TURKISH-GREEK IDENTITY IN THE CONTEXT OF NATIONALISM PSYCHOLOGY WITH A PSYCHANALYTICAL APPROACH: THE EVENTS OF SEPTEMBER 6/7

Öz

National identity, one of the large group identities, provides individuals with a sense of group affiliation and affects their political, cultural, economic and social relations. With the developments in the literature in recent years, it has become possible to examine the psychology of large group identities from the perspective of political psychology. The psychoanalytic approach, which is among the approaches that examine the psychology of nationalism, is effective in the context of analyzing events from a historical and social perspective and attracts attention in the literature. There are many lines of tension between Turkish and Greek identities dating back to the Byzantine and Ottoman periods, especially starting with the conquest of Istanbul and continuing with the War of Independence, for centuries. One of the most resonant political developments of the Democratic Party period was the September 6-7 Incidents, which took place against non-Muslims in 1955. The aim of this study is to evaluate the September 6-7 Incidents from a psychoanalytic perspective in the context of nationalist psychology. For this purpose, first of all, the psychology of Turkish nationalism, the relationship between Turkish-Greek identity from a psychoanalytic perspective and the evaluation of the September 6-7 Incidents will be included. One of the results of the study is that the two identities cannot show sufficient empathy towards each other due to their chosen traumas in history and these traumas sometimes trigger violent incidents.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of nationalism
• Psychology of Turkish nationalism
• Turkish-Greek national identity
• Cyprus issue
• 6 /7 September Events

PSİKANALİTİK YAKLAŞIMLA MİLLİYETÇİLİK PSİKOLOJİSİ BAĞLAMINDA TÜRK- YUNAN KİMLİĞİ: 6/7 EYLÜL OLAYLARI

Öz

Büyük grup kimliklerinden biri olan milli kimlik, bireylere grup aidiyeti kazandırarak onların siyasal, kültürel, ekonomik ve toplumsal ilişkilerine etki etmektedir. Son yıllarda alan yazınındaki gelişmelerle birlikte politik psikoloji perspektifinden büyük grup kimliklerinin psikolojisini incelemek mümkün hale gelmiştir. Milliyetçilik psikolojisini inceleyen yaklaşımlar arasında olan psikanalitik yaklaşım olayları tarihsel ve toplumsal açıdan çözümlemesi bağlamında etkilidir ve alan yazınında dikkat çekmektedir. Türk ve Yunan kimlikleri arasında Bizans ve Osmanlı dönemine dayanan özellikle İstanbul’un fethiyle başlayan ve Kurtuluş Savaşıyla devam eden yüzyıllar boyunca süregelmiş birçok gerilim hattı mevcuttur. Demokrat Parti döneminin en çok yankı uyandıran siyasi gelişmelerinden biri, 1955 yılında gayrimüslimlere karşı gerçekleştirilen 6-7 Eylül Olaylarıdır. Bu çalışmanın amacı, 6-7 Eylül Olaylarının psikanalitik bakış açısıyla milliyetçilik psikolojisi bağlamında değerlendirilmesidir. Bu amaçla öncelikle Türk milliyetçiliğinin psikolojisine, psikanalitik açıdan Türk- Yunan kimliği arasındaki ilişkiye ve 6-7 Eylül Olaylarının değerlendirilmesine yer verilecektir. Çalışma sonuçlarından birisi, iki kimliğin tarihteki seçilmiş travmalarından dolayı birbirlerine karşı yeterli eşduyumu gösterememesi ve bu travmaların zaman zaman şiddet olaylarını tetiklemesidir.

