THE EFFECT OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE APPLICATIONS IN THE BANKING SECTOR ON THE SENSE OF FUTURE JOB LOSS; AN APPLICATION ON PUBLICLY OWNED PARTICIPATION BANKS.

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 261 - 285, 17.12.2025

Tayfun Timuray

https://doi.org/10.14514/beykozad.1521137

https://izlik.org/JA26US97TY

Öz

The concept of industry 5.0, which integrates the human element with technology, is now being replaced by industry 6.0, which means that the intelligence of society is digitalized and the workforce is digitalized and comes under the control and supervision of artificial intelligence systems. The banking sector, which has been dependent on human labor for many years, naturally wants to take its share of this development and is digitalizing. This study was conducted to measure the perspectives of the employees of publicly owned participation banks in Turkey, which have been developing in recent years, on artificial intelligence banking applications in terms of learning, sociotechnical blindness, job change, and artificial intelligence configuration factors. In the study, employees of three publicly owned participation banks operating as of the end of 2023 were included. Participants differed significantly in the sociotechnical blindness factor by the gender variable: female participants, compared to male participants, think that artificial intelligence applications will lead to problems, be misused, and spiral out of control. Participants differed significantly by the marital status variable: married participants, compared to single participants, think that artificial intelligence applications will lead to problems, be misused, and spiral out of control. According to the professional experience variable, the sociotechnical blindness factor does not pose a threat for participants with 48 months or more working experience, while participants with 25-36 months of working experience perceive it as a threat.

Anahtar Kelimeler

banking , participation banking , artifical Intelligence , job displacement anxiety

Etik Beyan

For all survey and interview data used in this study, the necessary approvals were obtained from the Ethics Committee of the relevant university (Istanbul Gelisim University Rectorate Ethics Committee, dated 31.05.2024 and meeting no. 2024-08), and the principles of voluntary participation and confidentiality were observed throughout the research process.

BANKACILIK SEKTÖRÜNDE YAPAY ZEKÂ UYGULAMALARININ GELECEĞE YÖNELİK İŞ KAYBI DUYGUSUNA ETKİSİ; KAMU SERMAYELİ KATILIM BANKALARI ÜZERİNE BİR UYGULAMA.

https://izlik.org/JA26US97TY

Öz

İİnsan unsuru ile teknolojiyi entegre eden sanayi 5.0 kavramı günümüzde yerini toplum zekâsının dijitalize olduğu ve iş gücünün de dijitalize edilerek yapay zekâ sistemlerinin kontrol ve denetimine girmesi anlamına gelen sanayi 6.0’a bırakmaktadır. Çok uzun yıllar insan gücüne bağlı çalışan bankacılık sektörü de doğal olarak bu gelişimden payını almak istemekte ve dijitalleşmektedir. Bu çalışma Türkiye’de son yıllarda gelişen kamu sermayeli katılım bankaları çalışanlarının yapay zekâ bankacılık uygulamalarına öğrenme, sosyoteknik körlük, iş değiştirme ve yapay zekâ konfigürasyonu faktörleri açısından bakış açılarını ölçmek için yapılmıştır. Çalışmada 2023 yılı sonu ile faaliyette bulunan üç kamu sermayeli katılım bankası çalışanları dâhil edilmiştir. Katılımcılar cinsiyet değişkenine göre sosyoteknik körlük faktöründe anlamlı düzeyde farklılık göstermekte ve kadın katılımcılar erkek katılımcılara göre yapay zekâ uygulamalarının sorunlara yol açacağı, kötüye kullanılacağı ve kontrol dışına çıkabileceğini düşünmektedir. Katılımcılar medeni değişkenine göre sosyoteknik körlük faktöründe anlamlı düzeyde farklılık göstermekte ve evli katılımcılar bekâr katılımcılara göre yapay zekâ uygulamalarının sorunlara yol açacağı, kötüye kullanılacağı ve kontrol dışına çıkabileceğini düşünmektedir. Mesleki deneyim değişkenine göre ise 48 ay ve üzeri çalışma süresi olan katılımcılar açısından sosyoteknik körlük faktörü tehdit oluşturmazken 25-36 ay arası çalışma süresi olan katılımcılar tehdit olarak algılamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bankacılık , Yapay Zeka , Katılım Bankacılığı , İş Kaybı Duygusu

Etik Beyan

Bu çalışma kapsamında kullanılan tüm anket ve görüşme verileri için ilgili üniversitenin Etik Kurulundan gerekli izin alınmış olup (İstanbul Gelişim Üniversitesi Rektörlüğü Etik Kurul Başkanlığı, 31.05.2024 tarih ve 2024-08 toplantı no), araştırma sürecinde gönüllü katılım ve gizlilik esaslarına uyulmuştur.

