür, G. (2022). Oyun Paradigmasının Dönüşümü ve Bir Tür “Survivor” Olarak Squid Game: Realite Televizyon Dramatografisi Üzerine. Kesit Akademi, 33(33), 277-302.
29. Kızılay, Ş. E. (2011). Küreselleşme, Madun Kamusallığı ve Taktikler: Afyon Çavuşbaş Mahallesi Örneği. İdealkent, (3), 94-129.
30. Koçak, M. C. ve Çat, A. K. (2022). TV Dizilerinde İntikam Söylemi: “Ezel” Dizisi Üzerine Bir İnceleme. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İletişim Fakültesi- İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, (59), 181-201.
31. Land, J. (2023). Synthesizing collective memory and counter-memory in urban space. Urban Geography, 44(5), 1011-1020.
32. Louai, E.H. (2012). Retracing the concept of the subaltern from Gramsci to Spivak: Historical developments and new applications. African Journal of History and Culture (AJHC), 4(1), 4-8.
33. Molden, B. (2016). Resistant pasts versus mnemonic hegemony: On the power relations of collective memory. Memory Studies, 9(2), 125-142.
34. Nora, P. (2006). Hafıza Mekanları (1 b.). M.E. Özcan (Çev.) Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
35. O’Connor, P. (2019). The unanchored past: Three modes of collective memory. Memory Studies, 0(0), 1-16.
36. Pandey, G. (2014). Unarchived Histories The "mad" and the "trifling" in the colonial and postcolonial world. Londra-New York: Routledge.
37. Payzın, S. ve Tuncer, A. İ. (2022). Popüler Kültürün Anlattıkları: Squid Game Dizisi Üzerine Bir İnceleme. Uluslararası Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli Dergisi (MEDIAJ), 108-127.
38. Reed, J.P (2012). Antonio Gramsci ve Hegemonya. Critical Sociology, 39(4), 561-591.
39. Rosamond, B. (2020). Hegemony-Ansiklopedi Britannica. Erişim Tarihi: 10.04.2022, https://www.britannica.com/topic/hegemony
40. Satır, M. E. (2021). Bir Karşı Hafıza Alanı Olarak Grafiti: Banksy Örneği. Necmettin Erbakan Üniversitesi Medeniyet ve Toplum Dergisi (METDER), 5(2), 126-140.
41. Soydaş, E. ve Dirimeşe, E. (2023). Simmel’in Para Felsefesini Squid Game Dizisi ile Örneklendirmek. Journal of Sustainable Education Studies, 4(1), 1-12.
42. Spivak, G.C. (1988). Can The Subaltern Speak?. Macmillan.
43. Sungur, S. (2007). Küreselleşme Kıskacında Televizyon Yayınları ve Kültürel Kimliklerin Gerilemesi [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi].
44. Susam, A. (2015). Toplumsal Bellek ve Belgesel Sinema. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
45. Şahin, M. (2023). Squid Game Dizinde Neoliberal Öznenin Temsili. B. Çaycı içinde, İletişim ve Medya Alanında Uluslararası Araştırmalar (ss. 51-75). Konya: Eğitim Yayınevi.
46. Tello, V. (2019). Counter-memory and and–and: Aesthetics and temporalities for living together, Memory Studies, 15(2), 1-12.
47. Tıngır, M. ve Tarlakazan, B. E. (2022). Küresel Ölçüde Sansasyon Yaratan Squid Game Dizisindeki Sanatsal Yansımalar. Turkish Journal of Fashion Design and Management, 4(2), 73-88.
48. UPI (2021, Kasım 18). Squid Game director Hwang Dong-hyuk: “World is facing 'limits of capitalism”. Erişim Tarihi: 11.04.2022. https://www.upi.com/Top_News/World-News/2021/11/18/squid-game-hwang-dong-hyuk-netflix-capitalism/8491637238821/
49. Voutsinas, J. (2013) ‘Subaltern’ Remembrances: Mapping Affective Approaches to Partition Memory. Social Transformations: Journal of the Global South, 1(1), 27-58.
50. Weedon, C. ve Glenn, J. (2012). The Comparative Politics of Collective Memory. Social Semiotics, 22(2), 143-153.
51. Yaylagül, L. (2006). Kitle İletişim Kuramları. İstanbul: Dipnot Yayınları.
52. Yıldız, E. (2024). Squid Game 1 Dizisinin (2021) Neoliberalizmin Karakter Aşınması ve Distopik Unsurlar Çerçevesinde İncelenmesi. İletişim Kuram Ve Araştırma Dergisi, (68), 127-149.
53. Yıldız, N. (2020). Ahmet İmamovic Sinemasında Hatırlama Deneyimleri: Savaş Sonrası Sinemada Hafızanın Yeniden İnşası [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi].
54. Zavalsız, Y. S. ve Dağcı, Y. S. (2019). Televizyon Dizilerinin Toplum Üzerindeki Etkisi (Karabük Örneği). Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(1), 185-201.
55. Zor, L. (2017). Van Dijk'ın Eleştirel Söylem Analizinin Sinema Filmlerine Uygulanması ve Kazakistan Sinemasından Örnek Bir Film Çözümlemesi: Stalin'e Hediye. Akademik Bakış Dergisi, (61), 877-899.
56. Zubrzycki, G. ve Wozny A. (2020). The Comparative Politics of Collective Memory. Annual Review of Sociology, 46, 175-194.