Anahtar Kelimeler

• Milliyetçilik psikolojisi
• Türk milliyetçiliğinin psikolojisi
• Türk-Yunan milli kimliği
• Kıbrıs meselesi
• 6-7 Eylül Olayları

Kaynakça

1. Acar, M. (2019). Yunan milliyetçiliğinin oluşumu ve modern Yunanistan’da milliyetçi tarih yazımı. Barış Araştırmaları ve Çatışma Çözümleri Dergisi, 6(2), 38-63. https://dergipark.org.tr/tr/pub/yalovabaccd/issue/51261/667150
2. Ademovic. S. (2020). Balkan Coğrafyası’nda Türkiye’nin dünü bugünü: zorunlu terk ediliş/ yeniden sahiplenilmenin psikolojisi ve “kolektif psikozun” Balkan toplumlarındaki yansıması, Ş. Kantarcı (ed) Politik Psikoloji Boyutuyla Türk Dış Politikası (1923-2000) içinde (s. 343- 390). Ankara: Nobel Yayın.
3. Adorno, T. W., Brunswik, E., Levinson, D. J., Sanford, N., Aron, B., Morrow, W., ve Levinson, M. H. (1950). The authoritarian personality. New York: Norton ve Company.
4. Akçam, T. (2008). Türk ulusal kimliği üzerine bazı tezler. T. Bora ve M. Gültekin (ed.) Modern Türkiye'de siyasi düşünce: Milliyetçilik içinde (s. 53-62). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Aktar, A. (2005, Eylül 5). 6-7 Eylül 1955: Cumhuriyet tarihinin en karanlık gecesi…. Sabah Gazetesi. https://www.sosyalbilimler.org/wp-content/uploads/2021/09/Ayhan-Aktar-6-7-Eylul-Olaylari.pdf
6. Alakel, M. (2011). İlk dönem Cumhuriyet Türkiye’si ulus inşası sürecinde milliyetçilik ve sivil-etnik ikilemine dair teorik tartışmalar. Gazi Akademik Bakış, 5(9), 1-30.
7. Anderson, B. (1991). Hayali cemaatler: Milliyetçiliğin kökenleri ve yayılması (İ. Savaşır, Trans.). İstanbul: Metis Yayınları.
8. Aşkın, M. (2010). Kimlik ve giydirilmiş kimlikler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2), 213-220.

