Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi (BİİBFAD)’nde uygulanan yayın süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Bu doğrultuda uygulanan süreçler, yazarların ve yazarları destekleyen kurumların çalışmalarının kalitesine doğrudan yansımaktadır. Hakemli çalışmalar bilimsel yöntemi somutlaştıran ve destekleyen çalışmalardır. Bu noktada sürecin bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır.

BİİBFAD, yayın etiği kapsamında tüm paydaşların aşağıdaki etik sorumlulukları taşımasını beklemektedir. Aşağıda yer alan etik görev ve sorumluluklar, açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar ile International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE) önerileri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

1. Araştırma Etiği

1.1. Genel İlkeler ve Uluslararası Standartlara Uyum

Dergiye gönderilen tüm çalışmaların, araştırma sürecinin tasarımından veri toplama aşamasına kadar uluslararası kabul görmüş araştırma etiği ilkelerine uygun olarak yürütülmüş olması zorunludur. Bu kapsamda dergimiz aşağıdaki uluslararası standartları benimsemektedir:

• Helsinki Bildirgesi (İnsan katılımcılarla yapılan araştırmalar için)
• Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi ve ilgili uluslararası direktifler (Hayvan deneyleri için)
• ICMJE (International Committee of Medical Journal Editors) önerileri
• COPE (Committee on Publication Ethics) rehberleri

Araştırmanın tasarlanması, tasarımın gözden geçirilmesi ve araştırmanın yürütülmesinde bütünlük, kalite ve şeffaflık ilkeleri sağlanmalıdır.

1.2. İnsan Katılımcılarla Yapılan Araştırmalar

İnsan katılımcıları içeren tüm araştırmalar, Helsinki Bildirgesi’nin en güncel versiyonu başta olmak üzere uluslararası kabul görmüş etik standartlara uygun olarak yürütülmelidir. Bu kapsamda:

• Araştırma başlamadan önce yetkili bir Etik Kurul’dan onay alınmalıdır.
• Etik kurul onayının alındığı; kurul adı, onay numarası ve onay tarihi ile birlikte makalenin Yöntem bölümünde açıkça belirtilmelidir.
• Tüm katılımcılardan Bilgilendirilmiş Gönüllü Olur Formu alınmalıdır.
• Katılımcıların kimlik bilgileri ve kişisel verileri gizlilik ilkeleri çerçevesinde korunmalıdır.

1.3. Hayvan Deneyleri

Hayvanlar üzerinde yapılan tüm çalışmalar için ilgili ulusal ve uluslararası mevzuata tam uyum sağlanmalıdır. Bu kapsamda:

• Çalışmanın, "Guide for the Care and Use of Laboratory Animals" kılavuzuna uygunluğu ve hayvan etik kurulu onayı gereklidir.
• Hayvan deneyleri uluslararası refah standartlarına uygun yürütülmeli, hayvanların refahı ve hakları göz ardı edilmemelidir.
• Gerekli etik kurul onay belgeleri makale ile birlikte sunulmalıdır.
• Hayvan deneyleri içeren çalışmalarda, ARRIVE raporlama kılavuzuna uyum beklenmektedir.

1.4. Etik Kurul Onayı ve İzinler

Anket, mülakat, gözlem, deney gibi yöntemlerle veri toplanan tüm çalışmalar için Etik Kurul İzni alınması zorunludur. Etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalarda ise, bu durumun gerekçesiyle birlikte makalenin ilgili bölümünde (Yöntem) belirtilmesi gerekmektedir.

1.5. Veri Güvenliği ve Gizlilik

Araştırma sürecinde elde edilen verilerin güvenliği ve katılımcıların gizliliği esastır:

• Katılımcıların kişisel verileri, gizlilik ilkeleri doğrultusunda korunmalıdır.
• Veriler yalnızca araştırma amacıyla kullanılmalı; anonimlik ve gizlilik sağlanmalıdır.
• Açık rıza olmaksızın üçüncü taraflarla veri paylaşılmamalıdır.
• Yayın Kurulu, dergiye sunulan tüm çalışmaların yayınlanmasına kadar gizlilik ve mahremiyetini sağlamakla yükümlüdür.

