Etik Liderlik ve Bilgi Saklama Davranışı İlişkisinde İş Yeri Nezaketsizliğinin Aracılık Rolü

Öz

İş yaşamında önemli bir yeri olan bilgi saklama davranışını açıklayan unsurların tespit edilmesi önem arz etmektedir. Bu konuda belirli düzeyde bir bilgi birikimi oluşmuşsa da araştırma boşlukları olduğu gözlemlenmektedir. Çalışmanın amacı etik liderlik algısı ve bilgi saklama davranışı ilişkisinde iş yeri nezaketsizliğinin aracılık rolünü incelemektir. Araştırmanın örneklemini Orta Karadeniz Bölgesi’nde özel ve kamu sektöründe görev yapan 230 banka çalışanı oluşturmaktadır. 2023 yılı Ekim ve Kasım aylarında, nicel araştırma yöntemi ve anket tekniği vasıtasıyla veri toplanmış ve çeşitli istatistik yazılımlarıyla analiz edilmiştir. Sonuçlara göre etik liderliğin iş yeri nezaketsizliğini açıklamada negatif yönde katkı yaptığı ve iş yeri nezaketsizliğinin bilgi saklama davranışını açıklamada pozitif yönde katkı yaptığı belirlenmiştir. Ayrıca, etik liderliğin bilgi saklama davranışını açıklamasının istatistiksel olarak anlamsız olduğu görülmüştür. Son olarak, etik liderlik algısı iş yeri nezaketsizliği aracılığıyla bilgi saklama davranışının açıklanmasına negatif yönde katkı yapmaktadır. İlk defa tespit edilen bu aracılık etkisi (sadece dolaylı aracılık), yazına katkısı bakımından çalışmanın en önemli bulgusudur. Çalışma kapsamında iş yaşamına ve gelecekte yapılacak araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• etik
• liderlik
• nezaketsizlik
• bilgi saklama
• banka sektörü

The Role of Workplace Incivility in the Relationship between Ethical Leadership and Knowledge Hiding Behavior

Öz

It is important to identify the factors that explain knowledge hiding behavior, which has an important place in business life. Although a certain level of knowledge has accumulated, research gaps are still observed. This study aimed to examine the mediating role of workplace incivility in relationship between ethical leadership and knowledge hiding behavior. The sample consists of 230 bank employees working in private and public sectors in Central Black Sea Region. Data was collected via quantitative research and survey techniques in October-November 2023. The data were analyzed using various statistical software. According to findings, ethical leadership negatively contributes to explaining workplace incivility, while workplace incivility positively contributes to explaining knowledge hiding behavior. Furthermore, the effect of ethical leadership on knowledge hiding behavior is insignificant. Finally, ethical leadership indirectly and negatively contributes to explaining hiding knowledge through workplace incivility. This mediation effect (indirect-only mediation), identified for the first time, represents the study's most significant contribution to literature. Recommendations are provided for business life and further research.

Anahtar Kelimeler

• ethic
• leadership
• Incivility
• knowledge hiding
• banking sector

Kaynakça

1. Anderson, C. A., & Bushman, B. J. (2002). Human aggression. Annual Review of Psychology, 53(1), 27-51. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135231
2. Anderson, J. C., & Gerbing, D. W. (1984). The effect of sampling error on convergence, improper solutions, and goodness-of-fit indices for maximum likelihood confirmatory factor analysis. Psychometrika,49(2), 155-173. https://doi.org/10.1007/bf02294170
3. Andersson, L. M., & Pearson, C. M. (1999). Tit for tat? The spiraling effect of incivility in the workplace. Academy of Management Review, 24(3), 452-471. https://doi.org/10.5465/amr.1999.2202131 Andreeva, T., & Zappa, P. (2023). Whose lips are sealed? Gender differences in knowledge hiding at work. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 96(4), 828-855. https://doi.org/10.1111/joop.12444 Arshad, R., & Ismail, I. R. (2018). Workplace incivility and knowledge hiding behavior: does personality matter? Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance, 5(3), 278-288. https://doi.org/10.1108/joepp-06-2018-0041
4. Atlı, D. (2014). Bilgi çağında işletmeler açısından bilgi yönetimi ve stratejik önemi. XVI. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri (ss.631-637). Mersin Üniversitesi.
5. Barbuto, J. E. & Hayden, R. W. (2011). Testing relationships between servant leadership dimensions and leader member exchange (LMX). Journal of Leadership Education, 10(2), 22-37. https://doi.org/10.12806/v10/i2/rf1
6. Bentler, P. M. (1988). Causal modeling via structural equation systems. In J. R. Nesselroade & R. B. Cattell (Eds.), Handbook of multivariate experimental psychology (2nd ed., pp. 317–335). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4613-0893-5_9
7. Blau, P. M. (1964). Exchange and Power in Social Life. John Wiley & Sons.
8. Brown, M. E., Trevino, L. K., & Harrison, D. A. (2005). Ethical leadership: A social learning perspective for construct development and testing. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 97(2), 117-134. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2005.03.002