9. Ayaz, E. (2015). 6-7 Eylül Olaylarının Türk gazetelerindeki yansımaları. IAAOJ Social Science Journal, 2(2), 81-92.
10. Babaoğlu, R. (2013). 6/7 Eylül 1955 Olaylarının muhtemel failleri üzerine bir değerlendirme. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 1349-1371.
11. Bağcı, M., Yardım, H., & Baydar, E. (2011). Uluslararası ilişkilerde algı farklılıkları: Seçilmiş zaferler ve seçilmiş travmalar. B. S. Çevik-Ersaydı (Ed.), Politik psikoloji yıllığı cilt:1 (pp. 41-60). Ankara: Barış Kitap.
12. Başar, C. (1988). Yunan oyunu. İstanbul: Sembol.
13. Binbay, T. (1993). Psikanalitik teori 20. yüzyılda neden ve nasıl etkili oldu?. Madde, Diyalektik ve Toplum, 4(4), 326- 330.
14. Bora, T. (2009). Türkiye’de faşist ideoloji. T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Dönemler ve zihniyetler (pp. 349-369). İstanbul: İletişim Yayınları.
15. Bora, T. (2017). Cereyanlar: Türkiye’de siyasi ideolojiler (2. baskı). İstanbul: İletişim Yayıncılık.
16. Calhoun, C. (2012). Milliyetçilik. B. Sütçüoğlu (çev.) İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
17. Copeaux, E. (2002). Türk milliyetçiliği: Sözcükler, tarih, işaretler, T. Bora ve M. Gültekin (ed.) Modern Türkiye'de siyasi düşünce: Milliyetçilik içinde (s. 44-52). İstanbul: İletişim Yayınları.
18. Cottam, M., Mastors, E., Preston, T., & Dietz, B. (2017). Siyaset psikolojisine giriş (M. Şenol, Trans.). Ankara: BB101 Yayınları.
19. Çevik, A. (2010). Politik psikoloji. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları.
20. Demir, Ş. (2007). Adnan Menderes ve 6/7 Eylül Olayları. Yakın Dönem Türkiye Araştırmaları, 1(12), 37-63.
21. Ebinç. S. (2024). Muhayyileden muhakemeye: Milliyetçilik kuramları üzerine bir deneme. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(2), 1192-1226.
22. Eren, E. (2019). Yunan milliyetçiliğinin tarihsel arka planı ve politik yansıma örneği olarak Batı Trakya Sorunu. İzmir Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 77-85.
23. Fırat, M. (2009). Türk dış politikası cilt: 1 (B. Oran, Ed.). İstanbul: İletişim Yayınları.
24. Freud, S. (1922). Group psychology and the analysis of the ego (J. Strachey, Trans.). Boni and Liveright.
25. Freud, S. (2019). Bilinç dışı. İstanbul: Olimpos Yayınları.
26. Freud, S. (2021). Totem ve tabu (E. Yıldırım, Trans.). İstanbul: Oda Yayınları.
27. Fromm, E. (1991). Freud düşüncesinin büyüklüğü ve sınırları. (A. Arıtan, Trans). İstanbul: Arıtan Yayınları.
28. Fromm, E. (2003). Sevme sanatı. (I. Gündüz, Trans.). İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.
29. Geçtan, E. (2022). Psikanaliz ve sonrası. İstanbul: Metis Yayınları.
30. Habermas, J. (2012). Öteki olmak, öteki ile yaşamak: Siyaset kuramı yazıları (İ. Aka, Trans.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
31. Heraclides, A. (2011). The essence of the Turkish- Greek rivalry: National narrative and identity, London: Hellenic Observatory European Institute.
32. Heraclides, A. (2012). ‘What will become of us without barbarians?’ The enduring Greek–Turkish rivalry as an identity-based conflict. Southeast European and Black Sea Studies, 12(1), 115–134. https://doi.org/10.1080/14683857.2012.661944
33. Houghton, D. P. (2018). Siyaset psikolojisi: Durumlar, bireyler, olaylar (H. İnaç & D. Şekeroğlu, Trans.). İstanbul: Bilge Kültür Sanat.
34. Irkıçatal, E. (2012). İkinci Dünya Savaşı Sonrası İngiltere’nin Ortadoğu Politikaları İçin Kıbrıs’ ın Stratejik Önemi ve Kıbrıs Meselesinin Ortaya Çıkışı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 31-59.