2. Yayın Etiği

BİİBFAD’da uygulanan yayın süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Bu doğrultuda uygulanan süreçler, yazarların ve yazarları destekleyen kurumların çalışmalarının kalitesine doğrudan yansımaktadır. Hakemli çalışmalar bilimsel yöntemi somutlaştıran ve destekleyen çalışmalardır. Bu noktada sürecin bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır.

Etik denetimi ve etik dışı girişimlerin önlenmesi için iThenticate kullanılabilir. Aşağıda yer alan etik görev ve sorumluluklar, açık erişim olarak COPE tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.

2.1. Yazarların Etik Sorumlulukları

BİİBFAD'a çalışma gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir:

• Yazar(lar)ın gönderdikleri çalışmaların özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmaları kullanmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir.
• Çalışmanın oluşturulmasında içeriğe entelektüel açıdan katkı sağlamayan kişiler, yazar olarak belirtilmemelidir.
• Yayınlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaların varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalıdır.
• Yazar(lar)dan değerlendirme süreçleri çerçevesinde makalelerine ilişkin ham veri talep edilebilir; böyle bir durumda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri yayın kuruluna sunmaya hazır olmalıdır.
• Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizlerle ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır.
• Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki çalışmasıyla ilgili bir yanlış ya da hatayı fark etmesi durumunda, dergi editörünü veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
• Yazarlar çalışmalarını aynı anda birden fazla derginin başvuru sürecinde bulunduramaz. Her bir başvuru önceki başvurunun tamamlanmasını takiben başlatılabilir. Başka bir dergide yayınlanmış çalışma BİİBFAD'a gönderilemez.
• Değerlendirme süreci başlamış bir çalışmanın yazar sorumluluklarının değiştirilmesi (yazar ekleme, yazar sırası değiştirme, yazar çıkartma gibi) teklif edilemez.

2.2. Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları

BİİBFAD editörleri, açık erişim olarak COPE tarafından yayınlanan "COPE Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors" ve "COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors" rehberleri temelinde aşağıdaki etik görev ve sorumluluklara sahip olmalıdır:

Genel Görev ve Sorumluluklar:

• Okuyucuların ve yazarların bilgi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çaba sarf etme
• Sürekli olarak derginin gelişimini sağlama
• Dergide yayınlanan çalışmaların kalitesini geliştirmeye yönelik süreçleri yürütme
• Düşünce özgürlüğünü destekleme
• Akademik açıdan bütünlüğü sağlama
• Fikri mülkiyet hakları ve etik standartlardan taviz vermeden iş süreçlerini devam ettirme
• Düzeltme, açıklama gerektiren konularda yayın açısından açıklık ve şeffaflık gösterme

Okuyucu ile İlişkiler:

• Editörler tüm okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcıların ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve deneyim beklentilerini dikkate alarak karar vermelidir.
• Yayınlanan çalışmaların okuyucu, araştırmacı, uygulayıcı ve bilimsel literatüre katkı sağlamasına ve özgün nitelikte olmasına dikkat etmelidir.
• Editörler okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcılardan gelen geri bildirimleri dikkate almak, açıklayıcı ve bilgilendirici geri bildirim vermekle yükümlüdür.

Yazarlar ile İlişkiler:

• Editörler, çalışmaların önemi, özgün değeri, geçerliliği, anlatımın açıklığı ve derginin amaç ve hedeflerine dayanarak olumlu ya da olumsuz karar vermelidir.
• Editörler, yayın kapsamına uygun olan çalışmaları ciddi problemi olmadığı sürece ön değerlendirme aşamasına almalıdır.
• Editörler, çalışma ile ilgili ciddi bir sorun olmadıkça, olumlu yöndeki hakem önerilerini göz ardı etmemelidir.
• Yeni editörler, çalışmalara yönelik olarak önceki editör(ler) tarafından verilen kararları ciddi bir sorun olmadıkça değiştirmemelidir.
• "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" mutlaka yayınlanmalı ve editörler tanımlanan süreçlerde yaşanabilecek sapmaların önüne geçmelidir.
• Editörler, yazarlar tarafından kendilerinden beklenecek her konuyu ayrıntılı olarak içeren bir "Yazar Rehberi" yayınlamalıdır. Bu rehberler belirli zaman aralıklarında güncellenmelidir.
• Yazarlara açıklayıcı ve bilgilendirici şekilde bildirim ve dönüş sağlanmalıdır.