9. Brown, T. A. (2014). Confirmatory factor analysis for applied research. Guilford Publications.
10. Can, M. (2019). Hekimlerin örgütsel bağlılık düzeyi ile ihbarcılık (whistleblowing) tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir üniversite hastanesi örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi.
11. Carter, L., & Loh, J. (2017). What has emotional intelligence got to do with it: the moderating role of EI on the relationships between workplace incivility and mental health? International Journal of Work Organisation and Emotion, 8(1), 41-58. https://doi.org/10.1504/ijwoe.2017.083791
12. Çavuş, M. F., & Develi, A. (2017). Ethical climate and organizational citizenship behaviour. International Journal of Human Resource Studies, 7(1), 38-51. https://doi.org/10.5296/ijhrs.v7i1.10561
13. Çelik, S., & Gül, H. (2022). Yöneticilerin liderlik tarzının iş yeri nezaketsizliğine etkisinde örgüt kültürünün aracılık rolü üzerine bir araştırma. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(43), 586-613.
14. Çelik, V. (2000). Eğitimsel liderlik (6. Baskı), Pegem A Yayıncılık.
15. Çiçek, B., & Çiçek, A. (2020). İş yeri nezaketsizliğinin yaratıcı çalışan performansı üzerindeki etkisi: Lider-üye etkileşiminin aracılık rolü. İş ve İnsan Dergisi, 7(2), 267-282. https://doi.org/10.18394/iid.644694
16. Çoban, R., & Deniz, M. (2021). İş yeri nezaketsizliğinin işten ayrılma niyetine etkisinde örgütsel sinizmin aracılık rolü üzerine bir araştırma. OPUS International Journal of Society Researches, 17(34), 1224-1259. https://doi.org/10.26466/opus.787756
17. Connelly, C. E., & Zweig, D. (2015). How perpetrators and targets construe knowledge hiding in organizations. European Journal of Work and Organizational Psychology, 24(3), 479-489. https://doi.org/10.1080/1359432x.2014.931325
18. Connelly, C. E., Černe, M., Dysvik, A., & Škerlavaj, M. (2019). Understanding knowledge hiding in organizations. Journal of Organizational Behavior, 40(7), 779–782. https://doi.org/10.1002/job.2407
19. Connelly, C. E., Zweig, D., Webster, J., & Trougakos, J. P. (2012). Knowledge hiding in organizations. Journal of Organizational Behavior, 33(1), 64-88. https://doi.org/10.1002/job.737
20. Cortina, L. M., Magley, V. J., Williams, J. H., & Langhout, R. D. (2001). Incivility in the workplace: Incidence and impact. Journal of Occupational Health Psychology, 6(1), 64. https://doi.org/10.1037/1076-8998.6.1.64
21. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika 16(3), 297-334. https://doi.org/10.1007/bf02310555
22. De Hoogh, A. H., & Den Hartog, D. N. (2008). Ethical and despotic leadership, relationships with leader's social responsibility, top management team effectiveness and subordinates' optimism: A multi-method study. The Leadership Quarterly, 19(3), 297-311. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2008.03.002
23. Delen, M. G. (2011). Çalışma hayatında iş yeri kabalığı olgusu. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 53(1), 43-58.
24. Den Hartog, D. N., & Belschak, F. D. (2012). Work engagement and machiavellianism in the ethical leadership process. Journal of Business Ethics, 107 (1), 35-47. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1296-4
25. Develi, A. (2020). Çalışma yeterliliği, iş tatmini ve görev performansı ilişkisini belirlemeye yönelik bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi], Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi.
26. Develi, A., & Çavuş, M. F. (2024). Validity and reliability of Work Ability Index in Turkish context: Inter-level, direct, and indirect relations with job satisfaction and task performance. Experimental Aging Research, 50(5), 577-596. https://doi.org/10.1080/0361073X.2023.2250226
27. Develi, A., Çavuş, M. F., & Öz, B. (2018). Psikolojik personel güçlendirmeyi yöneticinin güç kaynaklarıyla açıklamak: Sağlık sektöründe bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 10(4), 661-680. https://doi.org/10.20491/isarder.2018.542
28. Develi, A., Pekkan, N. Ü., & Çavuş, M. F. (2022). Social intelligence at work and its implication for organizational identification: A sectoral comparison. Independent Journal of Management & Production, 13(1), 364-383. https://doi.org/10.14807/ijmp.v13i1.1555
29. Field, A. (2009). Discovering statistics using spss: and sex and drugs and rock ‘n’ roll. Sage Publications. Gök, S., Karatuna, I., & Başol, O. (2019). İş yeri nezaketsizliği ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Türk Psikoloji Yazıları, 22(44). https://doi.org/10.31828/tpy1301996120181128m000009
