İnceleme Makalesi

BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME

Cilt: 13 Sayı: 2 17 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Şirket-devlet modeli, modern devleti biçimlendiren, egemenlik ve ticari yapıları kaynaştıran bir yönetim anlayışıdır. Bunun somut hali olarak İngiliz Doğu Hindistan Şirketi (EIC-English East India Company) devletin siyasi, askeri ve hukuki gücünü ekonomik yeteneklerle bütünleştirerek yeni bir küresel yönetim anlayışını inşa etmiştir. Bu çalışmada, modellemeye ağırlık verilerek şirket-devletin EIC üzerinden bir değerlendirmesinin yapılması amaçlanmaktadır. Araştırma şirket-devletlerin, özellikle EIC üzerinden gelişen sömürge ticaretinin ve denizaşırı egemenlik faaliyetlerinin itici gücü olduğunu varsaymaktadır. Araştırmada, şirket-devlet modelinin yerel ve ulusal düzeydeki egemenlik ve hukuki dayanak anlayışında yarattığı dönüşüm sorgulanarak, bu dönüşümün modern devletin temel ilkeleri olan güç, yetki ve yasal geçerlilik gibi kavramların geleneksel tanımlarına etkisi değerlendirilmektedir. Değerlendirme için içerik analizi yöntemine başvurularak konu hakkındaki ikincil veri kaynakları çalışmanın amacına matuf tasnif edilmiş ve anlam bütünlüğü içinde incelenmiştir. Bu bağlamda şirketin ekonomik çıkarlarının diplomatik imtiyazlar ve askeri güç gibi unsurlarla birleşimi, modern devlet anlayışını aşan küresel bir şirket-devlet egemenliği biçimi ortaya çıkarmıştır. Böylece EIC yukarıdan aşağıya bir yönetim sistemi kurarak ve devlet mekanizmasının düzenleme, denetleme ve kontrol yetkilerini egemenlik çerçevesinde kullanarak meşruiyetini bu yeteneklerden alan bir şirket-devlet modeli niteliğinde değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alanka, D. (2024). Nitel Bir Araştırma Yöntemi Olarak İçerik Analizi: Teorik Bir Çerçeve. Kronotop İletişim Dergisi, 1(1), 64-84.
  2. Armaoğlu, F. (1997). 19. Yüzyıl Siyasî Tarihi (1789-1914). Türk Tarih Kurumu.
  3. Ayuso-Diaz, A. (2024). ‘Breaking free? The evolution of intra-Asian trade at the dawn of globalization (1795–1839)’. Economic History Review, pp. 1–28. https://doi.org/10.1111/ehr.13350.
  4. Berre, S., and Kosmetatos, P. (2024). ‘Anglo–Dutch financial connections and contrasts in the late eighteenth century: The Amsterdam phase of the 1772–3 credit crisis’, Economic History Review, pp. 1–27. https://doi.org/10.1111/ehr.13345.
  5. Bains T. (2024). The Making and Unmaking of a Presidency: Envisioning Empire in British Bencoolen, 1685–1825. Journal of British Studies. Published online, 1-21. doi:10.1017/jbr.2023.142.
  6. Bayly C. A. (1991). Imperial Meridian: The British Empire and the World, 1780–1830 (London: Longman).
  7. Bartlett R (1994) The Making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change, Princeton: Princeton University Press.
  8. Bhattacharyya, D. (2018). Fluid Histories: Swamps, Law and the Company-State in Colonial Bengal. Journal of the Economic and Social History of the Orient, 61(5-6), 1036-1073. https://doi.org/10.1163/15685209-12341466.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Siyaset Bilimi (Diğer)

Bölüm

İnceleme Makalesi

Yayımlanma Tarihi

17 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

30 Aralık 2024

Kabul Tarihi

15 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yıldırak, K. (2025). BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME. Beykoz Akademi Dergisi, 13(2), 157-188. https://doi.org/10.14514/beykozad.1610380
AMA
1.Yıldırak K. BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME. Beykoz Akademi Dergisi. 2025;13(2):157-188. doi:10.14514/beykozad.1610380
Chicago
Yıldırak, Kerem. 2025. “BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME”. Beykoz Akademi Dergisi 13 (2): 157-88. https://doi.org/10.14514/beykozad.1610380.
EndNote
Yıldırak K (01 Aralık 2025) BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME. Beykoz Akademi Dergisi 13 2 157–188.
IEEE
[1]K. Yıldırak, “BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME”, Beykoz Akademi Dergisi, c. 13, sy 2, ss. 157–188, Ara. 2025, doi: 10.14514/beykozad.1610380.
ISNAD
Yıldırak, Kerem. “BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME”. Beykoz Akademi Dergisi 13/2 (01 Aralık 2025): 157-188. https://doi.org/10.14514/beykozad.1610380.
JAMA
1.Yıldırak K. BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME. Beykoz Akademi Dergisi. 2025;13:157–188.
MLA
Yıldırak, Kerem. “BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME”. Beykoz Akademi Dergisi, c. 13, sy 2, Aralık 2025, ss. 157-88, doi:10.14514/beykozad.1610380.
Vancouver
1.Kerem Yıldırak. BRİTANYA İMPARATORLUĞU’NUN İNGİLİZ DOĞU HİNDİSTAN ŞİRKETİ ARACILIĞIYLA MODERN DÜNYA’YI ŞEKİLLENDİRİŞİ: ŞİRKET-DEVLET MODELİ BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME. Beykoz Akademi Dergisi. 01 Aralık 2025;13(2):157-88. doi:10.14514/beykozad.1610380