Hakemler ile İlişkiler:

• Hakemleri çalışmanın konusuna uygun olarak belirlemelidir.
• Hakemlerin değerlendirme aşamasında ihtiyaç duyacakları bilgi ve rehberleri sağlamakla yükümlüdür.
• Yazarlar ve hakemler arasında çıkar çatışması olup olmadığını gözetmek durumundadır.
• Körleme hakemlik bağlamında hakemlerin kimlik bilgilerini gizli tutmalıdır.
• Hakemleri tarafsız, bilimsel ve nesnel bir dille çalışmayı değerlendirmeleri için teşvik etmelidir.
• Hakemleri zamanında dönüş ve performans gibi ölçütlerle değerlendirmelidir.
• Hakemlerin performansını artırıcı uygulama ve politikalar belirlemelidir.
• Hakem havuzunun dinamik şekilde güncellenmesi konusunda gerekli adımları atmalıdır.
• Nezaketsiz ve bilimsel olmayan değerlendirmeleri engellemelidir.
• Hakem havuzunun geniş bir yelpazeden oluşması için adımlar atmalıdır.

Yayın Kurulu ile İlişkiler:

• Editörler, tüm yayın kurulu üyelerinin süreçleri yayın politikaları ve yönergelere uygun ilerletmesini sağlamalıdır.
• Yayın kurulu üyelerini yayın politikaları hakkında bilgilendirmeli ve gelişmelerden haberdar etmelidir.
• Yeni yayın kurulu üyelerini yayın politikaları konusunda eğitmeli, ihtiyaç duydukları bilgileri sağlamalıdır.
• Yayın kurulu üyelerinin çalışmaları tarafsız ve bağımsız olarak değerlendirmelerini sağlamalıdır.
• Yeni yayın kurulu üyelerini, katkı sağlayabilir ve uygun nitelikte belirlemelidir.
• Yayın kurulu üyelerinin uzmanlık alanına uygun çalışmaları değerlendirme için göndermelidir.
• Yayın kurulu ile düzenli olarak etkileşim içerisinde olmalıdır.
• Yayın kurulu ile belirli aralıklarla yayın politikalarının ve derginin gelişimi için toplantılar düzenlemelidir.

Dergi Sahibi ve Yayıncı ile İlişkiler:

• Editörler ve yayıncı arasındaki ilişki editöryal bağımsızlık ilkesine dayanmaktadır.
• Dergi sahibi, yayıncı ve diğer hiçbir politik ve ticari unsur, editörlerin bağımsız karar almalarını etkilemez.

Editöryal ve Kör Hakemlik Süreçleri:

• Editörler; dergi yayın politikalarında yer alan "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" politikalarını uygulamakla yükümlüdür. Bu bağlamda editörler her çalışmanın adil, tarafsız ve zamanında değerlendirme sürecinin tamamlanmasını sağlar.

Kalite Güvencesi:

• Editörler; dergide yayınlanan her makalenin dergi yayın politikaları ve uluslararası standartlara uygun olarak yayınlanmasından sorumludur.

Kişisel Verilerin Korunması:

• Editörler; değerlendirilen çalışmalarda yer alan deneklere veya görsellere ilişkin kişisel verilerin korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan bireylerin açık rızası belgeli olmadığı sürece çalışmayı reddetmekle görevlidir. Ayrıca editörler; yazar, hakem ve okuyucuların bireysel verilerini korumaktan sorumludur.

Etik Kurul, İnsan ve Hayvan Hakları:

• Editörler; değerlendirilen çalışmalarda insan ve hayvan haklarının korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan deneklere ilişkin etik kurul onayı, deneysel araştırmalara ilişkin izinlerin olmadığı durumlarda çalışmayı reddetmekle sorumludur.

Olası Suistimal ve Görevi Kötüye Kullanmaya Karşı Önlem:

• Editörler; olası suistimal ve görevi kötüye kullanma işlemlerine karşı önlem almakla yükümlüdür. Bu duruma yönelik şikayetlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda titiz ve nesnel bir soruşturma yapmanın yanı sıra, konuyla ilgili bulguların paylaşılması editörün sorumlulukları arasında yer almaktadır.

Akademik Yayın Bütünlüğünü Sağlamak:

• Editörler çalışmalarda yer alan hata, tutarsızlık ya da yanlış yönlendirme içeren yargıların hızlı bir şekilde düzeltilmesini sağlamalıdır.