30. Gökçe, A.T. (2008). Mobbing: İş yerinde yıldırma nedenleri ve başa çıkma yöntemleri. Pegem Akademi.
31. Google Formlar (t.y.). Online form oluşturucu. 1 Ekim 2023 tarihinde https://www.google.com/intl/tr_tr/forms/about/ adresinden alındı.
32. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson. R. E. (2014). Multivariate data analysis, Pearson New International Edition (7th ed.). Pearson Education Limited.
33. Harman, H. H. (1979). Modern factor analysis (3rd ed.). University of Chicago Press.
34. Hayes, A. F. (2018). Introduction to mediation, moderation, and conditional process analysis: A regression-based approach (8th ed.). The Guilford Press.
35. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
36. Hutton, S., & Gates, D. (2008). Workplace incivility and productivity losses among direct care staff. AAOHN Journal, 56(4), 168-175. https://doi.org/10.3928/08910162-20080401-01
37. Irk, E., & Bıyık, H. (2024). The relationship between intrinsic and extrinsic motivation and task performance: A study in the textile industry. Journal of Management Archive, 1(1), 68-78. https://doi.org/10.70877/joma.13
38. Jacobson, V.L. (2007). Workplace aggression: Employee attitudes, perceptions, and behaviors in aggressive work climates [Unpublished doctoral thesis], Department of Psychology, Capella University.
39. Johnson, P. R., & Indvik, J. (2001). Slings and arrows of rudeness: Incivility in the workplace. Journal of Management Development, 20(8), 705-714. https://doi.org/10.1108/eum0000000005829
40. Kanten, P. (2014). İş yeri nezaketsizliğinin sosyal kaytarma davranışı ve işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisinde duygusal tükenmenin aracılık rolü. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 11-26.
41. Karakuş, G., & Akçakanat, T. (2021). İnsanlar neden bilgi saklar? Örgütlerde bilgi saklama davranışı üzerine bir inceleme. Turkish Studies-Social Sciences, 16(3), 1081-1102. https://doi.org/10.47356/turkishstudies.50610
42. Kivimäki, M., Elovainio, M., & Vahtera, J. (2000). Workplace bullying and sickness absence in hospital staff. Occupational and Environmental medicine, 57(10), 656-660. https://doi.org/10.1136/oem.57.10.656
43. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modelling (3rd ed.). Guilford Press.
44. Kürü, S. A., & Beğenirbaş, M. (2023). Örgütlerde bilgi saklama davranışı ölçeğinin Türkçe’ye uyarlama çalışması. İş ve İnsan Dergisi, 10(1), 25-39. https://doi.org/10.18394/iid.1114626
45. Lewis, P. S., & Malecha, A. (2011). The impact of workplace incivility on the work environment, manager skill and productivity. JONA: The Journal of Nursing Administration, 41(8), 17-23. https://doi.org/10.1097/nna.0b013e318221c2a8
46. Leymann, H. (1990). Mobbing and psychological terror at workplaces. Violence and Victims, 5(2), 119-126. https://doi.org/10.1891/0886-6708.5.2.119
47. Leymann, H. (1996). The content and development of mobbing at work. European Journal of Work and Organizational Psychology, 5(2), 165-184. https://doi.org/10.1080/13594329608414853
48. Lim, S., & Lee, A. (2011). Work and nonwork outcomes of workplace incivility: Does family support help? Journal of Occupational Health Psychology, 16(1), 95-111. https://doi.org/10.1037/a0021726
49. MacKinnon, D. P., Lockwood, C. M., & Williams, J. (2004). Confidence limits for the indirect effect: Distribution of the product and resampling methods. Multivariate Behavioral Research, 39(1), 99-128. https://doi.org/10.1207/s15327906mbr3901_4
50. Martin, W. F. (2008). Is your hospital safe? Disruptive behavior and workplace bullying. Hospital Topics, 86(3), 21-28. https://doi.org/10.3200/htps.86.3.21-28
51. Meier, L. L., & Semmer, N. K. (2012). Lack of reciprocity and strain: Narcissism as a moderator of the association between feeling under-benefited and irritation. Work & Stress, 26(1), 56-67. https://doi.org/10.1080/02678373.2012.657038
52. Men, C., Fong, P. S., Huo, W., Zhong, J., Jia, R., & Luo, J. (2020). Ethical leadership and knowledge hiding: A moderated mediation model of psychological safety and mastery climate. Journal of Business Ethics, 166(3), 461-472. https://doi.org/10.1007/s10551-018-4027-7
53. Mihelic, K. K., Lipicnik, B., & Tekavcic, M. (2010). Ethical leadership. International Journal of Management & Information Systems, 14(5), 31. https://doi.org/10.19030/ijmis.v14i5.11