Kaynakça

• Akalın, B., ve Veranyurt, Ü. (2020). Sağlıkta Dijitalleşme Ve Yapay Zekâ. SDÜ Sağlık Yönetimi Dergisi, 2(2), 128-137.
• Akbaba, A. İ., ve Gündoğdu, Ç. (2021). Bankacılık Hizmetlerinde Yapay Zekâ Kullanımı. Journal Of Academic Value Studies, 7(3), 298-315.
• Akıncı, H., ve Kahraman, Ü. G. Endüstri 4.0: Yönetim Bilişim Sistemleri Bakış Açısıyla Değerlendirme. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Dergisi, 8(1), 76-99.
• Aksakal, N. Y., ve ÜLGEN, B. (2021). Yapay Zekâ Ve Geleceğin Meslekleri. Trt Akademi, 6(13), 834-853.
• Alkaddour, M. (2022), Pazarlamada Yapay Zekâ Kullanımı. İşletme Ve Girişimcilik Araştırmaları Dergisi, (1), 48-66.
• Arslan, K. (2020), Eğitimde Yapay Zekâ ve Uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
• Artut, S. (2019), Yapay Zekâ Olgusunun Güncel Sanat Çalışmalarındaki Açılımları. İnsan Ve İnsan, 6(22), 767-783.
• Aydın, A.O. (2013), Yapay Zekâ: Bütünleşik Bilişe Doğru, İstanbul Gelişim Üniversitesi Yayınları.
• Batok, N. (2020), “Artificial Intelligence has changed our World”, https://www.meer.com/en/64215-artificial-intelligence-haschanged-ourworld (2025, Mayıs 05).
• Coppın, B. (2004), Artificial Intelligence Illuminated, Jones and Bartlett Publıshers, Sudbury, Massachusetts.
• Çakır, Ö. (2007). İşini Kaybetme Kaygısı: İş Güvencesizliği. Çalışma Ve Toplum, 1(12), 117-140.
• Demirhan, A., Kılıç, Y. A., ve İnan, G. (2010). Tıpta Yapay Zekâ Uygulamaları, Yoğun Bakım Dergisi, 9(1):31-41.
• Dilsizian, S. E. ve Siegel, E. L. (2014). Artificial İntelligence İn Medicine And Cardiac İmaging: Harnessing Big Data And Advanced Computing To Provide Personalized Medical Diagnosis And Treatment. Current Cardiology Reports, 16(1), 441.
• Dilworth, R. (1988), “Artificial Intelligence: The Time Is Now”, Public Productivity Review, 12:2, 123-130.
• Dinçkol, H. A. (2024), Yapay Zekânın İdari Yargı Üzerindeki Etkileri. Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12(1), 47-76.
• Dursun, S., ve Bayram, N. (2013). İş Güvencesizliği Algısının Çalışanların Kaygı Düzeyleri Üzerine Etkisi: Bir Uygulama. İş-Güç” Endüstri İlişkileri Ve İnsan Kaynakları Dergisi, 15(3), 22-27.
• Gümüş, E., Medetoğlu, B., ve Tutar, S. (2020). Finans Ve Bankacılık Sisteminde Yapay Zekâ Kullanımı: Kullanıcılar Üzerine Bir Uygulama. Bucak İşletme Fakültesi Dergisi, 3(1), 28-53.
• Gür, Y. E., Ayden, C., ve Yücel, A. (2019). Yapay Zekâ Alanındaki Gelişmelerin İnsan Kaynakları Yönetimine Etkisi. Fırat Üniversitesi Uluslararası İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 137-158.
• http://sozluk.gov.tr (2025, Nisan 21)
• https://www.Bddk.Org.Tr/Veri/Detay/162, (2025, Mayıs 25).
• Mirbabaie, M., Brünker, F., Möllmann, N. R., ve Stieglitz, S. (2022). The Rise Of Artificial İntelligence–Understanding The AI İdentity Threat At The Workplace. Electronic Markets, 1-27.
• Morikawa, M. (2017). Who Are Afraid Of Losing Their Jobs To Artificial İntelligence And Robots? Evidence From A Survey (No. 71). GLO Discussion Paper.
• Özdemir, A. (2023). Finans Sektörünü Yapay Zekâ İle Birlikte Okumak: Yenilikler, Fırsatlar Ve Engeller. Dijitalleşmenin Finans Sektörüne Getirdiği Yenilikler, 57.
• Ryzhkova, M., Soboleva, E., Sazonova, A., ve Chikov, M. (2020). Consumers’ Perception Of Artificial İntelligence İn Banking Sector. In SHS Web Of Conferences (Vol. 80, P. 01019). EDP Sciences.
• Singh, C., ve Lin, W. (2020). Can Artificial İntelligence, Regtech And Charitytech Provide Effective Solutions For Anti-Money Laundering And Counter-Terror Financing İnitiatives İn Charitable Fundraising. Journal Of Money Laundering Control.
• Tiftik, C. (2021). Insan Kaynakları Yönetiminde Yapay Zekâ Teknolojileri Ve Uygulamaları. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (9), 374-390.
• Timuray, T. (2023). Nöro Pazarlama Kapsamında Web Uygunluk: Bireysel Bankacılık Müşterilerinin Göz Takip Analizi.
• Toprak, M., Özel, D., ve Çalışkan, S. (2022). Yapay Zeka Kullanımı Ve İnsan Kaynakları Yönetimi. Uluslararası Eşitlik Politikası Dergisi, 2(2), 76-103.
• Wang, Y. Y., ve Wang, Y. S. (2019). Development And Validation Of An Artificial İntelligence Anxiety Scale: An İnitial Application İn Predicting Motivated Learning Behavior. Interactive Learning Environments, 30(4), 619-634.
• Yavuz, M., ve Bayuk, M. N. (2020). Turizm Destinasyonlarının Arkeolojik Sit Alanı Pazarlaması: 2019 Göbeklitepe Yılının Ardından Bir Araştırma. Journal of Applied Tourism Research, 1(2), 65-82.
• Yılmaz, A., (2023), Yapay Zekâ, Kodlab Yayın Dağıtım, İstanbul.
• Yılmaz, C. (2023), İnsan Kaynakları Yönetiminde Dijitalleşmenin Ayak Sesleri: İnsan Kaynakları Yöneticilerinin İKY 4.0 Algısı. Kayseri Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), 169-180.
• Yücel, G., ve Adiloğlu, B. (2019). Dijitalleşme-Yapay Zeka Ve Muhasebe Beklentiler. Muhasebe Ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, (17), 47-60.
• Zorić, B. A. (2016). Predicting Customer Churn İn Banking İndustry Using Neural Networks. Interdisciplinary Description Of Complex Systems: Indecs, 14(2), 116-124.