Fikri Mülkiyet Haklarının Korunması:

• Editörler; yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür. Ayrıca editörler yayınlanan tüm makalelerdeki içeriklerin başka yayınların fikri mülkiyet haklarını ihlal etmemesi adına gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

Yapıcılık ve Tartışmaya Açıklık:

• Editörler; dergide yayınlanan eserlere ilişkin ikna edici eleştirileri dikkate almalı ve bu eleştirilere yönelik yapıcı bir tutum sergilemelidir.
• Eleştirilen çalışmaların yazar(lar)ına cevap hakkı tanımalıdır.
• Olumsuz sonuçlar içeren çalışmaları göz ardı etmemeli ya da dışlamamalıdır.

Şikayetler:

• Editörler; yazar, hakem veya okuyuculardan gelen şikayetleri dikkatlice inceleyerek aydınlatıcı ve açıklayıcı bir şekilde yanıt vermekle yükümlüdür.

Çıkar Çatışmaları:

• Editörler; yazar(lar), hakemler ve diğer editörler arasındaki çıkar çatışmalarını göz önünde bulundurarak, çalışmaların yayın sürecinin bağımsız ve tarafsız bir şekilde tamamlamasını garanti eder.

2.3. Hakemlerin Etik Sorumlulukları

Tüm çalışmaların "Körleme Hakemlik" ile değerlendirilmesi yayın kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu süreç yayının nesnel ve bağımsız değerlendirilmesi ile güven sağlar. BİİBFAD değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler yazarlar ile doğrudan iletişime geçemez, değerlendirme ve yorumlar dergi yönetim sistemi aracılığıyla iletilir. Bu süreçte değerlendirme formları ve tam metinler üzerindeki hakem yorumları editör aracılığıyla yazar(lar)a iletilir.

Bu bağlamda BİİBFAD için çalışma değerlendiren hakemlerin aşağıdaki etik sorumluluklara sahip olması beklenmektedir:

• Sadece uzmanlık alanı ile ilgili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
• Tarafsızlık ve gizlilik içerisinde değerlendirme yapmalıdır.
• Değerlendirme sürecinde çıkar çatışması ile karşı karşıya olduğunu düşünürse, çalışmayı incelemeyi reddederek, dergi editörünü bilgilendirmelidir.
• Gizlilik ilkesi gereği inceledikleri çalışmaları değerlendirme sürecinden sonra imha etmelidir. İnceledikleri çalışmaların sadece nihai versiyonlarını ancak yayınlandıktan sonra kullanabilir.
• Değerlendirmeyi nesnel bir şekilde sadece çalışmanın içeriği ile ilgili olarak yapmalıdır. Milliyet, cinsiyet, dini inançlar, siyasal inançlar ve ticari kaygıların değerlendirmeye etki etmesine izin vermemelidir.
• Değerlendirmeyi yapıcı ve nazik bir dille yapmalıdır. Düşmanlık, iftira ve hakaret içeren aşağılayıcı kişisel yorumlar yapmamalıdır.
• Değerlendirmeyi kabul ettikleri çalışmayı zamanında ve yukarıdaki etik sorumluluklarda gerçekleştirmelidir.

2.4. Yayıncının Etik Sorumlulukları

BİİBFAD yayıncısı olan Bingöl Üniversitesi, kâr amacı gütmeyen bir devlet üniversitesidir. Bu bağlamda Bingöl Üniversitesi, BİİBFAD ile ilgili aşağıdaki etik sorumlulukların bilinciyle hareket etmektedir:

• Editörler, BİİBFAD'a gönderilen çalışmaların tüm süreçlerinden sorumludur. Bu çerçevede ekonomik ya da politik kazançlar göz önüne alınmaksızın karar verici kişiler editörlerdir.
• Bağımsız editör kararı oluşturulmasını taahhüt eder.
• Editörlere ilişkin her türlü bilimsel suistimal, atıf çeteciliği ve intihalle ilgili önlemleri alma sorumluluğuna sahiptir.

2.5. Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımına Dair Politika

2.5.1. Amaç ve Kapsam

Bu politika, dergimize gönderilen çalışmalarda üretken yapay zekâ araçlarının etik, şeffaf ve sorumlu bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Politika; yazarlar, editörler ve hakemler için bağlayıcıdır ve COPE, ICMJE, WAME ile YÖK Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber ilkeleri doğrultusunda hazırlanmıştır.

