TÜRKİYE’DE KARBON EMİSYONUN, DIŞ TİCARET VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 195 - 203, 18.09.2025

Gülcan Gökçe , Hasan Azazi

https://doi.org/10.70754/biibfd.1766679

Öz

Sürdürülebilir kalkınma politikaları, ekonomik büyüme ve dış ticaretin çevresel etkilerini azaltmayı hedeflemektedir. Karbon emisyonlarının kontrol altına alınması, uluslararası pazarlarda rekabet gücünün korunması ve çevre standartlarının yükseltilmesi açısından stratejik öneme sahiptir. Artan üretim ve ticaret hacmi, ekonomik büyümeyi desteklerken enerji tüketimi ve karbon salımlarını da artırabilmektedir. Bu nedenle yenilenebilir enerji yatırımlarının teşviki, temiz üretim teknolojilerinin yaygınlaştırılması ve yeşil ticaret uygulamalarının geliştirilmesi, hem ekonomik kalkınmanın sürdürülmesi hem de çevresel etkilerin azaltılması açısından önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Türkiye’de karbon emisyonunun, dış ticaret ve ekonomik büyüme üzerine etkisi 1993- 2023 yılları arasında incelenmektedir. Zaman serisi Eviews 10 programıyla analiz edilmektedir. Çalışmada Uluslararası Para Fonu ve Türkiye İstatistik Kurumu’ndan veriler çekilip Microsoft Excel programına aktarılıp logaritmaları alınmıştır. Serilerin ilişkileri Johansen Eşbütünleşme testi ve Toda-Yamamoto Nedensellik testiyle analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucunda karbon emisyonunun ekonomik büyüme ve ihracat üzerinde bir nedenselliği gözlenirken karbon emisyonundan ve ithalattan birbirine doğru çift yönlü nedensellik saptanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Karbon emisyonu , dış ticaret , ekonomik büyüme

Kaynakça

• ALAGÖZ, M., AKAR, G.&GÜLMEZ, Z. (2024). “Ticari Açıklık, Ekonomik Büyüme ve CO2 Emisyonu: NAFTA Ülkeleri Üzerine Bir Analiz”. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 13(1), 1-15
• ARTAN, S., HAYALOĞLU, P., & SEYHAN, B. (2015). “Türkiye’de Çevre Kirliliği, Dişa Açiklik ve Ekonomik Büyüme İlişkisi”. Journal of Management and Economics Research, 13(1), 308-325.
• ATICI, C., & KURT, F. (2007). “Türkiye'nin Diş Ticareti ve Çevre Kirliliği: Çevresel Kuznets Eğrisi Yaklaşımı”. Tarım Ekonomisi Dergisi, 13(1 ve 2), 61-69.
• CENGİZ, Ö.A., (2019). “Türkiye’de Enerji Sektöründe Dış Ticaret Açığı ve Yenilenebilir Enerji”. T.C. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Anabilim Dalı Uluslararası İktisat Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.
• ÇETİN M. & SEKER F. (2014). “Ekonomik Büyüme ve Dış Ticaretin Çevre Kirliliği Üzerindeki Etkisi: Türkiye İçin Bir ARDL Sınır Testi Yaklaşımı”. Yönetim ve Ekonomi 21/2 (2014) 213-230
• DAMAR, A. & YILDIRIM F. (2023). “Türkiye Enerji İthalatında Yenilenebilir Enerji Üretimi ve Makro Ekonomik Değişkenler”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(48)
• DEĞER, M. K., & PATA, U. K. (2017). “Türkiye’de Dış Ticaret ve Karbondioksit Salınımı Arasındaki İlişkilerin Simetrik ve Asimetrik Nedensellik Testleriyle Analizi”. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 18(1), 31-44.
• DICKEY D.A. ve FULLER W.A., (1979). “Distribution of the Estimators for Autoregressive Time Series with a Unit Root, Journal of the American Statistical Association”. 74:366a, 427-431
• JALIL, A. AND MAHMUD, S. F. (2009). “Environment Kuznets Curve For CO2 Emissions: A Cointegration Analysis For China”. Energy Policy, 37(12), 5167-5172.
• KESGİNGÖZ, H., & KARAMELİKLİ, H. (2015). “Dış Ticaret-Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyümenin Co2 Emisyonu Üzerine Etkisi”. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(3), 7-17.
• NİŞANCI, M., KABADAYI, B., YURTTANÇIKMAZ, Z. Ç., & EMSEN, Ö. S. (2014). “Karbondioksit Emisyonu, Enerji Yoğunluğu ve Ekonomik Büyüme İlişkileri: AB Üyesi Geçiş Ekonomileri Örneği (1995-2010)”. In International Conference in Economics.
• ÖZEKENCİ, E. K. (2023). “Karbondioksit Emisyonu (CO2) İle İhracat, Enerji, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği”. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi (40), 83-98.
• PHILLIPS, P. C., ve PERRON, P. (1988). “Testing For A Unit Root İn Time Series Regression. Biometrika”. 75(2), 335-346. SARISOY, S., & YILDIZ, F. (2013). “Karbondioksit (CO2) Emisyonu ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Gelişmiş Ve Gelişmekte Olan Ülkeler İçin Panel Veri Analizi”. Sosyal Bilimler Metinleri, 2013(1), 1-19.
• SONGUR YAMAN, D. (2022) "Türkiye’de Dış Ticaret Açıklığının Co2 Emisyonu Üzerine Asimetrik Etkisi: Doğrusal Olmayan Ardl Yaklaşımı." Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 12.24: 49-63.
• TODA, H.Y. ve YAMAMOTO, T., (1995). “Statistical Inference in Vector Autoregressions with Possibly Integrated Processes. Journal of Econometrics”. 66, 225-250
• TOPALLI, N. (2022). “CO2 Emisyonu ve Ticari Açıklık Arasındaki İlişki: Asya Pasifik Ülkeleri Örneği”. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(83), 1109-1130.
• TÜRK, M. M., & BARIŞIK, S. (2024). “CO2 Emisyonunun Ekonomik Büyüme ve Kentleşme ile Etkileşimi: BRICS-T Ülkeleri Örneği”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(2), 510-533.
• UMUTLU, H. (2023). “Ekonomik Büyüme ile Karbondioksit Emisyonları Arasındaki İlişki: Azerbaycan Örneği”. Journal of Economics and Political Sciences, 3(2), 93-105.
• UMUTLU, H., & NAMLI BİLMEZ, Z. (2025). “Türkiye’de Sanayi Üretim Endeksi, Kentleşme, Birincil Enerji Arzı, Karbon Ayak İzi ve Dış Ticaret Açığı Arasındaki İlişki”. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 27(48), 32-49.
• YALMAN, İ. N. (2019). “Yüksek Teknolojili Ürün İhracatı, Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları, Enerji Tüketimi ve Karbon Emisyonunun Ekonomik Büyüme ile İlişkisi: Brıcs-T Ülkeleri Örneği”. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20(2), 128-149.
• YILMAZ, M. & DİLBER, İ. (2020). “Elektrik Tüketimi, Ekonomik Büyüme ve Dış Ticaret Açıklığının CO2 Emisyonu Üzerine Etkisi: ARDL Sınır Testi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22 (2), 459-475.