35. İnalcık, H. (2020). Devlet’i Aliyye: Osmanlı İmparatorluğu üzerine araştırmalar- IV: Âyânlar, Tanzimat, Meşrutiyet, İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
36. İslambay, D., & Cingöz-Ulu, B. (2016). Milliyetçiliğin politik psikolojisi. In Ö. Dirilen Gümüş (Ed.), Siyaset psikolojisi (pp. 61-80). Ankara: Nobel Yayıncılık.
37. Kansu, A. F., & Tarhan, N. (2018). Politik Psikoloji ve Politik Öz-Yeterlik. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 1-18.
38. Kar, A. T., & Gündüz, U. (2020). 6-7 Eylül 1955 Olayları ışığında Türkiye’de basın, toplum ve siyaset ilişkisi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 6(2), 452-486.
39. Karaoğlu, O. (2011). Kıbrıs Adası’nın stratejik konumu ve Türkiye, Avrupa ve Avrasya için önemi. In B. S. Çevik-Ersaydı (Ed.), Politik psikoloji yıllığı cilt:1 (pp. 81-100). Ankara: Barış Kitap.
40. Kırlı Ntokme, O. (2010). Ulus devlet oluşturmada Yunanistan örneği: Büyük Ülkü Megali İdea. Atatürk Yolu Dergisi, 12(46), 401-424.
41. Lale, A. (2019). Demokrat Parti dönemi azınlık olayları ve Türk demokrasisine etkileri. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 2(2), 91-114.
42. Mack, J. E. (2008). Önsöz. In V. Volkan, Kıbrıs: Savaş ve uyum çatışan iki etnik grubun psikanalitik tarihi (pp. IX-XXII). İstanbul: Everest Yayınları.
43. Millas, H. (2002). Milli Türk kimliği ve ‘öteki’ Yunan. In T. Bora & M. Gültekingil (Eds.), Modern Türkiye’de siyasi düşünce: Milliyetçilik 4 (pp. 193-200). İstanbul: İletişim Yayınları.
44. Millas, H. (2004). National perception of the “other” and the persistence of some images. In M. Aydın & K. Ifantis (Eds.), Turkish-Greek relations: The security dilemma in the Agean (pp. 53-66). London: Routledge.
45. Örmeci, O. (2011). Etnik çatışmalarda psikolojik yaklaşım. In B. S. Çevik-Ersaydı (Ed.), Politik psikoloji yıllığı cilt:1 (pp. 101-120). Ankara: Barış Kitap.
46. Özçelik, Ş. (2013). 6/7 Eylül 1955 Olaylarında yerel bir basın örneği: “Yeni Adana” Gazetesi. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 13(27), 251-277.
47. Özçelik, S. (2020). Psikoanalitik analiz ve Kıbrıs çatışması: Etnik sınırlar ve engeller. Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi, 3(2), 73-89.
48. Özsüer, E. (2020). Türk-Yunan ilişkilerinin psikopolitik perspektifi: Grup psikolojisi eksenli karşılıklı seçilmiş zaferler ve travmalar. In Ş. Kantarcı (Ed.), Politik psikoloji boyutuyla Türk dış politikası (1923-2000) (pp. 121-140). Ankara: Nobel Yayınları.
49. Polat, F., & Subay, Ö. Ö. (2016). Çatışma ve uzlaşma bağlamında siyasetin psikolojisi. Çanakkale: Paradigma Akademi.
50. Polat, F. (2023). Siyasal davranışın psikolojisi. Nobel: Ankara.
51. Rushton, J. P. (2005). Ethnic nationalism, evolutionary psychology and genetic similarity theory. Nations and Nationalism. 11(4): 489-507.
52. Sarıkoyuncu Değerli, E. (2012). Demokrat Parti Döneminde Türkiye’nin Kıbrıs Politikası (1950–1960). Gazi Akademik Bakış, (11), 85-102.
53. Searle-White, J. (2001). The psychology of nationalism. New York: Palgrave.
54. Seyfettin, Ö. (1993). Bütün eserleri (Vol. 16). Ankara: Bilgi Yayınevi.
55. Sherif, M. (1966). In common predicament: Social psychology of intergroup conflict and cooperation. Boston: Houghton-Mifflin.
56. Sidanius, J. ve Pratto, F. (1999). Social dominance: An intergroup theory of social “hierarchy and oppression”. Cambridge University Press.
57. Soysal, M. (2021). Hakikat ötesi, yalan haber ve kolektif belleği çarpıtma dinamikleri bağlamında 6-7 Eylül 1955 Olayları üzerine bir değerlendirme. Belgi Dergisi, 22(2), 481-507.