54. Mikkelsen, E. G. E., & Einarsen, S. (2002). Basic assumptions and symptoms of post-traumatic stress among victims of bullying at work. European Journal of Work and Organizational Psychology, 11(1), 87-111. https://doi.org/10.1080/13594320143000861
55. Mumcu, A., & Döven, M. S. (2016). Etik iklim ve algılanan örgütsel adalet ilişkisi: Tokat ili bankacılık sektöründe bir araştırma. İş Ahlakı Dergisi, 9(1), 113-152. https://doi.org/10.12711/tjbe.2016.9.0012
56. Namie, G. (2003). Workplace bullying: Escalated incivility. Ivey Business Journal, 68(2), 1-6. Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. (2nd Edition). McGraw-Hill.
57. Penney, L. M., & Spector, P. E. (2005). Job stress, incivility, and counterproductive work behavior (CWB): The moderating role of negative affectivity. Journal of Organizational Behavior 26(7), 777-796. https://doi.org/10.1002/job.336
58. Podsakoff, P. M. & Organ, D. W. (1986). Self-reports in organizational research: Problems and prospects. Journal of Management, 12(4), 531-544. https://doi.org/10.1177/014920638601200408
59. Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J. Y. & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879. https://doi.org/10.1037/0021-9010.88.5.879
60. Raykov, T. (1997). Estimation of composite reliability for congeneric measures. Applied Psychological Measurement, 21(2), 173–184. https://doi.org/10.1177/01466216970212006
61. Serenko, A., & Bontis, N. (2016). Understanding counterproductive knowledge behavior: Antecedents and consequences of intra-organizational knowledge hiding. Journal of Knowledge Management, 20(6), 1199-1224. https://doi.org/10.1108/jkm-05-2016-0203
62. Shim, J. (2010). The relationship between workplace incivility and the intention to share knowledge: The moderating effects of collaborative climate and personality traits [Unpublished doctoral thesis], University of Minnesota.
63. Simmons, D.C. (2008). Organizational culture, workplace incivility, and turnover: The impact of human resources practices [Unpublished doctoral thesis], University of Louisville.
64. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using Multivariate Statistics (6th ed.). Pearson.
65. Taştan, S. B. (2014). İş yeri nezaketsizliğini öngören örgütsel ve durumsal önceller ile çalışanların davranışsal sonuçları arasındaki ilişkinin ve sosyo-psikolojik kaynakların rolünün incelenmesi: Sağlık kurumlarında yapılan bir araştırma. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 16(3), 60-75. https://doi.org/10.4026/1303-2860.2014.0255.x
66. Tetik, S. (2010). Mobbing kavramı: Birey ve örgütler açısından önemi. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (1), 81-89.
67. Topuzoğlu, A. P. (2009). Demografik özellikler açısından okul yöneticisinin etik liderlik özellikleri: İstanbul ili Anadolu Yakası örneği [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
68. Trudel, J. (2009). Workplace incivility: Relationship with conflict management styles and imoact on perceived job performance, organizational commitment and turnover [Unpublished doctoral thesis], California State University.
69. Trudel, J., & Reio Jr, T. G. (2011). Managing workplace incivility: The role of conflict management styles—antecedent or antidote? Human Resource Development Quarterly, 22(4), 395-423. https://doi.org/10.1002/hrdq.20081
70. Tuna, M., Bircan, H., & Yeşiltaş, M. (2012). Etik liderlik ölçeğinin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması: Antalya örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 143–155. https://doi.org/10.16951/iibd.49065 Ulusoy, H., & Can, M. (2019). Örgütlerde bağlılık kavramı (teorik çerçeve). İçinde H. Ulusoy & E. Kılınç (Ed.), Sağlık kurumlarında örgütsel bağlılık: Teoriden uygulamaya bir bakış (ss. 10-26). Eğitim Yayınevi.
71. Van Coillie, H., & Van Mechelen, I. (2006). Expected consequences of anger‐related behaviours. European Journal of Personality: Published for the European Association of Personality Psychology, 20(2), 137-154. https://doi.org/10.1002/per.580
72. Walsh, B. M., Lee, J., Jensen, J. M., McGonagle, A. K., & Samnani, A. K. (2018). Positive leader behaviors and workplace incivility: The mediating role of perceived norms for respect. Journal of Business and Psychology, 33(1), 495-508. https://doi.org/10.1007/s10869-017-9505-x
73. Zhao, X., Lynch, J. G. Jr., & Chen, Q. (2010). Reconsidering Baron and Kenny: Myths and truths about mediation analysis. Journal of Consumer Research, 37(2), 197-206. https://doi.org/10.1086/651257