2.5.2. Temel İlkeler

• İnsan Sorumluluğu: Yapay zekâ bir araçtır; üretilen tüm içeriğin bilimsel ve etik sorumluluğu insana aittir.
• Şeffaflık: Yapay zekâ kullanımı açıkça beyan edilmelidir.
• Doğrulanabilirlik: Yapay zekâ tarafından üretilen bilgi, veri ve kaynaklar doğrulanmalıdır.
• Araştırma Bütünlüğü: Yapay zekâ; uydurma, çarpıtma veya intihal gibi etik ihlallere yol açacak şekilde kullanılamaz.

2.5.3. Yazarlar İçin Kurallar

• Yapay zekâ araçları hiçbir koşulda yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez.
• Yazarlar; dilbilgisi düzeltme, çeviri, özetleme gibi destekleyici amaçlarla yapay zekâ kullanabilir.
• Kullanılan yapay zekâ aracının adı, sürümü ve kullanım amacı, makalenin Yöntem veya Teşekkür bölümünde ya da ayrı bir "Yapay Zekâ Kullanım Beyanı" başlığı altında belirtilmelidir.
• Yazarlar, yapay zekâ kullanımından doğan tüm sorumluluğu taşır ve içeriğin doğruluğunu garanti eder.

2.5.4. Editörler ve Hakemler İçin Kurallar

• Editörler, yapay zekâ beyanlarının uygunluğunu kontrol eder ve şüpheli durumlarda yazarlardan ek açıklama talep edebilir.
• Editörler, yayımlanmamış makaleleri veya değerlendirme içeriklerini yapay zekâ platformlarına yüklememelidir.
• Hakemler, değerlendirme metinlerini yapay zekâya yazdırmamalı ve yapay zekâ kullanımına dair şeffaflık konusunda editörleri bilgilendirmelidir.

2.5.5. Yasaklı Kullanımlar

• Yapay zekâ kullanarak veri uydurmak, sonuçları çarpıtmak veya tamamen yapay zekâ tarafından üretilmiş bir metni makale olarak sunmak kesinlikle yasaktır.
• Yapay zekâ tarafından oluşturulan görsellerin kullanımı, telif hakkı ihlali riski nedeniyle genel olarak kabul edilmemektedir.

2.5. Etik Olmayan Bir Durumla Karşılaşırsanız

BİİBFAD'da yukarıda bahsedilen etik sorumluluklar ve dışında etik olmayan bir davranış veya içerikle karşılaşırsanız lütfen biibfad@bingol.edu.tr adresine e-posta yoluyla bildiriniz.

3. Yayın Politikası

• Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi hakemli, uluslararası ve ücretsiz bir dergidir.
• Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, yılda iki defa, sırasıyla, Haziran ve Aralık aylarında yayınlanır. Yeni sayı, ilgili ayın sonunda DergiPark'taki web sayfasına yüklenir.
• Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Açık Erişim politikasını benimsemiş bir dergidir. Bu nedenle dergide yayınlanan makaleler atıf yapılması şartıyla serbestçe erişilebilir, okunabilir, indirilebilir, kopyalanabilir, dağıtılabilir, basılabilir ve tam metinlere bağlantı verilebilir ve her türlü yasal amaç için kullanılabilir.
• Dergiye gönderilen makaleler öncelikle şekil ve içerik yönünden ön incelemeye alınarak ön kontrolden geçmektedir. Şekil ve içerik yönünden uygun olmayan çalışmalar editoryal aşamada reddedilir. Şekil ve içerik yönünden uygun bulunan makaleler hakem tayin edilmek üzere yayın kuruluna sunulmaktadır. Ancak dergiye gönderilen makaleler için hakemlik sürecine alınacağı garantisi verilmez ve makalelerin değerlendirme süresi için kesinlikle tarih verilmemektedir.
• Dergiye gönderilen makaleler değerlendirilmek üzere makalenin alanı ile ilgili olan en az iki hakeme gönderilir. Hakem raporlarından birisinin olumlu, birisinin olumsuz gelmesi durumunda, yayın kararı dergi editörleri tarafından verilir. Gerekli görülmesi halinde, değerlendirilmek üzere makale üçüncü bir hakeme gönderilebilir.
• Yazarın ikinci bir makalesinin yayımlanabilmesi için en az bir yıl geçmesi gereklidir.