58. Subay, Ö. Ö. (2024). Otoriteryen kişilik ve Altermeyer’ın Sağ Kanat Yetkeciliği Kuramı. Dynamics in Social Sciences and Humanities, 5(2), 46-56. https://doi.org/10.62425/dssh.1485168
59. Şavkılı, C. ve Göktürk, M. C. (2024). Kıbrıs Meselesinin Maraş Yerel Basınına Yansımaları (1950-1960). Belgi Dergisi, (27), 127-152.
60. Tajfel, H. ve Turner, J. (1979). An integrative theory of intergroup conflict. The Social Psychology of Intergroup Relations, 33-47. California: Brooks-Cole.
61. Tenzel, J., & Gerst, M. (1972, May). The psychology of cross-cultural conflict: A case study. Paper presented at the 125th Annual Meeting of the American Psychiatric Association, Dallas, TX.
62. Toprak, Z. (2017). Türkiye’de yeni hayat: İnkılap ve travma (1908- 1928). İstanbul: Doğan Kitap.
63. Tugay, B., & Duran, H. (2021). Etnik çatışmalar ve barış çalışmaları üzerine politik psikolojik bir inceleme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 16(2), 463-488.
64. Turan, E. (2011). Milliyetçilik teorisinin gelişimi ve Türk milliyetçiliği. Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, (1), 135-149.
65. Turhan, M. (2023). Kültür değişmeleri: Sosyal psikoloji bakımından bir tetkik. 7. Baskı, Ankara: Altınordu Yayınları.
66. Tutu, E. R. (2023). Kimlik inşasında tarihsel travmalar. Lapseki Meslek Yüksekokulu Uygulamalı Araştırmalar Dergisi, 4(8), 28-39.
67. Ulusoy, E. (2019). Modern bir kavram olarak milliyetçiliğin psikanalitik çözümlemesi. Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Dergisi, 20(45), 119-144.
68. Volkan, V. (1988). The need to have enemies and allies: From clinical practices to international relationships. Northvale, NJ: Jason Aronson.
69. Volkan, V. (2005). Körü körüne inanç: Kriz ve terör dönemlerinde geniş gruplar ve liderleri. İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
70. Volkan, V. (2008). Kıbrıs: Savaş ve uyum çatışan iki etnik grubun psikanalitik tarihi (1st ed.). İstanbul: Everest Yayın.
71. Volkan, V. ve Itzkowitz, N. (2002). Türkler ve Yunanlılar: Çatışan komşular. (B. Büyükkal, Trans) İstanbul: Bağlam Yayınları.
72. Yalçın, E. (2017). Yunanların bitmeyen ideali:“Megali İdea”. Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, 4(7), 33-48.
73. Yıldız, A. (2019). “Ne mutlu Türk’üm diyebilene”: Türk ulusal kimliğinin etno-seküler sınırları (1919- 1938). 7. Baskı. İstanbul: İletişim.
74. Yılmaz, M. E. (2011). Past hurts and the Cyprus Conflict: past hurts and relational problems in the Cyprus Conflict, Germany: LAP Lambert Academic Publishing.
75. Yılmaz Odabaşı, H. (2020). Toplumsal travma ve posttravmatik gelişme perspektifinden Balkan Savaşı ve Türk milliyetçiliğinin kitleselleşmesi. Travmaların Gölgesinde Politik Psikoloji, 47-83.
76. Yılmaz Odabaşı, H. (2021). Erken Cumhuriyet Döneminde ulus kimliğin inşası ve “Salgın Hastalıklarla Topyekûn Mücadele” söylemi. Pandeminin Psikopolitiği, 133- 172.
77. Yörük, Z. (2002). Politik psişe olarak Türk kimliği, T. Bora ve M. Gültekin (ed.) Modern Türkiye'de siyasi düşünce: Milliyetçilik içinde (s. 309- 334). İstanbul: İletişim Yayınları.
78. Yüksel, E. (2019). Akis Dergisi’nin gözünden 6/7 Eylül 1955. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 383-405.
79. Zara, A. (2018). Kolektif travma döngüsü: Kolektif travmalarda uzlaşma, bağışlama ve onarıcı adaletin iyileştirici rolü. Klinik Psikiyatri, 21, 301-311.
80. Zorbay, T. (2019). 6/7 Eylül olaylarına TBMM ve kamuoyu tartışmaları çerçevesinde yeni bir bakış. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 35(99), 253-296.
81. Zürcher, E. J. (2009). Modernleşen Türkiye'nin tarihi, (çev: Yasemin Saner), 23. Baskı, İstanbul: İletişim Yayınları.